Hoorcollege 1 (online)
Gedrag en Afwijkend gedrag
4-2-2026
Verschil Psychiatrie en psychologie
- Psychiatrie: is een medisch specialisme dat zich bezighoudt met
psychische ziektebeelden, waarbij hoofdzakelijk wordt gekeken naar
lichamelijke processen (biologische perspectieven, zijn artsen,
medicijnen voorschrijven)
- Psychologie: bestudeert het gedrag en het innerlijk leven van
mensen, met als doel meer kennis en begrip te krijgen over mentale
processen (zoals emoties, gedachten, behoeftes, motivatie en
cliënten die je dan behandeld om vooruit te gaan)
De Geschiedenis: stenen tijdperk
- Als jij psychisch afweek van de norm, dan gingen ze mensen hun
schedel doorboren want ze dachten dat er kwade geesten in de
schedel zaten en zo konden de geesten ontsnappen.
- Vaak overleed degene na het boren
Griekse arts Hippocrates (460 voor Christes- 370 voor Christes)
- De vader van de Westerse geneeskunde
- Meer menselijke beweging, als iemand psychische afwijkend gedrag
vertoonde
- Eerste die zei: De psychologische klachten hebben een
lichamelijke oorzaak, hij was van verandering in het dieet of
lichamelijke beweging
- Eed van Hippocrates: als je, een arts wordt. (Zelfde als de
beroepscode bij pedagogen)
De Geschiedenis: Middeleeuwen en dolhuizen
- Psych afweek, in de baarmoeder van de moeder iets niet goed was
gegaan.
- Ze zagen de baarmoeder als een oven, waar je een broodje bakt als
die niet goed werkte dan kon je psychische aandoeningen krijgen.
- ‘Je bent een misbaksel’- ‘Je bent een halvegare’ dan kwam uit de
middeleeuwen en week naar het broodje.
- Je werd niet geholpen in deze tijd, je werd vaak verbrand want je
week af van de norm.
- Minder rechten dan dat dieren hadden, je werd vastgeketend aan de
muur, slapen in je eigen uitwerpselen.
- Je werd in dolhuizen (nu circus, dierentuin) geplaats, dan konden
rijke mensen naar de cliënten kijken als vermaak.
,
,De Geschiedenis: Morele Therapie
- Omslag van het denken, ‘ieder mens heeft behoefte aan normale
menselijke behandeling’
- Mensen die psychisch afwijkend gedrag vertoonde kregen
dagbesteding, zoals tuinieren, dokters gingen met hen in gesprek
(rond 1800).
- Rond 1850 verdween dit weer, was een geldkwestie het werd te
duur, morele therapie verdween weer en de oude instellingen
kwamen weer (dolhuizen etc.).
De Geschiedenis: 1900-NU
Het medisch model is leidend (een stoornis bestaat uit een groep
kenmerken die gelijktijdig voorkomt)
Medisch model kijkt naar het biologische; wordt veroorzaakt door iets
biologisch (hersenen, stofje die mist in het lichaam)
Stoornissen worden op 5 verschillende dimensies bekeken:
1. Diagnose van stoornis op basis van symptomen (VB: ben somber,
kom mijn bed niet uit)
2. Verklaring van de symptomen (VB: Biologische verklaringen worden
bekeken)
3. Prognose (voorspelling over het beloop van de stoornis) VB: Lichte
depressie heb je grote kans dat je weer geneest
4. Behandeling van stoornis (VB: Medisch model wordt voornamelijk
gekeken naar medicijnen)
5. Preventie: het voorkomen van stoornissen
In dit model zijn psychische stoornissen hersenziekten.
Kritiek op medisch model
1. Lang niet alle diagnoses hebben een duidelijke (lichamelijke)
oorzaak (ik kan me somber voelen maar alle stofjes in mijn
hersenen zijn goed, vanuit daar kan het medisch model niks doen,
kan ook vanuit een trauma komen of ervaringen)
2. Diagnoses zijn gebaseerd op de subjectieve beschrijving door de
persoon (wat voor iemand zwaar voelt, kan voor iemand anders
weer ligt voelen)
3. GGZ- taal en toename van diagnoses problematiseert en vergroot
mogelijk stigma en schaamte (moeten diagnosticeren, anders
krijgen ze geen geld van de verzekering betaald en konden
ze de persoon niet behandelen)
Wanneer ben je eigenlijk nog ‘normaal?’
