1
,Inhoudsopgave
Samenvatting......................................................................................................................................... 5
Leeswijzer.............................................................................................................................................. 6
Hoofdstuk 1. Inleiding............................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 2. Theoretisch kader............................................................................................................ 12
2.1 (Autonome) leesmotivatie........................................................................................................... 12
2.2 Een stimulerende (lees)omgeving.............................................................................................. 13
2.2.1 Autonomie........................................................................................................................... 14
2.2.2 Verbondenheid.................................................................................................................... 15
2.2.3 Competentie........................................................................................................................ 15
2.3 Doelgroep analyse...................................................................................................................... 16
2.4 Succesfactoren bestaande interventies......................................................................................17
2.5 Conclusie.................................................................................................................................... 19
Hoofdstuk 3. Methode.......................................................................................................................... 20
3.1 Onderzoeksopzet....................................................................................................................... 20
3.2 Respondenten............................................................................................................................ 20
3.3 Procedure................................................................................................................................... 21
3.4 Meetinstrument........................................................................................................................... 22
3.5 Analyse....................................................................................................................................... 23
Hoofdstuk 4. Resultaten....................................................................................................................... 24
4.1 Behoefte aan autonomie............................................................................................................. 24
4.1.1 Aversie................................................................................................................................. 24
4.1.2 Verplichting.......................................................................................................................... 25
4.1.3 Vrij lezen.............................................................................................................................. 25
4.1.4 Belang van lezen................................................................................................................. 25
4.1.5 Boekenaanbod..................................................................................................................... 26
4.2 Behoefte aan verbondenheid...................................................................................................... 27
4.2.1 Imago lezen......................................................................................................................... 27
4.2.2 Interactie.............................................................................................................................. 27
4.2.3 Betrokkenheid...................................................................................................................... 28
4.3 Behoefte aan competentie.......................................................................................................... 28
4.3.1 Concentratievermogen........................................................................................................ 28
4.3.2 Leesvaardigheid.................................................................................................................. 29
4.3.3 Inlevingsvermogen............................................................................................................... 30
4.4.4 Ondersteuning school.......................................................................................................... 30
Hoofdstuk 5. Discussie......................................................................................................................... 32
5.1 Conclusie.................................................................................................................................... 32
2
, 5.2 Vergelijking eerder onderzoek.................................................................................................... 33
5.3 Discussie.................................................................................................................................... 35
5.4 Aanbevelingen............................................................................................................................ 36
5.4.1 Vervolgonderzoek................................................................................................................ 36
5.4.2 Praktijk................................................................................................................................. 36
Literatuurlijst......................................................................................................................................... 39
Bijlagen................................................................................................................................................. 46
Bijlage 1. Analyseplan...................................................................................................................... 46
Bijlage 2. Gebruikte materialen......................................................................................................... 48
2.2 Vragenlijstje leerlingen............................................................................................................ 49
Bijlage 2.5 Topiclijst...................................................................................................................... 53
3. Fragmenten van transcripten met open codering.........................................................................56
4. Axiaal coderen.............................................................................................................................. 58
5. Taxonomie.................................................................................................................................... 59
6. Mindmap....................................................................................................................................... 60
7. Ethische verantwoording.............................................................................................................. 60
3
, Voorwoord
Dit onderzoeksrapport bevat een onderzoek in opdracht van het X naar de ervaringen omtrent een
stimulerende leesomgeving van leerlingen uit het tweede leerjaar van basis- en kaderberoepsgerichte leerweg
op het X met betrekking tot autonome leesmotivatie. Dit onderzoek betreft de afstudeeropdracht van de
opleiding Toegepaste Psychologie van Fontys Hogescholen HRM en Psychologie te Eindhoven.
Van 10 februari 2020 tot en met 26 oktober 2020 ben ik bezig geweest met dit onderzoek. Lezen is altijd al een
grote hobby van mij geweest, waardoor ik alle nieuwsberichten over de ontlezing in de maatschappij
verontrustend vond. Hierdoor kwam ik het op het idee mijn studie Toegepaste Psychologie te combineren met
mijn passie voor lezen. Ik was dan ook heel enthousiast toen het X mij de kans gaf onderzoek te doen naar de
leesmotivatie van hun leerlingen. Tijdens het onderzoek ben ik steeds gemotiveerd en gedreven gebleven om
erachter te komen hoe lezen weer aantrekkelijker gemaakt kan worden voor jongeren. Ik hoop hier dan ook
oprecht aan te kunnen bijdragen met de interventie die volgt op dit onderzoeksrapport.
