IPR arresten
Week 1b
Iraans echtpaar: HR 19 november 2021
Onderwerp: Openbare orde commuun IPR, art. 10:6 BW: vreemd recht wordt niet toegepast voor
zover de toepassing kennelijk onverenigbaar is met de openbare orde.
Feiten: In de Iraanse huwelijkse voorwaarden stond dat de vrouw alleen recht had op de helft van
het vermogen van de man als: zij niet zelf om echtscheiding had verzocht, en de echtscheiding niet
het gevolg was van haar weigering haar huwelijkse verplichtingen na te komen of van immoreel
gedrag.
Extra info:
o Buitengrenscriterium inhoudstoets: als het vreemde recht de grenzen overschrijdt van wat
naar Nederlandse opvattingen voor een wetgever behoorlijk en geoorloofd is, wordt het
vreemde recht niet toegepast. Dit is een abstracte toets en staat los van de zaak, geen
verbondenheid met Nederland vereist.
o Binnengrenscriterium gevolgentoets: als het vreemde recht dat niet op zichzelf, maar naar
zijn inhoud onaanvaardbaar is, maar leidt tot een gevolg dat naar Nederlandse maatstaven niet
kan worden geduld, wordt het vreemde recht niet toegepast. Kijken naar de omstandigheden
van het geval en met name de betrokkenheid van Nederland. Naarmate de Nederlandse
betrokkenheid groter is, zal eerder sprake kunnen zijn van strijd met de openbare orde.
Rechtsvraag: Wanneer is er strijd met fundamentele waarden en beginselen van de Nederlandse
rechtsorde?
Rechtsregel: Strijd met de openbare orde kan aan de orde zijn wanneer het vreemde recht inbreuk
maakt op fundamentele grondrechten, zoals verankerd in: de Grondwet, het IVBPR, het EVRM,
het VEU, het EU-Handvest. Daaronder vallen o.a.: het recht op gelijke behandeling, het recht op
toegang tot de rechter en het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer.
Rechtsvraag: Kan een bepaling die vermogensrechten afhankelijk maakt van wie de
echtscheiding verzoekt in strijd zijn met de openbare orde?
Rechtsregel: Ja. Een bepaling die onderscheid maakt tussen echtgenoten in de fase voorafgaand
aan echtscheiding, financiële aanspraken afhankelijk maakt van wie het verzoek indient, of
afhankelijk stelt van "schuld" of "immoreel gedrag" kan: het recht op toegang tot de rechter
beperken, inbreuk maken op het recht op gelijke behandeling, inbreuk maken op het recht op
eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. En dus kennelijk onverenigbaar zijn met de openbare
orde.
Binnengrens: afhankelijk van de feiten en omstandigheden van het concrete geval, in het bijzonder
de mate van betrokkenheid van Nederland bij dat geval.
De openbare orde leidt niet tot volledige vernietiging van het vreemde recht of de rechtshandeling.
Alleen het onderdeel dat leidt tot een kennelijk onverenigbaar resultaat blijft buiten toepassing. De
rest van het vreemde recht blijft gelden.
Iraans echtpaar: Hof Den Haag 5 april 2023
Rechtsvraag: Welke rechtsgevolgen moeten verbonden worden aan de vaststelling dat de
gewraakte bepaling kennelijk in strijd is met de Nederlandse openbare orde?
Rechtsregel: Uit art. 10:6 BW volgt dat de openbare orde geen integrale afwijzing van het
vreemde recht beoogt, maar alleen die onderdelen die kennelijk onverenigbaar zijn met de
openbare orde (HR 19 november 2021). Uit de uitspraak van de Hoge Raad volgt dat aan de hand
van het Iraanse huwelijksvermogensrecht moet worden bepaald in hoeverre de vrouw in dit geval
een huwelijksvermogensrechtelijke aanspraak kan ontlenen aan de huwelijkse voorwaarden minus
het door de openbare orde getroffen en buiten toepassing gelaten onderdeel daarvan (de gewraakte
bepaling). Dit vergt om uitleg van het Iraanse huwelijksvermogensrecht.
,Week 2a
Punitive damages/dressuurpaard: Gerechtshof 's-Hertogenbosch 31 augustus 2021
Onderwerp: Erkenning en tenuitvoerlegging buitenlands vonnis, art. 431 Rv: behoudens het
bepaalde in art. 985-994, kunnen geen beslissingen door vreemde rechters worden gegeven en
buiten Nederland verleden authentieke akten niet binnen Nederland ten uitvoer worden gelegd. De
gedingen kunnen opnieuw bij de Nederlandse rechter worden behandeld en afgedaan. Strijd met
openbare orde ex art. 10:6 BW?
Feiten: Verkoop van een dressuurpaard, waarbij sprake was van fraude. Buitenlandse rechter
(District Court) kende toe vergoeding van daadwerkelijk geleden schade (compensatory damages)
en punitive damages (bestraffend en afschrikwekkend karakter).
Rechtsvraag: Kan een buitenlands vonnis waarin punitive damages zijn toegekend in Nederland
worden erkend en ten uitvoer gelegd, of is dit in strijd met de Nederlandse openbare orde?
Rechtsregel: Het karakter van punitive damages verdraagt zich niet met het fundamentele
karakter van het Nederlandse aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht. Punitive damages
strekken tot bestraffing, hebben een afschrikwekkend doel en gaan verder dan daadwerkelijk
geleden schade. Dat is in strijd met de Nederlandse openbare orde. Aan de voorwaarden voor
erkenning van het buitenlandse vonnis is voldaan, behalve voor het onderdeel waarin punitive
damages zijn toegekend. De toekenning van punitive damages wordt niet erkend wegens strijd met
de openbare orde.
MH17: Rb Den Haag 17 november 2022
Onderwerp: Openbare orde in EU-Verordeningen, art. 25 Rome II-Verordening: toepassing van
het aangewezen recht kan terzijde worden gesteld indien die toepassing kennelijk onverenigbaar is
met de openbare orde van het forum.
Feiten: Nabestaanden voegen zich in het Nederlandse strafproces met een vordering tot
schadevergoeding. Ging om slachtoffers die zijn overleden door een onrechtmatige daad
(neerhalen vliegtuig).
Rechtsvraag: Welk recht is van toepassing op de vorderingen van de nabestaanden?
Rechtsregel: Op grond van art. 4 lid 1 Rome II-Verordening is het recht van het land waar de
schade zich voordoet van toepassing. Het gaat om de directe schade, dit is het overlijden van de
slachtoffers. Het buitengewone leed dat dit overlijden heeft veroorzaakt bij de nabestaanden en de
daarvoor verzochte immateriële schade zijn indirecte gevolgen van de gebeurtenis. De plaats van
het overlijden van de slachtoffers is Oekraïne, dus Oekraïens recht wordt toegepast. Op basis van
het Oekraïense recht kunnen nabestaanden materiele schade vorderen en voor een bepaalde kring
van personen is immateriële schade mogelijk. Alleen huwelijkspartners van hetzelfde geslacht zijn
uitgesloten op basis van Oekraïens recht. Op basis van art. 26 Rome II-Verordening kan de
uitsluiting naar Oekraïens recht niet worden toegepast, vanwege strijd met de Nederlandse
openbare rechtsorde. Deze is namelijk in strijd met art. 1, twaalfde protocol EVRM, verbod op
discriminatie. Dit artikel leidt niet tot de verplichting om het huwelijk open te stellen voor partners
van hetzelfde geslacht, maar wel tot de verplichting geen onrechtvaardig onderscheid te maken
tussen (huwelijks) partners van hetzelfde geslacht en (huwelijk) partners van verschillend
geslacht. De leemte wordt opgevuld met Nederlands recht. De rechtbank gaat de nabestaande
behandelen, zoals dat naar Nederlands recht zou gaan. Vergoeding krijgt hij wel volgens de
normen van Oekraïens recht.
Bij de Iraanse zaak kon je binnen het systeem van dat recht reconstrueren wat de bedoeling was.
Bij de MH17-zaak bevat Oekraïense recht bevat géén alternatief. Wat wordt toegepast is
Oekraïens recht, gecorrigeerd door een Nederlandse openbare-orde-norm (non-discriminatie).
Krimschatten: Hof Amsterdam 26 oktober 2021
Onderwerp: Voorrangsregel art. 10:7 BW.
Extra info:
o Toepassing normaal conflictenrecht: kwalificatie rechtsverhouding toepassing conflictregel
verwijzing naar een rechtsstelsel.
o Voorrangsregel: ongeacht welk recht normaal van toepassing zou zijn, wordt een andere
bepaling toegepast. Conflictregel moet wijken. Gaat om bepalingen die een staat zo belangrijk
, vindt, voor bescherming van de openbare belangen, dat ze altijd moeten gelden. Vaak semi-
publiekrechtelijke normen.
Feiten: Objecten waren door vier musea op de Krim aan een museum in Amsterdam uitgeleend.
Voor die uitleen had het bevoegd gezag in Oekraïne vergunningen afgegeven. De Krim werd
bezet, de objecten zaten nog steeds in Amsterdam. Conflicterende verzoeken om afgifte van
enerzijds de Krimmusea (Rusland) en de Staat Oekraïne.
Rechtsvraag: Moet het museum de objecten teruggeven aan: de Krimmusea of de Staat Oekraïne
en moet het Nederlandse hof gevolg geven aan de Oekraïense Museumwet als bijzonder dwingend
recht?
Rechtsregel: De objecten zijn Krims erfgoed. Maar maken deel uit van het Oekraïense nationale
erfgoed, Oekraïne is sinds 1991 een onafhankelijke staat, Oekraïne heeft een Museumwet met een
beschermingsregime voor cultuurgoederen. Het Hof kwalificeert dit als een zwaarwegend
openbaar belang van de Staat Oekraïne.
Het hof heeft zich hierbij rekenschap gegeven van het feit dat niet snel tot de toepasselijkheid van
een voorrangsregel kan worden besloten. Dat dit onder omstandigheden wel mogelijk is, blijkt
echter uit het feit dat de wetgever deze mogelijkheid in de wet heeft opgenomen. Het gaat hier dan
ook ontegenzeggelijk om voorschriften die ingrijpen in privaatrechtelijke verhoudingen ter wille
van zwaarwegende culturele belangen welke belangen geacht moeten worden zwaarder te wegen
dan die van de daarbij betrokken rechtssubjecten, in dit geval de Krimmusea, ook als het belang
van het bijeenhouden van de collecties wordt meegewogen.
Kolassa 1: HvJ 28.1.2015, C-375/13
Onderwerp: Uitleg begrip onrechtmatige daad
Feiten: Kolassa woont in Oostenrijk, koopt certificaten bij Oostenrijkse bank welke deze weer
inkoopt bij bank in Duitsland, die het weer inkoopt bij een bank in Engeland. Door wanbeheer
wordt de waarde van de certificaten nihil. Prospectus voldeed niet aan Oostenrijkse voorschriften,
was overgenomen vanuit Engeland.
Rechtsvraag: Hoe wordt het begrip onrechtmatige daad uitgelegd?
Rechtsregel: Aan art. 7 sub 2 van Brussel Ibis moet een autonome en enge uitlegging worden
gegeven.
Kalimijnen 1: HvJ EG 30.11.1976, 21/76
Onderwerp: Uitleg begrip onrechtmatige daad, causaal verband
Feiten:
Rechtsvraag:
Rechtsregel: Voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad op basis van art. 7 sub 2 is vereist dat
een causaal verband is komen vast te staan tussen de schade en het feit waaruit de schade is
voortgekomen.
Effer/Kanter: HvJ 4 maart 1982, zaak 38/81
Onderwerp: Bevoegdheid rechter, vaststelling onrechtmatige daad
Extra info:
Feiten:
Rechtsvraag: Hoe moet de rechter met het oog op het vaststellen van zijn bevoegdheid kijken of
er sprake is een onrechtmatige daad? Is er bewijs nodig in het stadium van het bepalen van de
bevoegdheid?
Rechtsregel: Uitgangspunt is processuele autonomie van de eiser. De grondslag van de vordering
is bepalend voor de internationale bevoegdheid.
Universal Music/Schilling 1: HvJ EU 16 juni 2016,C 12/15
Week 1b
Iraans echtpaar: HR 19 november 2021
Onderwerp: Openbare orde commuun IPR, art. 10:6 BW: vreemd recht wordt niet toegepast voor
zover de toepassing kennelijk onverenigbaar is met de openbare orde.
Feiten: In de Iraanse huwelijkse voorwaarden stond dat de vrouw alleen recht had op de helft van
het vermogen van de man als: zij niet zelf om echtscheiding had verzocht, en de echtscheiding niet
het gevolg was van haar weigering haar huwelijkse verplichtingen na te komen of van immoreel
gedrag.
Extra info:
o Buitengrenscriterium inhoudstoets: als het vreemde recht de grenzen overschrijdt van wat
naar Nederlandse opvattingen voor een wetgever behoorlijk en geoorloofd is, wordt het
vreemde recht niet toegepast. Dit is een abstracte toets en staat los van de zaak, geen
verbondenheid met Nederland vereist.
o Binnengrenscriterium gevolgentoets: als het vreemde recht dat niet op zichzelf, maar naar
zijn inhoud onaanvaardbaar is, maar leidt tot een gevolg dat naar Nederlandse maatstaven niet
kan worden geduld, wordt het vreemde recht niet toegepast. Kijken naar de omstandigheden
van het geval en met name de betrokkenheid van Nederland. Naarmate de Nederlandse
betrokkenheid groter is, zal eerder sprake kunnen zijn van strijd met de openbare orde.
Rechtsvraag: Wanneer is er strijd met fundamentele waarden en beginselen van de Nederlandse
rechtsorde?
Rechtsregel: Strijd met de openbare orde kan aan de orde zijn wanneer het vreemde recht inbreuk
maakt op fundamentele grondrechten, zoals verankerd in: de Grondwet, het IVBPR, het EVRM,
het VEU, het EU-Handvest. Daaronder vallen o.a.: het recht op gelijke behandeling, het recht op
toegang tot de rechter en het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer.
Rechtsvraag: Kan een bepaling die vermogensrechten afhankelijk maakt van wie de
echtscheiding verzoekt in strijd zijn met de openbare orde?
Rechtsregel: Ja. Een bepaling die onderscheid maakt tussen echtgenoten in de fase voorafgaand
aan echtscheiding, financiële aanspraken afhankelijk maakt van wie het verzoek indient, of
afhankelijk stelt van "schuld" of "immoreel gedrag" kan: het recht op toegang tot de rechter
beperken, inbreuk maken op het recht op gelijke behandeling, inbreuk maken op het recht op
eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. En dus kennelijk onverenigbaar zijn met de openbare
orde.
Binnengrens: afhankelijk van de feiten en omstandigheden van het concrete geval, in het bijzonder
de mate van betrokkenheid van Nederland bij dat geval.
De openbare orde leidt niet tot volledige vernietiging van het vreemde recht of de rechtshandeling.
Alleen het onderdeel dat leidt tot een kennelijk onverenigbaar resultaat blijft buiten toepassing. De
rest van het vreemde recht blijft gelden.
Iraans echtpaar: Hof Den Haag 5 april 2023
Rechtsvraag: Welke rechtsgevolgen moeten verbonden worden aan de vaststelling dat de
gewraakte bepaling kennelijk in strijd is met de Nederlandse openbare orde?
Rechtsregel: Uit art. 10:6 BW volgt dat de openbare orde geen integrale afwijzing van het
vreemde recht beoogt, maar alleen die onderdelen die kennelijk onverenigbaar zijn met de
openbare orde (HR 19 november 2021). Uit de uitspraak van de Hoge Raad volgt dat aan de hand
van het Iraanse huwelijksvermogensrecht moet worden bepaald in hoeverre de vrouw in dit geval
een huwelijksvermogensrechtelijke aanspraak kan ontlenen aan de huwelijkse voorwaarden minus
het door de openbare orde getroffen en buiten toepassing gelaten onderdeel daarvan (de gewraakte
bepaling). Dit vergt om uitleg van het Iraanse huwelijksvermogensrecht.
,Week 2a
Punitive damages/dressuurpaard: Gerechtshof 's-Hertogenbosch 31 augustus 2021
Onderwerp: Erkenning en tenuitvoerlegging buitenlands vonnis, art. 431 Rv: behoudens het
bepaalde in art. 985-994, kunnen geen beslissingen door vreemde rechters worden gegeven en
buiten Nederland verleden authentieke akten niet binnen Nederland ten uitvoer worden gelegd. De
gedingen kunnen opnieuw bij de Nederlandse rechter worden behandeld en afgedaan. Strijd met
openbare orde ex art. 10:6 BW?
Feiten: Verkoop van een dressuurpaard, waarbij sprake was van fraude. Buitenlandse rechter
(District Court) kende toe vergoeding van daadwerkelijk geleden schade (compensatory damages)
en punitive damages (bestraffend en afschrikwekkend karakter).
Rechtsvraag: Kan een buitenlands vonnis waarin punitive damages zijn toegekend in Nederland
worden erkend en ten uitvoer gelegd, of is dit in strijd met de Nederlandse openbare orde?
Rechtsregel: Het karakter van punitive damages verdraagt zich niet met het fundamentele
karakter van het Nederlandse aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht. Punitive damages
strekken tot bestraffing, hebben een afschrikwekkend doel en gaan verder dan daadwerkelijk
geleden schade. Dat is in strijd met de Nederlandse openbare orde. Aan de voorwaarden voor
erkenning van het buitenlandse vonnis is voldaan, behalve voor het onderdeel waarin punitive
damages zijn toegekend. De toekenning van punitive damages wordt niet erkend wegens strijd met
de openbare orde.
MH17: Rb Den Haag 17 november 2022
Onderwerp: Openbare orde in EU-Verordeningen, art. 25 Rome II-Verordening: toepassing van
het aangewezen recht kan terzijde worden gesteld indien die toepassing kennelijk onverenigbaar is
met de openbare orde van het forum.
Feiten: Nabestaanden voegen zich in het Nederlandse strafproces met een vordering tot
schadevergoeding. Ging om slachtoffers die zijn overleden door een onrechtmatige daad
(neerhalen vliegtuig).
Rechtsvraag: Welk recht is van toepassing op de vorderingen van de nabestaanden?
Rechtsregel: Op grond van art. 4 lid 1 Rome II-Verordening is het recht van het land waar de
schade zich voordoet van toepassing. Het gaat om de directe schade, dit is het overlijden van de
slachtoffers. Het buitengewone leed dat dit overlijden heeft veroorzaakt bij de nabestaanden en de
daarvoor verzochte immateriële schade zijn indirecte gevolgen van de gebeurtenis. De plaats van
het overlijden van de slachtoffers is Oekraïne, dus Oekraïens recht wordt toegepast. Op basis van
het Oekraïense recht kunnen nabestaanden materiele schade vorderen en voor een bepaalde kring
van personen is immateriële schade mogelijk. Alleen huwelijkspartners van hetzelfde geslacht zijn
uitgesloten op basis van Oekraïens recht. Op basis van art. 26 Rome II-Verordening kan de
uitsluiting naar Oekraïens recht niet worden toegepast, vanwege strijd met de Nederlandse
openbare rechtsorde. Deze is namelijk in strijd met art. 1, twaalfde protocol EVRM, verbod op
discriminatie. Dit artikel leidt niet tot de verplichting om het huwelijk open te stellen voor partners
van hetzelfde geslacht, maar wel tot de verplichting geen onrechtvaardig onderscheid te maken
tussen (huwelijks) partners van hetzelfde geslacht en (huwelijk) partners van verschillend
geslacht. De leemte wordt opgevuld met Nederlands recht. De rechtbank gaat de nabestaande
behandelen, zoals dat naar Nederlands recht zou gaan. Vergoeding krijgt hij wel volgens de
normen van Oekraïens recht.
Bij de Iraanse zaak kon je binnen het systeem van dat recht reconstrueren wat de bedoeling was.
Bij de MH17-zaak bevat Oekraïense recht bevat géén alternatief. Wat wordt toegepast is
Oekraïens recht, gecorrigeerd door een Nederlandse openbare-orde-norm (non-discriminatie).
Krimschatten: Hof Amsterdam 26 oktober 2021
Onderwerp: Voorrangsregel art. 10:7 BW.
Extra info:
o Toepassing normaal conflictenrecht: kwalificatie rechtsverhouding toepassing conflictregel
verwijzing naar een rechtsstelsel.
o Voorrangsregel: ongeacht welk recht normaal van toepassing zou zijn, wordt een andere
bepaling toegepast. Conflictregel moet wijken. Gaat om bepalingen die een staat zo belangrijk
, vindt, voor bescherming van de openbare belangen, dat ze altijd moeten gelden. Vaak semi-
publiekrechtelijke normen.
Feiten: Objecten waren door vier musea op de Krim aan een museum in Amsterdam uitgeleend.
Voor die uitleen had het bevoegd gezag in Oekraïne vergunningen afgegeven. De Krim werd
bezet, de objecten zaten nog steeds in Amsterdam. Conflicterende verzoeken om afgifte van
enerzijds de Krimmusea (Rusland) en de Staat Oekraïne.
Rechtsvraag: Moet het museum de objecten teruggeven aan: de Krimmusea of de Staat Oekraïne
en moet het Nederlandse hof gevolg geven aan de Oekraïense Museumwet als bijzonder dwingend
recht?
Rechtsregel: De objecten zijn Krims erfgoed. Maar maken deel uit van het Oekraïense nationale
erfgoed, Oekraïne is sinds 1991 een onafhankelijke staat, Oekraïne heeft een Museumwet met een
beschermingsregime voor cultuurgoederen. Het Hof kwalificeert dit als een zwaarwegend
openbaar belang van de Staat Oekraïne.
Het hof heeft zich hierbij rekenschap gegeven van het feit dat niet snel tot de toepasselijkheid van
een voorrangsregel kan worden besloten. Dat dit onder omstandigheden wel mogelijk is, blijkt
echter uit het feit dat de wetgever deze mogelijkheid in de wet heeft opgenomen. Het gaat hier dan
ook ontegenzeggelijk om voorschriften die ingrijpen in privaatrechtelijke verhoudingen ter wille
van zwaarwegende culturele belangen welke belangen geacht moeten worden zwaarder te wegen
dan die van de daarbij betrokken rechtssubjecten, in dit geval de Krimmusea, ook als het belang
van het bijeenhouden van de collecties wordt meegewogen.
Kolassa 1: HvJ 28.1.2015, C-375/13
Onderwerp: Uitleg begrip onrechtmatige daad
Feiten: Kolassa woont in Oostenrijk, koopt certificaten bij Oostenrijkse bank welke deze weer
inkoopt bij bank in Duitsland, die het weer inkoopt bij een bank in Engeland. Door wanbeheer
wordt de waarde van de certificaten nihil. Prospectus voldeed niet aan Oostenrijkse voorschriften,
was overgenomen vanuit Engeland.
Rechtsvraag: Hoe wordt het begrip onrechtmatige daad uitgelegd?
Rechtsregel: Aan art. 7 sub 2 van Brussel Ibis moet een autonome en enge uitlegging worden
gegeven.
Kalimijnen 1: HvJ EG 30.11.1976, 21/76
Onderwerp: Uitleg begrip onrechtmatige daad, causaal verband
Feiten:
Rechtsvraag:
Rechtsregel: Voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad op basis van art. 7 sub 2 is vereist dat
een causaal verband is komen vast te staan tussen de schade en het feit waaruit de schade is
voortgekomen.
Effer/Kanter: HvJ 4 maart 1982, zaak 38/81
Onderwerp: Bevoegdheid rechter, vaststelling onrechtmatige daad
Extra info:
Feiten:
Rechtsvraag: Hoe moet de rechter met het oog op het vaststellen van zijn bevoegdheid kijken of
er sprake is een onrechtmatige daad? Is er bewijs nodig in het stadium van het bepalen van de
bevoegdheid?
Rechtsregel: Uitgangspunt is processuele autonomie van de eiser. De grondslag van de vordering
is bepalend voor de internationale bevoegdheid.
Universal Music/Schilling 1: HvJ EU 16 juni 2016,C 12/15