, Wat is een stoornis?
Combinatie van:
1. Afwijking van wat normaal wordt gevonden in
A) Ontwikkelingsfase
B) De context of cultuur van de persoon
2. Persoon zelf of omgeving ervaart er last van, maar goed kijken naar
de context van de persoon; is er geen medische oorzaak hiervoor
(blaasproblemen), omgevingen invoelden ook belangrijk (angst,
scheiding, stress, trauma)
Pedagoog helpt bij signaleren, waarna een gedragswetenschapper
opgeroepen kan worden om te onderzoeken of helpen bij een diagnose
stellen.
Perspectieven in de psychologie
1. Biologisch perspectief (in het lichaam, genetische afwijking,
coping, hersenstructuren, medisch model)
2. Psychologisch perspectief (oorzaak zijn van afwijkend gedrag,
trauma? Verkeerd denken aangeleerd krijgen, persoonlijkheid,
leerervaringen hoe ga je ermee om?)
3. Sociaal cultureel perspectief (wat gebeurt er om iemand heen,
armoede, racisme, langdurige werkloosheid, kan afwijkend gedrag
veroorzaken of een trigger)
Of: (1) Bio(2)Psycho(3) sociaal perspectief
Ontwikkeling kind
Afhankelijk van:
Aanleg:
- Genen; kenmerk hoe jouw lichaam eruitziet, ook zo met psychische
aandoeningen (ADHD, ASS bijv.)
- Baarmoederlijke omgeving; v
- Pre-(voor), Peri- (tijdens) en postnatale (na) invloeden op het krijgen
van psychische aandoeningen
Als je zwanger wilt worden, eigenlijk al een jaar van tevoren gezond gaan
leven, tijdens de zwangerschap ook geen alcohol.
Omgeving:
- Veel in interactie met aanleg, omgeving kan bevorderend zijn of
juist remmend werken, afhankelijk van het kind (en diens genen).
- Voorbeeld; in jouw gezin is er genetische aanleg voor dyslexie jij
hebt dan kans om ook dyslexie te krijgen, maar je omgeving kan
daarmee spelen door meer taalaanbod, waardoor de dyslexie
minder wordt of wegblijft.
Rijping Centraal Zenuwstelsel:
Gedrag en Afwijkend gedrag
4-2-2026
Verschil Psychiatrie en psychologie
- Psychiatrie: is een medisch specialisme dat zich bezighoudt met
psychische ziektebeelden, waarbij hoofdzakelijk wordt gekeken naar
lichamelijke processen (biologische perspectieven, zijn artsen,
medicijnen voorschrijven)
- Psychologie: bestudeert het gedrag en het innerlijk leven van
mensen, met als doel meer kennis en begrip te krijgen over mentale
processen (zoals emoties, gedachten, behoeftes, motivatie en
cliënten die je dan behandeld om vooruit te gaan)
De Geschiedenis: stenen tijdperk
- Als jij psychisch afweek van de norm, dan gingen ze mensen hun
schedel doorboren want ze dachten dat er kwade geesten in de
schedel zaten en zo konden de geesten ontsnappen.
- Vaak overleed degene na het boren
Griekse arts Hippocrates (460 voor Christes- 370 voor Christes)
- De vader van de Westerse geneeskunde
- Meer menselijke beweging, als iemand psychische afwijkend gedrag
vertoonde
- Eerste die zei: De psychologische klachten hebben een
lichamelijke oorzaak, hij was van verandering in het dieet of
lichamelijke beweging
- Eed van Hippocrates: als je, een arts wordt. (Zelfde als de
beroepscode bij pedagogen)
De Geschiedenis: Middeleeuwen en dolhuizen
- Psych afweek, in de baarmoeder van de moeder iets niet goed was
gegaan.
- Ze zagen de baarmoeder als een oven, waar je een broodje bakt als
die niet goed werkte dan kon je psychische aandoeningen krijgen.
- ‘Je bent een misbaksel’- ‘Je bent een halvegare’ dan kwam uit de
middeleeuwen en week naar het broodje.
- Je werd niet geholpen in deze tijd, je werd vaak verbrand want je
week af van de norm.
- Minder rechten dan dat dieren hadden, je werd vastgeketend aan de
muur, slapen in je eigen uitwerpselen.
- Je werd in dolhuizen (nu circus, dierentuin) geplaats, dan konden
rijke mensen naar de cliënten kijken als vermaak.