Ik zag deze scriptieperiode, naast natuurlijk als een stap naar mijn diploma, als een mogelijkheid om te leren
loslaten en vertrouwen op mezelf. In mijn ogen werd deze afstudeeropdracht namelijk een lange opdracht met
vage kaders, veel zelfstandigheid en ook nog eens voor een echte opdrachtgever. Voor mij als perfectionist dus
een mooie uitdaging om aan dit leerdoel te werken. Daarbovenop was ik door het corona virus en de
wispelturigheid van vmbo-leerlingen genoodzaakt mijn controledrang soms los te laten en flexibel te zijn. Door
mijn persoonlijke leerdoel steeds voor ogen te houden heb ik veel over mezelf geleerd en ben ik weer een stap
verder in het kunnen loslaten en vertrouwen op mezelf.
Natuurlijk wil ik ook een aantal mensen bedanken die mij steeds hebben geholpen en gesteund. Allereerst wil ik
mijn begeleidster van het X bedanken voor haar enthousiasme, fijne communicatie en vooral ook alle energie
en moeite die zij erin heeft gestoken in deze hectische tijd. Verder wil ik natuurlijk alle leerlingen bedanken die
ik mocht interviewen. Ik vond het heel interessant om hun ervaringen over en belevingen van leesmotivatie te
horen en te ervaren hoe belangrijk het is je gesprekstechnieken aan te passen aan de doelgroep. Ik wil ook mijn
werkplaats docent X bedanken voor de fijne en duidelijke afstudeerwerkplaatsen en mijn eerste assessor X
voor de uitgebreide en duidelijke feedback. Tot slot wil ik mijn ouders en vriend bedanken voor het vertrouwen
in mij en het luisterend oor bij al mijn twijfels.
Al met al durf ik wel te zeggen dat ik trots ben op mezelf dat ik in deze onzekere tijd dit in mijn ogen
interessante afstudeeronderzoek heb neergezet. Ik wens u heel veel leesplezier.
X, 2020
4
,Inhoudsopgave
Samenvatting......................................................................................................................................... 5
Leeswijzer.............................................................................................................................................. 6
Hoofdstuk 1. Inleiding............................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 2. Theoretisch kader............................................................................................................ 12
2.1 (Autonome) leesmotivatie........................................................................................................... 12
2.2 Een stimulerende (lees)omgeving.............................................................................................. 13
2.2.1 Autonomie........................................................................................................................... 14
2.2.2 Verbondenheid.................................................................................................................... 15
2.2.3 Competentie........................................................................................................................ 15
2.3 Doelgroep analyse...................................................................................................................... 16
2.4 Succesfactoren bestaande interventies......................................................................................17
2.5 Conclusie.................................................................................................................................... 19
Hoofdstuk 3. Methode.......................................................................................................................... 20
3.1 Onderzoeksopzet....................................................................................................................... 20
3.2 Respondenten............................................................................................................................ 20
3.3 Procedure................................................................................................................................... 21
3.4 Meetinstrument........................................................................................................................... 22
3.5 Analyse....................................................................................................................................... 23
Hoofdstuk 4. Resultaten....................................................................................................................... 24
4.1 Behoefte aan autonomie............................................................................................................. 24
4.1.1 Aversie................................................................................................................................. 24
4.1.2 Verplichting.......................................................................................................................... 25
4.1.3 Vrij lezen.............................................................................................................................. 25
4.1.4 Belang van lezen................................................................................................................. 25
4.1.5 Boekenaanbod..................................................................................................................... 26
4.2 Behoefte aan verbondenheid...................................................................................................... 27
4.2.1 Imago lezen......................................................................................................................... 27
4.2.2 Interactie.............................................................................................................................. 27
4.2.3 Betrokkenheid...................................................................................................................... 28
4.3 Behoefte aan competentie.......................................................................................................... 28
4.3.1 Concentratievermogen........................................................................................................ 28
4.3.2 Leesvaardigheid.................................................................................................................. 29
4.3.3 Inlevingsvermogen............................................................................................................... 30
4.4.4 Ondersteuning school.......................................................................................................... 30
Hoofdstuk 5. Discussie......................................................................................................................... 32
5.1 Conclusie.................................................................................................................................... 32
2
, 5.2 Vergelijking eerder onderzoek.................................................................................................... 33
5.3 Discussie.................................................................................................................................... 35
5.4 Aanbevelingen............................................................................................................................ 36
5.4.1 Vervolgonderzoek................................................................................................................ 36
5.4.2 Praktijk................................................................................................................................. 36
Literatuurlijst......................................................................................................................................... 39
Bijlagen................................................................................................................................................. 46
Bijlage 1. Analyseplan...................................................................................................................... 46
Bijlage 2. Gebruikte materialen......................................................................................................... 48
2.2 Vragenlijstje leerlingen............................................................................................................ 49
Bijlage 2.5 Topiclijst...................................................................................................................... 53
3. Fragmenten van transcripten met open codering.........................................................................56
4. Axiaal coderen.............................................................................................................................. 58
5. Taxonomie.................................................................................................................................... 59
6. Mindmap....................................................................................................................................... 60
7. Ethische verantwoording.............................................................................................................. 60
3
, Voorwoord
Dit onderzoeksrapport bevat een onderzoek in opdracht van het X naar de ervaringen omtrent een
stimulerende leesomgeving van leerlingen uit het tweede leerjaar van basis- en kaderberoepsgerichte leerweg
op het X met betrekking tot autonome leesmotivatie. Dit onderzoek betreft de afstudeeropdracht van de
opleiding Toegepaste Psychologie van Fontys Hogescholen HRM en Psychologie te Eindhoven.
Van 10 februari 2020 tot en met 26 oktober 2020 ben ik bezig geweest met dit onderzoek. Lezen is altijd al een
grote hobby van mij geweest, waardoor ik alle nieuwsberichten over de ontlezing in de maatschappij
verontrustend vond. Hierdoor kwam ik het op het idee mijn studie Toegepaste Psychologie te combineren met
mijn passie voor lezen. Ik was dan ook heel enthousiast toen het X mij de kans gaf onderzoek te doen naar de
leesmotivatie van hun leerlingen. Tijdens het onderzoek ben ik steeds gemotiveerd en gedreven gebleven om
erachter te komen hoe lezen weer aantrekkelijker gemaakt kan worden voor jongeren. Ik hoop hier dan ook
oprecht aan te kunnen bijdragen met de interventie die volgt op dit onderzoeksrapport.
Ik zag deze scriptieperiode, naast natuurlijk als een stap naar mijn diploma, als een mogelijkheid om te leren
loslaten en vertrouwen op mezelf. In mijn ogen werd deze afstudeeropdracht namelijk een lange opdracht met
vage kaders, veel zelfstandigheid en ook nog eens voor een echte opdrachtgever. Voor mij als perfectionist dus
een mooie uitdaging om aan dit leerdoel te werken. Daarbovenop was ik door het corona virus en de
wispelturigheid van vmbo-leerlingen genoodzaakt mijn controledrang soms los te laten en flexibel te zijn. Door
mijn persoonlijke leerdoel steeds voor ogen te houden heb ik veel over mezelf geleerd en ben ik weer een stap
verder in het kunnen loslaten en vertrouwen op mezelf.
Natuurlijk wil ik ook een aantal mensen bedanken die mij steeds hebben geholpen en gesteund. Allereerst wil ik
mijn begeleidster van het X bedanken voor haar enthousiasme, fijne communicatie en vooral ook alle energie
en moeite die zij erin heeft gestoken in deze hectische tijd. Verder wil ik natuurlijk alle leerlingen bedanken die
ik mocht interviewen. Ik vond het heel interessant om hun ervaringen over en belevingen van leesmotivatie te
horen en te ervaren hoe belangrijk het is je gesprekstechnieken aan te passen aan de doelgroep. Ik wil ook mijn
werkplaats docent X bedanken voor de fijne en duidelijke afstudeerwerkplaatsen en mijn eerste assessor X
voor de uitgebreide en duidelijke feedback. Tot slot wil ik mijn ouders en vriend bedanken voor het vertrouwen
in mij en het luisterend oor bij al mijn twijfels.
Al met al durf ik wel te zeggen dat ik trots ben op mezelf dat ik in deze onzekere tijd dit in mijn ogen
interessante afstudeeronderzoek heb neergezet. Ik wens u heel veel leesplezier.
X, 2020
4
