Samenvatting Juridische & Ethische
context
Jeugdrecht Begrepen
Radboud Universiteit Nijmegen
Juridische & Ethische context
Bachelor jaar 3, Premaster jaar 2
PWB3350
1
,Inhoud
INLEIDING ............................................................................................................................... 3
H1 - Inleiding recht ................................................................................................................ 3
PERSONEN- EN FAMILIERECHT ......................................................................................... 5
H2 – De ouders van de jeugdige ............................................................................................ 5
H3 – Het gezag over de jeugdige ......................................................................................... 10
H4 – De jeugdige en de scheiding van zijn ouders .............................................................. 16
H5 – De rechtspositie van de jeugdige (1) ........................................................................... 21
H6 – De rechtspositie van de jeugdige (2) ........................................................................... 24
H7 – Kinderbeschermingsmaatregelen ................................................................................ 30
H8 – Beëindigen van het gezag ............................................................................................ 38
H9 – Pleegzorg ..................................................................................................................... 42
H10 – Procesrecht ................................................................................................................ 45
JEUGDSTRAFRECHT ............................................................................................................ 52
H11 – Inleiding Strafrecht .................................................................................................... 52
H12 – Materieel strafrecht.................................................................................................... 54
H13 – Strafproces algemeen ................................................................................................ 57
H14 – Van strafbaar feit tot veroordeling ............................................................................ 60
H15 – Straffen en maatregelen voor jeugdigen .................................................................... 69
JEUGDWET............................................................................................................................. 74
H16 – Organisatie van de jeugdhulp .................................................................................... 74
H17 – Privacy en dossier ...................................................................................................... 78
H18 – Rechtspositie van de cliënten in de jeugdhulp .......................................................... 82
INTERNATIONAAL JEUGDRECHT .................................................................................... 85
H19 – Kinderrechtenverdrag ................................................................................................ 85
2
,INLEIDING
H1 - Inleiding recht
1.1 Inleiding
Drie websites die voor het jeugdrecht van belang zijn:
- Wetten en wetsvoorstellen: www.overheid.nl
- Andere info van landelijke overheid: www.rijksoverheid.nl
- Rechterlijke uitspraken: www.rechtspraak.nl
1.2 Omschrijving en doel
Inhoudelijk doel: wat men inhoudelijk wil bereiken met recht → rechtvaardigheid,
gelijkheid, beschermen van de zwaksten, etc.
Het doel van het recht is uiteindelijk een zaak van politieke keuzes (antwoorden op bijv. ‘is
het voor de ontwikkeling van kinderen goed als de kinderopvang gratis is?’).
De inhoud van het recht kan dus per land verschillen.
Technisch doel: het ordenen van de samenleving en het geven van regels om conflicten te
voorkomen. De samenleving weet wat ze van elkaar mogen verwachten, in welke rol dan ook
(werkgever & werknemer, koper & verkoper, etc.). Het recht geeft regels om
meningsverschillen op te lossen.
Gezien vanuit het technische doel van het recht kom je tot de volgende definitie: het recht is
het geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
1.3 Rechtsgebieden
Er bestaan honderdduizenden rechtsregels in ons land, met zeer uiteenlopende onderwerpen.
Om dit te ordenen wordt het recht ingedeeld in verschillende onderdelen: rechtsgebieden.
- Staatsrecht: geeft de basisregels voor de organisatie van de overheid (beschrijving
verschillende organen van de overheid, onderlinge verhouding, regels voor relatie
tussen burger en overheid).
Belangrijkste wet is de Grondwet, dit is de basis van onze staatsinrichting.
- Bestuursrecht: overheid in actie. Geeft regels voor de bestuurstaak van de overheid,
bijv. zorg voor het milieu, onderwijs, jeugdhulp, verkeer, sociale zekerheid, etc.
Tijdens het uitoefenen van de bestuurstaak komt de overheid vaak met burgers in
contact. Wat de overheid dan wel en niet mag doen staat in het bestuursrecht.
Geeft burgers ook mogelijkheden voor bezwaar en beroep.
Belangrijke wet is de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
- Strafrecht: beschrijft verboden gedragingen (diefstal, moord). In het strafrecht staan
alleen gedragingen die de rechtsorde (rust en veiligheid in de samenleving) zozeer
schenden dat een bestraffende reactie van de overheid moet volgen. Twee belangrijke
wetboeken:
• Wetboek van Strafrecht (Sr): bevat groot aantal strafbepalingen
• Wetboek van Strafvordering (Sv): regelt wat er gebeurt als er eenmaal een
strafbaar feit is gepleegd. Beschrijft rechten van de verdachten, de bevoegdheden
van politie en justitie, en gaat in op de gang van zaken tijdens het strafproces.
3
, - Burgerlijk recht: regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers onderling (zakelijke
relaties, familierechtelijke relaties). Bestaat uit 3 onderdelen:
1. Personen- en familierecht: familierechtelijke relaties tussen mensen wordt
geregeld
2. Vermogensrecht: regelt de zakelijke relaties tussen personen
3. Rechtspersonenrecht: hoe een rechtspersoon (nv, besloten vennootschap,
stichting, vereniging) moet worden opgericht en wie het binnen de rechtspersoon
voor het zeggen hebben, wordt hierin beschreven
Rechtspersoon = een organisatie of onderneming die een zelfstandig leven leidt in
het recht.
Twee belangrijke wetboeken in het burgerlijk recht:
• Burgerlijk Wetboek (BW): staan de rechten en plichten in beschreven van
burgers op het terrein van het personen- en familierecht, het vermogensrecht en het
rechtspersonenrecht.
• Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv): bevat het procesrecht met o.a.
de gang van zaken tijdens een burgerlijk proces, de betekenis van een dagvaarding
en de rol van de advocaat.
Omschrijving en plaats van het jeugdrecht
Jeugdrecht: het geheel van rechtsregels dat de positie van jeugdigen regelt. Valt niet onder
één rechtsgebied, maar bestaat uit alle onderdelen uit verschillende rechtsgebieden.
Bijv. strafrecht geeft o.a. speciale straffen voor jeugdige verdachten, wat valt onder het
jeugdrecht.
Recht ingedeeld naar onderwerp
Het recht kan niet alleen ingedeeld worden naar rechtsgebieden, maar ook naar onderwerp
(bijv. milieurecht, onderwijsrecht, arbeidsrecht, etc.). Indeling naar onderwerp loopt dwars
door de rechtsgebieden heen. Onderdelen uit de verschillende rechtsgebieden vormen er de
bouwstenen voor.
1.4 Materieel recht en formeel recht
Materieel recht bevat de rechten en plichten van burgers.
- Materieel strafrecht beschrijft de strafbepaling (bijv. diefstal, brandstichting, etc.)
(Wetboek van Strafrecht)
- Materieel burgerlijk recht bevat de rechten en plichten (staan vooral in Burgerlijk
Wetboek)
- Materieel bestuursrecht beschrijft de rechten en plichten
Formeel recht geeft het procesrecht.
- Formeel strafrecht geeft aan wat er gebeurt als er een strafbaar feit is gepleegd en alle
rechten van alle betrokkenen. (Wetboek van Strafvordering)
- Formeel burgerlijk recht beschrijft de gang van zaken tijdens een zitting, de positie
van de advocaat, etc. (staat in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering)
- Formeel bestuursrecht beschrijft bijv. de mogelijkheden om beroep in te stellen tegen
een besluit van de overheid en de gang van zaken tijdens een zitting.
Het formeel recht regelt dus de wijze waarop het materieel recht gehandhaafd wordt.
4
context
Jeugdrecht Begrepen
Radboud Universiteit Nijmegen
Juridische & Ethische context
Bachelor jaar 3, Premaster jaar 2
PWB3350
1
,Inhoud
INLEIDING ............................................................................................................................... 3
H1 - Inleiding recht ................................................................................................................ 3
PERSONEN- EN FAMILIERECHT ......................................................................................... 5
H2 – De ouders van de jeugdige ............................................................................................ 5
H3 – Het gezag over de jeugdige ......................................................................................... 10
H4 – De jeugdige en de scheiding van zijn ouders .............................................................. 16
H5 – De rechtspositie van de jeugdige (1) ........................................................................... 21
H6 – De rechtspositie van de jeugdige (2) ........................................................................... 24
H7 – Kinderbeschermingsmaatregelen ................................................................................ 30
H8 – Beëindigen van het gezag ............................................................................................ 38
H9 – Pleegzorg ..................................................................................................................... 42
H10 – Procesrecht ................................................................................................................ 45
JEUGDSTRAFRECHT ............................................................................................................ 52
H11 – Inleiding Strafrecht .................................................................................................... 52
H12 – Materieel strafrecht.................................................................................................... 54
H13 – Strafproces algemeen ................................................................................................ 57
H14 – Van strafbaar feit tot veroordeling ............................................................................ 60
H15 – Straffen en maatregelen voor jeugdigen .................................................................... 69
JEUGDWET............................................................................................................................. 74
H16 – Organisatie van de jeugdhulp .................................................................................... 74
H17 – Privacy en dossier ...................................................................................................... 78
H18 – Rechtspositie van de cliënten in de jeugdhulp .......................................................... 82
INTERNATIONAAL JEUGDRECHT .................................................................................... 85
H19 – Kinderrechtenverdrag ................................................................................................ 85
2
,INLEIDING
H1 - Inleiding recht
1.1 Inleiding
Drie websites die voor het jeugdrecht van belang zijn:
- Wetten en wetsvoorstellen: www.overheid.nl
- Andere info van landelijke overheid: www.rijksoverheid.nl
- Rechterlijke uitspraken: www.rechtspraak.nl
1.2 Omschrijving en doel
Inhoudelijk doel: wat men inhoudelijk wil bereiken met recht → rechtvaardigheid,
gelijkheid, beschermen van de zwaksten, etc.
Het doel van het recht is uiteindelijk een zaak van politieke keuzes (antwoorden op bijv. ‘is
het voor de ontwikkeling van kinderen goed als de kinderopvang gratis is?’).
De inhoud van het recht kan dus per land verschillen.
Technisch doel: het ordenen van de samenleving en het geven van regels om conflicten te
voorkomen. De samenleving weet wat ze van elkaar mogen verwachten, in welke rol dan ook
(werkgever & werknemer, koper & verkoper, etc.). Het recht geeft regels om
meningsverschillen op te lossen.
Gezien vanuit het technische doel van het recht kom je tot de volgende definitie: het recht is
het geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
1.3 Rechtsgebieden
Er bestaan honderdduizenden rechtsregels in ons land, met zeer uiteenlopende onderwerpen.
Om dit te ordenen wordt het recht ingedeeld in verschillende onderdelen: rechtsgebieden.
- Staatsrecht: geeft de basisregels voor de organisatie van de overheid (beschrijving
verschillende organen van de overheid, onderlinge verhouding, regels voor relatie
tussen burger en overheid).
Belangrijkste wet is de Grondwet, dit is de basis van onze staatsinrichting.
- Bestuursrecht: overheid in actie. Geeft regels voor de bestuurstaak van de overheid,
bijv. zorg voor het milieu, onderwijs, jeugdhulp, verkeer, sociale zekerheid, etc.
Tijdens het uitoefenen van de bestuurstaak komt de overheid vaak met burgers in
contact. Wat de overheid dan wel en niet mag doen staat in het bestuursrecht.
Geeft burgers ook mogelijkheden voor bezwaar en beroep.
Belangrijke wet is de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
- Strafrecht: beschrijft verboden gedragingen (diefstal, moord). In het strafrecht staan
alleen gedragingen die de rechtsorde (rust en veiligheid in de samenleving) zozeer
schenden dat een bestraffende reactie van de overheid moet volgen. Twee belangrijke
wetboeken:
• Wetboek van Strafrecht (Sr): bevat groot aantal strafbepalingen
• Wetboek van Strafvordering (Sv): regelt wat er gebeurt als er eenmaal een
strafbaar feit is gepleegd. Beschrijft rechten van de verdachten, de bevoegdheden
van politie en justitie, en gaat in op de gang van zaken tijdens het strafproces.
3
, - Burgerlijk recht: regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers onderling (zakelijke
relaties, familierechtelijke relaties). Bestaat uit 3 onderdelen:
1. Personen- en familierecht: familierechtelijke relaties tussen mensen wordt
geregeld
2. Vermogensrecht: regelt de zakelijke relaties tussen personen
3. Rechtspersonenrecht: hoe een rechtspersoon (nv, besloten vennootschap,
stichting, vereniging) moet worden opgericht en wie het binnen de rechtspersoon
voor het zeggen hebben, wordt hierin beschreven
Rechtspersoon = een organisatie of onderneming die een zelfstandig leven leidt in
het recht.
Twee belangrijke wetboeken in het burgerlijk recht:
• Burgerlijk Wetboek (BW): staan de rechten en plichten in beschreven van
burgers op het terrein van het personen- en familierecht, het vermogensrecht en het
rechtspersonenrecht.
• Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv): bevat het procesrecht met o.a.
de gang van zaken tijdens een burgerlijk proces, de betekenis van een dagvaarding
en de rol van de advocaat.
Omschrijving en plaats van het jeugdrecht
Jeugdrecht: het geheel van rechtsregels dat de positie van jeugdigen regelt. Valt niet onder
één rechtsgebied, maar bestaat uit alle onderdelen uit verschillende rechtsgebieden.
Bijv. strafrecht geeft o.a. speciale straffen voor jeugdige verdachten, wat valt onder het
jeugdrecht.
Recht ingedeeld naar onderwerp
Het recht kan niet alleen ingedeeld worden naar rechtsgebieden, maar ook naar onderwerp
(bijv. milieurecht, onderwijsrecht, arbeidsrecht, etc.). Indeling naar onderwerp loopt dwars
door de rechtsgebieden heen. Onderdelen uit de verschillende rechtsgebieden vormen er de
bouwstenen voor.
1.4 Materieel recht en formeel recht
Materieel recht bevat de rechten en plichten van burgers.
- Materieel strafrecht beschrijft de strafbepaling (bijv. diefstal, brandstichting, etc.)
(Wetboek van Strafrecht)
- Materieel burgerlijk recht bevat de rechten en plichten (staan vooral in Burgerlijk
Wetboek)
- Materieel bestuursrecht beschrijft de rechten en plichten
Formeel recht geeft het procesrecht.
- Formeel strafrecht geeft aan wat er gebeurt als er een strafbaar feit is gepleegd en alle
rechten van alle betrokkenen. (Wetboek van Strafvordering)
- Formeel burgerlijk recht beschrijft de gang van zaken tijdens een zitting, de positie
van de advocaat, etc. (staat in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering)
- Formeel bestuursrecht beschrijft bijv. de mogelijkheden om beroep in te stellen tegen
een besluit van de overheid en de gang van zaken tijdens een zitting.
Het formeel recht regelt dus de wijze waarop het materieel recht gehandhaafd wordt.
4
