Samenvatting Recht doen aan verscheidenheid

interculturele gespreksvoering
Samenvatting interculturele gespreksvoering
Hoofdstuk 1

Culturaliserende deskundigheidsbevordering: in zo’n benadering staan de culturele achtergronden van
etnische groeperingen centraal bij het oplossen van communicatieproblemen.

Eerst duidelijk vooropgesteld: het is zeker noodzakelijk en van groot belang in grote lijnen geïnformeerd
te zijn over het geloof, de cultuur, de sociaaleconomische positie en de migratiegeschiedenis van de
etnische groeperingen waarmee je als professional werkt. Kennis van culturele achtergronden helpt ook
om het eigen referentiekader te decentreren (om het minder centraal te stellen en oog te krijgen voor
andere culturele betekenissystemen). Het op deze wijze relativeren van en vraagtekens zetten bij de
eigen culturele vanzelfsprekendheden, kan etnocentrisme – het oordelen over andere culturen vanuit
eigen superieure culturele normen – voorkomen.

De risico’s van een culturaliserende benadering:

  Cultuur verklaart niks;

  Oneigenlijke legitimatie van handelen

  Reductie van een persoon tot allen zijn etnische, religieuze of nationale identiteit;

  Culturele exotisering (het buitengewoon anders maken) van het gedrag van een
persoon;

  Eenzijdige vastlegging van betekenissen;

  Generalisatie en stereotypering;

  Wij/zij denken;

  Bevoogding;

  Haalt je uit je kracht. In het boek gaat men voor een inclusieve en
communicatietheoretische benadering van interetnische ontmoetingen. Inclusief, omdat het in
werkelijke ontmoetingen altijd in de eerste plaats gaat om mensen die elkaar willen insluiten,
om mensen die zich met elkaar willen verbinden en niet om ‘autochtonen’ en ‘allochtonen’ die
elkaar uitsluiten. Communicatietheoretisch omdat het in de eerste plaats om communicatie gaat
en niet om cultuuronderzoek. Principe van de erkende gelijkheid: verwijst naar datgene wat
mensen in de eerste plaats verbindt binnen een bepaalde context. Dit principe is van belang
omdat de neiging bestaat alleen de andere cultuur van een persoon te zien en niet datgene wat
gemeenschappelijk is binnen die context. Het principe van de erkende diversiteit: betekent het
erkennen van verschillen. Het erkent de verscheidenheid van groepen en die van individuele
personen. Deze twee punten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, het leidt tot inclusief
denken en handelen en vormt een effectieve leidraad. De systeemtheorie neemt uit de
biologie het beeld over van een organisme als een geheel. Een organisme waarvan de delen in

, een onderlinge betrekking en wisselwerking tot elkaar staan. Daarnaast is kenmerkend dat alle
delen ten opzichte van elkaar een functionele betekenis hebben. Vier kenmerken
systeemtheorie:

1. Een sociaal systeem is open, onbegrensd en heterogeen van karakter;

2. Er vindt voortdurend onderlinge beïnvloeding plaats, met een circulair karakter;

3. Elk sociaal systeem streeft naar evenwicht (homeostase) en kent een meegroeiend evenwicht
(verandert mee met de veranderingen binnen en buiten het sociaal systeem);

4. Equifinaliteit ofwel gelijkeindigheid; dezelfde uitkomst kan voortkomen uit verschillende
beginsituaties of strategieën en dat gelijke beginsituaties niet dezelfde uitkomst leveren. (vele
wegen die naar Rome leiden)

Communicatie is volgens de systeemtheorie, méér dan louter het mededelen van informatie. Het is het
uitwisselen van visies over visies. Aangezien het een interpersoonlijk gebeuren is, heeft het

Stuvia.com - De Marktplaats voor het Kopen en Verkopen van je Studiemateriaal

invloed op personen: het raakt mensen. Verder is communicatie impliciete ‘onderhandeling’ over
mogelijke betekenisgeving, waarbij betekenissen (opnieuw) bevestigd worden of zich wijzigen. Deze
onderhandeling is overigens geen losstaand individueel gebeuren, maar voltrekt zich onder invloed van
de lopende sociale dialoog in de samenleving.

Volgens de systeemtheorie is communicatie een beïnvloedingsproces dat circulair loopt. Er is namelijk
voortdurende feedbackkringen. Er vindt in communicatie ook beïnvloeding plaats met derden/sociale
omgeving.

Sociale representaties: de collectief gedeelde waarden, beelden, praktijken, ideeën en betekenissen
ofwel de vanzelfsprekendheden die gedeeld en gecreëerd worden met andere mensen. Deze zijn dus
niet individueel wijsbaar en hebben een alledaags en vanzelfsprekend karakter. Men is gevoelig voor
sociale representaties, men wil er graag bij horen. Het is ook een weerspiegeling van de
maatschappelijke machtsverhoudingen. De heersende sociale dialoog beïnvloed en legitimeert binnen
en samenleving. De sociale representaties bereiken de alledaagse communicatie via de sociale
perspectieven (‘een normaal mens’, ‘dat is niet gepast’, ‘elk verstandig mens, weet..’) het zegt iets wat
hoort en niet hoort, het is een normatief kader.

Hoofdstuk 2: cultuur Cultuur: is te omschrijven als de gemeenschappelijke wereld van ervaringen,
waarden, symbolen, praktijken en kennis die een bepaald sociaal systeem kenmerkt. Deze
gemeenschappelijke wereld van betekenissen hebben de mensen binnen een bepaald sociaal systeem in
de loop van de tijd met elkaar opgebouwd. De talloze sociale systemen waarvan mensen deel uitmaken,
zijn op drie manieren te ordenen:

  Van macrosociale systemen naar meso- en microsociale systemen. (naties, regio’s,
partnerrelaties)

  In sociale groepen, waarin mensen met elkaar contact hebben en in categorieën,

, waarin mensen zonder noodzakelijk met elkaar contact te hebben, iets met elkaar
gemeenschappelijk hebben (sporters, treinreizigers)

  In interpersoonlijke verbanden en in zakelijke betrekkingen. In interpersoonlijke
verbanden is sprake van relationele contacten met concrete mensen (familie, kennissen).
Zakelijke betrekkingen betreffen de functionele contacten die mensen met allerlei instanties
onderhouden (school, rechtbank). Door globalisering, migratiestromen en internet zijn er
nieuwe vormen van transnationale sociale systemen ontstaan. Cultuur als de
gemeenschappelijke wereld van betekenissen van een bepaald sociaal systeem, omvat de
volgende vier elementen:

  Taal die mensen hanteren binnen het sociaal systeem waarin ze verkeren. In de taal
weerspiegelen zich de kennis, waarden en normen van een sociaal systeem.

  De kennis die mensen van de hen omringende wereld hebben en vergaren
(alledaagse kennis en wetenschappelijke kennis en de heersende algemene opvattingen en
beelden (sociale representaties))

  De waarden en normen die mensen hanteren. Normen vormen de verbinding tussen
de algemene waarden en de concrete gedragingen.

  De symbolen, rituelen en helden van een sociaal systeem. Symbolen zijn woorden,
gebaren, afbeeldingen of voorwerpen met een specifieke betekenis voor de leden van de cultuur
(haardracht, vlaggen). Rituelen zijn sociale activiteiten die technisch gesproken overbodig zijn
om het gewenste doel te bereiken (begroetingswijzen). Helden zijn personen met eigenschappen
die in een cultuur hoog in aanzien staan en die daarom fungeren als gedragsmodellen binnen
een bepaald sociaal systeem.

Stuvia.com - De Marktplaats voor het Kopen en Verkopen van je Studiemateriaal

Een mens heeft deze nodig om binnen een sociaal systeem adequaat te functioneren. Religie kan
beter beschouwd worden als een voorbeeld van een cultuur dan als een cultuurelement. Een religie
heeft bepaalde kennis van en opvattingen over de werkelijkheid, over het zijn van de mens en de zin van
het bestaan. Daarnaast heeft het zijn eigen normen en waarden.

Cultuur is opgebouwd uit een waarneembare en niet-waarneembare laag. Waarneembaar zijn de
cultuuruitingen (datgene wat je kan ervaren en waarnemen in een cultuur), de niet-waarneembare zijn
de kernwaarden van een cultuur en haar mens- en wereldbeelden.

Als model van de werkelijkheid is de culturele bril feitelijke kennis: de wereld van betekenissen. Het
verschaft de mens een interpretatiekader om de concrete situaties waarin hij zich begeeft, te kennen,
ordenen en interpreteren. Als model voor de werkelijkheid fungeert de culturele bril als model voor de
werkelijkheid. Dit model is de normatieve kennis van normen en waarden. Deze normatieve kennis is
een geheel van instructies en aanwijzingen voor juist adequaat en effectief handelen. Het ordent en
stuurt het samenleven binnen het sociaal systeem.

Dat cultuur zowel een model is van als voor de werkelijkheid, betekent dat cultuur – universeel – de
functies vervult van betekenisgeving en zingeving.