,
,De Geschiedenis: Morele Therapie
- Omslag van het denken, ‘ieder mens heeft behoefte aan normale
menselijke behandeling’
- Mensen die psychisch afwijkend gedrag vertoonde kregen
dagbesteding, zoals tuinieren, dokters gingen met hen in gesprek
(rond 1800).
- Rond 1850 verdween dit weer, was een geldkwestie het werd te
duur, morele therapie verdween weer en de oude instellingen
kwamen weer (dolhuizen etc.).
De Geschiedenis: 1900-NU
Het medisch model is leidend (een stoornis bestaat uit een groep
kenmerken die gelijktijdig voorkomt)
Medisch model kijkt naar het biologische; wordt veroorzaakt door iets
biologisch (hersenen, stofje die mist in het lichaam)
Stoornissen worden op 5 verschillende dimensies bekeken:
1. Diagnose van stoornis op basis van symptomen (VB: ben somber,
kom mijn bed niet uit)
2. Verklaring van de symptomen (VB: Biologische verklaringen worden
bekeken)
3. Prognose (voorspelling over het beloop van de stoornis) VB: Lichte
depressie heb je grote kans dat je weer geneest
4. Behandeling van stoornis (VB: Medisch model wordt voornamelijk
gekeken naar medicijnen)
5. Preventie: het voorkomen van stoornissen
In dit model zijn psychische stoornissen hersenziekten.
Kritiek op medisch model
1. Lang niet alle diagnoses hebben een duidelijke (lichamelijke)
oorzaak (ik kan me somber voelen maar alle stofjes in mijn
hersenen zijn goed, vanuit daar kan het medisch model niks doen,
kan ook vanuit een trauma komen of ervaringen)
2. Diagnoses zijn gebaseerd op de subjectieve beschrijving door de
persoon (wat voor iemand zwaar voelt, kan voor iemand anders
weer ligt voelen)
3. GGZ- taal en toename van diagnoses problematiseert en vergroot
mogelijk stigma en schaamte (moeten diagnosticeren, anders
krijgen ze geen geld van de verzekering betaald en konden
ze de persoon niet behandelen)
Wanneer ben je eigenlijk nog ‘normaal?’
, Wat is een stoornis?
Combinatie van:
1. Afwijking van wat normaal wordt gevonden in
A) Ontwikkelingsfase
B) De context of cultuur van de persoon
2. Persoon zelf of omgeving ervaart er last van, maar goed kijken naar
de context van de persoon; is er geen medische oorzaak hiervoor
(blaasproblemen), omgevingen invoelden ook belangrijk (angst,
scheiding, stress, trauma)
Pedagoog helpt bij signaleren, waarna een gedragswetenschapper
opgeroepen kan worden om te onderzoeken of helpen bij een diagnose
stellen.
Perspectieven in de psychologie
1. Biologisch perspectief (in het lichaam, genetische afwijking,
coping, hersenstructuren, medisch model)
2. Psychologisch perspectief (oorzaak zijn van afwijkend gedrag,
trauma? Verkeerd denken aangeleerd krijgen, persoonlijkheid,
leerervaringen hoe ga je ermee om?)
3. Sociaal cultureel perspectief (wat gebeurt er om iemand heen,
armoede, racisme, langdurige werkloosheid, kan afwijkend gedrag
veroorzaken of een trigger)
Of: (1) Bio(2)Psycho(3) sociaal perspectief
Ontwikkeling kind
Afhankelijk van:
Aanleg:
- Genen; kenmerk hoe jouw lichaam eruitziet, ook zo met psychische
aandoeningen (ADHD, ASS bijv.)
- Baarmoederlijke omgeving; v
- Pre-(voor), Peri- (tijdens) en postnatale (na) invloeden op het krijgen
van psychische aandoeningen
Als je zwanger wilt worden, eigenlijk al een jaar van tevoren gezond gaan
leven, tijdens de zwangerschap ook geen alcohol.
Omgeving:
- Veel in interactie met aanleg, omgeving kan bevorderend zijn of
juist remmend werken, afhankelijk van het kind (en diens genen).
- Voorbeeld; in jouw gezin is er genetische aanleg voor dyslexie jij
hebt dan kans om ook dyslexie te krijgen, maar je omgeving kan
daarmee spelen door meer taalaanbod, waardoor de dyslexie
minder wordt of wegblijft.
Rijping Centraal Zenuwstelsel:
