SAMENVATTING BLOK C
WERKGROEPLEREN
De werking van chloorhexidine
Chloorhexidine is het meest effectieve antimicrobiële middel dat kan worden toegepast
als aanvulling op mechanische plaqueverwijdering.
- De werkzame stof is Guanidederivaten
- Komt uit de groep van de kationische bisbiguaniden (guanidederivaten)
De effectiviteit van CHX berust vooral op de positieve lading en de hoge
substantiviteit (langdurige werking).
In water wordt CHX positief geladen en kan het zich daardoor sterk binden aan negatief
geladen oppervlakken in de mond, zoals:
• Glazuur
• Dentine
• Mucosa
• Pellicle
• Bacteriële celwanden
Door deze binding blijft CHX langdurig aanwezig in de mond (tot 8–12 uur) en wordt het
geleidelijk vrijgegeven.
De werking van CHX is gebaseerd op het verstoren van het celmembraan van
bacteriën. Wanneer CHX zich bindt aan de bacterie, verandert het de doorlaatbaarheid
van de celwand. Hierdoor raakt het evenwicht in de bacterie verstoord en gaat de
celinhoud lekken.
- In lage concentraties zorgt dit ervoor dat bacteriën zich minder goed kunnen
vermenigvuldigen (bacteriostatisch effect à bacteriegroei remmend)
- In hogere concentraties dringt CHX de bacterie binnen en veroorzaakt het
coagulatie (samenklontering) van het cytoplasma, waardoor de bacterie
uiteindelijk sterft (bactericide effect à bacteriedodend).
CHX heeft een breed werkingsspectrum en werkt tegen
- Grampositieve en gramnegatieve bacteriën
- Gisten
- Heeft een remmende werking op Candida albicans
- Grampositieve bacteriën zijn gevoeliger dan gramnegatieve bacteriën
- Mutans streptokokken à gevoelig
- Lactobacillen à minder gevoelig (kunnen overleven in hogere concentraties)
- Streptococcus sanguis à is nog minder gevoelig (een van de eerste bacteriën die
zich hecht bij plaquevorming)
,Naast het direct doden of remmen van bacteriën heeft CHX ook invloed op de vorming
van tandplaque. Het kan zich namelijk binden aan bacteriën in het speeksel, waardoor
bacteriën minder goed met elkaar kunnen samenwerken en zich minder goed kunnen
hechten.
à Daarnaast bindt CHX aan glycoproteïnen in het speeksel, waardoor de vorming van
de pellicle wordt veranderd. Hierdoor wordt de kolonisatie van plaque bemoeilijkt.
Samenvattend zorgt CHX dus voor een aspecifieke reductie/vermindering van
tandplaque door bacteriën te beschadigen, te doden en hun hechting te verstoren.
Bij gebruik van chloorhexidine is 2x per dag spoelen met 10ml onverdunde oplossing
voldoende.
Wanneer is CHX-gebruik nodig/geschikt?
• Na kaak chirurgische en parodontale chirurgie
• Na een trauma wanneer normale mondhygiëne (poetsen) niet mogelijk of te
pijnlijk is
• Bij acute necrotiserende gingivitis (ANUG/ANG) of parodontitis wanneer reinigen
pijnlijk is
• Na het plaatsen van implantaten
• Voor patiënten met wortelcariës of bestralingpatiënten
• Bij patiënten met veel recessies na parodontale behandeling
• Bij infecties in de mond
• Bij patiënten die zelf geen goede mondhygiëne kunnen uitvoeren, zoals bij:
ouderen of motorisch/verstandelijk gehandicapten (eventueel met spray)
• Als hulpmiddel bij het stellen van een diagnose wanneer er twijfel is of een
aandoening een microbiële oorzaak heeft
De neveneffecten van CHX
- Verkleuring van tanden, laesies, slijmvlies, tong en vullingen (tijdelijke
verkleuring)
- Vieze smaak
- Verlies van smaaksensatie (tijdelijk)
- Roodheid, zwelling en branderig gevoel van de slijmvliezen
- Desquamatie (afschilfering) van de gingiva
- Zwelling van de parotis (zelden)
, In welke verschijningsvormen kan CHX gebruikt worden? En in welke percentages
is CHX hierin verwerkt?
Verschijningsvorm van CHX Percentages
Chloorhexidinespray 0,2% CHX
Chloorhexidine mondspoelmiddel 0,2% CHX corsodyl (met alcohol)
0,12% CHX perio-aid intensive care à tijdelijke intensieve
mondverzorging (geen alcohol)
0,05% CHX à perio-aid active control à langdurige actieve
mondverzorging (geen alcohol)
Chloorhexidinegel 1% CHX
Chloorhexidine monddouche 0,02% CHX
Chloorhexidinevernissen (soort lak) EC40 40% CHX
Chlorzon 10% CHX (niet verkrijgbaar)
Cervitec 1% CHX
Thymol 1% CHX
Subgingivale irrigatie (spoelen onder 0,2% CHX
het tandvlees)
Mondspoelmiddelen
De antibacteriële componenten in mondspoelmiddelen en de werking daarvan
Mondspoelmiddelen bevatten basisstoffen zoals: water, alcohol, smaakstoffen,
kleurstoffen
Alleen chloorhexidine is echt effectief wanneer poetsen niet mogelijk is, andere
middelen zoals Listerine, Meridol en de triclosanbevattende mondspoelmiddelen met
gantrez of zink hebben een kleiner aanvullend effect
Antibacteriele componenten die we onderscheiden zijn:
- Antiseptica: remmen de plaquegroei door rechtstreeks de bacteriën te doden
en\of adhesie (hechting) te verminderen. à Voorbeeld: CHX
- Antibiotica: remmen de plaquegroei door rechtstreeks de bacteriën te doden
en\of de groei te remmen.
- Enzymen: verstoren de matrix (structuur) van de plaque.
- Niet – enzymatische, denaturerende stoffen (agentia): kunnen de structuur
van de plaque of de metabolische activiteit van de bacteriën veranderen en
zodoende minder pathogeen te maken.
, Belangrijke stoffen en hun werking:
Fenolen (bijv. Listerine)
• Beschadigen celwand van bacteriën
• Denatureren eiwitten
• Doden bacteriën
Triclosan (met gantrez of zinkcitraat)
• Antibacterieel effect
• Versterkt werking en hechting
Guanidederivaten (CHX)
• Positief geladen
• Hechten aan negatieve oppervlakken (bacteriën)
• Beschadigen celwand → lekkage → bacterie sterft
Cetylpyridinium chloride (CPC)
• Hecht aan bacteriën en schakelt ze uit
• Voorkomt ophoping van bacteriën
• In combinatie met oliën werkt het tot ±12 uur
De werking van antiseptica (bis-guanine fenolen) in mondspoelmiddel
Bisbiguaniden (bijv. CHX)
- CHX is een kationisch (positief geladen) antisepticum
- Door deze positieve lading kan CHX zich hechten aan negatief geladen
oppervlakken in de mond: glazuur, dentine, mucosa, pellicle, bacteriële celwand
à Hierdoor ontstaat een hoge substantiviteit:
- CHX blijft langdurig in de mond aanwezig
- Wordt langzaam afgegeven
- Werkt daardoor langdurig (± 8–12 uur)
Werkingsmechanisme:
- Bindt aan de bacteriële celwand
- Verhoogt de permeabiliteit (doorlaatbaarheid)
- Veroorzaakt lekkage van celinhoud
- Bacteriën kunnen hun interne evenwicht niet behouden → sterven
WERKGROEPLEREN
De werking van chloorhexidine
Chloorhexidine is het meest effectieve antimicrobiële middel dat kan worden toegepast
als aanvulling op mechanische plaqueverwijdering.
- De werkzame stof is Guanidederivaten
- Komt uit de groep van de kationische bisbiguaniden (guanidederivaten)
De effectiviteit van CHX berust vooral op de positieve lading en de hoge
substantiviteit (langdurige werking).
In water wordt CHX positief geladen en kan het zich daardoor sterk binden aan negatief
geladen oppervlakken in de mond, zoals:
• Glazuur
• Dentine
• Mucosa
• Pellicle
• Bacteriële celwanden
Door deze binding blijft CHX langdurig aanwezig in de mond (tot 8–12 uur) en wordt het
geleidelijk vrijgegeven.
De werking van CHX is gebaseerd op het verstoren van het celmembraan van
bacteriën. Wanneer CHX zich bindt aan de bacterie, verandert het de doorlaatbaarheid
van de celwand. Hierdoor raakt het evenwicht in de bacterie verstoord en gaat de
celinhoud lekken.
- In lage concentraties zorgt dit ervoor dat bacteriën zich minder goed kunnen
vermenigvuldigen (bacteriostatisch effect à bacteriegroei remmend)
- In hogere concentraties dringt CHX de bacterie binnen en veroorzaakt het
coagulatie (samenklontering) van het cytoplasma, waardoor de bacterie
uiteindelijk sterft (bactericide effect à bacteriedodend).
CHX heeft een breed werkingsspectrum en werkt tegen
- Grampositieve en gramnegatieve bacteriën
- Gisten
- Heeft een remmende werking op Candida albicans
- Grampositieve bacteriën zijn gevoeliger dan gramnegatieve bacteriën
- Mutans streptokokken à gevoelig
- Lactobacillen à minder gevoelig (kunnen overleven in hogere concentraties)
- Streptococcus sanguis à is nog minder gevoelig (een van de eerste bacteriën die
zich hecht bij plaquevorming)
,Naast het direct doden of remmen van bacteriën heeft CHX ook invloed op de vorming
van tandplaque. Het kan zich namelijk binden aan bacteriën in het speeksel, waardoor
bacteriën minder goed met elkaar kunnen samenwerken en zich minder goed kunnen
hechten.
à Daarnaast bindt CHX aan glycoproteïnen in het speeksel, waardoor de vorming van
de pellicle wordt veranderd. Hierdoor wordt de kolonisatie van plaque bemoeilijkt.
Samenvattend zorgt CHX dus voor een aspecifieke reductie/vermindering van
tandplaque door bacteriën te beschadigen, te doden en hun hechting te verstoren.
Bij gebruik van chloorhexidine is 2x per dag spoelen met 10ml onverdunde oplossing
voldoende.
Wanneer is CHX-gebruik nodig/geschikt?
• Na kaak chirurgische en parodontale chirurgie
• Na een trauma wanneer normale mondhygiëne (poetsen) niet mogelijk of te
pijnlijk is
• Bij acute necrotiserende gingivitis (ANUG/ANG) of parodontitis wanneer reinigen
pijnlijk is
• Na het plaatsen van implantaten
• Voor patiënten met wortelcariës of bestralingpatiënten
• Bij patiënten met veel recessies na parodontale behandeling
• Bij infecties in de mond
• Bij patiënten die zelf geen goede mondhygiëne kunnen uitvoeren, zoals bij:
ouderen of motorisch/verstandelijk gehandicapten (eventueel met spray)
• Als hulpmiddel bij het stellen van een diagnose wanneer er twijfel is of een
aandoening een microbiële oorzaak heeft
De neveneffecten van CHX
- Verkleuring van tanden, laesies, slijmvlies, tong en vullingen (tijdelijke
verkleuring)
- Vieze smaak
- Verlies van smaaksensatie (tijdelijk)
- Roodheid, zwelling en branderig gevoel van de slijmvliezen
- Desquamatie (afschilfering) van de gingiva
- Zwelling van de parotis (zelden)
, In welke verschijningsvormen kan CHX gebruikt worden? En in welke percentages
is CHX hierin verwerkt?
Verschijningsvorm van CHX Percentages
Chloorhexidinespray 0,2% CHX
Chloorhexidine mondspoelmiddel 0,2% CHX corsodyl (met alcohol)
0,12% CHX perio-aid intensive care à tijdelijke intensieve
mondverzorging (geen alcohol)
0,05% CHX à perio-aid active control à langdurige actieve
mondverzorging (geen alcohol)
Chloorhexidinegel 1% CHX
Chloorhexidine monddouche 0,02% CHX
Chloorhexidinevernissen (soort lak) EC40 40% CHX
Chlorzon 10% CHX (niet verkrijgbaar)
Cervitec 1% CHX
Thymol 1% CHX
Subgingivale irrigatie (spoelen onder 0,2% CHX
het tandvlees)
Mondspoelmiddelen
De antibacteriële componenten in mondspoelmiddelen en de werking daarvan
Mondspoelmiddelen bevatten basisstoffen zoals: water, alcohol, smaakstoffen,
kleurstoffen
Alleen chloorhexidine is echt effectief wanneer poetsen niet mogelijk is, andere
middelen zoals Listerine, Meridol en de triclosanbevattende mondspoelmiddelen met
gantrez of zink hebben een kleiner aanvullend effect
Antibacteriele componenten die we onderscheiden zijn:
- Antiseptica: remmen de plaquegroei door rechtstreeks de bacteriën te doden
en\of adhesie (hechting) te verminderen. à Voorbeeld: CHX
- Antibiotica: remmen de plaquegroei door rechtstreeks de bacteriën te doden
en\of de groei te remmen.
- Enzymen: verstoren de matrix (structuur) van de plaque.
- Niet – enzymatische, denaturerende stoffen (agentia): kunnen de structuur
van de plaque of de metabolische activiteit van de bacteriën veranderen en
zodoende minder pathogeen te maken.
, Belangrijke stoffen en hun werking:
Fenolen (bijv. Listerine)
• Beschadigen celwand van bacteriën
• Denatureren eiwitten
• Doden bacteriën
Triclosan (met gantrez of zinkcitraat)
• Antibacterieel effect
• Versterkt werking en hechting
Guanidederivaten (CHX)
• Positief geladen
• Hechten aan negatieve oppervlakken (bacteriën)
• Beschadigen celwand → lekkage → bacterie sterft
Cetylpyridinium chloride (CPC)
• Hecht aan bacteriën en schakelt ze uit
• Voorkomt ophoping van bacteriën
• In combinatie met oliën werkt het tot ±12 uur
De werking van antiseptica (bis-guanine fenolen) in mondspoelmiddel
Bisbiguaniden (bijv. CHX)
- CHX is een kationisch (positief geladen) antisepticum
- Door deze positieve lading kan CHX zich hechten aan negatief geladen
oppervlakken in de mond: glazuur, dentine, mucosa, pellicle, bacteriële celwand
à Hierdoor ontstaat een hoge substantiviteit:
- CHX blijft langdurig in de mond aanwezig
- Wordt langzaam afgegeven
- Werkt daardoor langdurig (± 8–12 uur)
Werkingsmechanisme:
- Bindt aan de bacteriële celwand
- Verhoogt de permeabiliteit (doorlaatbaarheid)
- Veroorzaakt lekkage van celinhoud
- Bacteriën kunnen hun interne evenwicht niet behouden → sterven
