Bas Dammers
5 april 2026
Samenvatting Juridisch presenteren
Hoofdstuk 2 - Algemene aspecten rondom het pleidooi/juridische presentatie
Het pleidooi/de juridische presentatie is een bijzondere vorm van spreken in het openbaar.
Openbaar slaat hier op het spreken in een niet of minder vertrouwde omgeving, in het algemeen in een
formele setting, voor meerdere personen met wie men doorgaans geen nauwe band heeft. Het is een
bijzondere vorm van voordracht omdat het in een juridisch-formele setting en met inachtneming van
zowel juridische regels als regels van de spreekkunst geschiedt. Het pleidooi vindt zijn oorsprong in de
klassieke redekunst of welsprekendheid. De Romeinse redenaar Cicero legde belangrijke regels vast in zijn
Topica.
In sommige procedures is een pleidooi een uitzondering geworden: civiele verzoekschriftprocedure. Een
civiele dagvaardingsprocedure wordt soms volledig op schrift gevoerd. In bestuursrechtelijke zaken wordt
soms nog gepleit en in strafrechtelijke zaken wordt altijd gepleit. In een civiele dagvaardingsprocedure
wordt niet langer gepleit. Op grond van art. 131 jo. 87 Rv wordt in principe altijd een mondelinge
behandeling gehouden. Conform art. 87 lid 2 Rv wordt geen pleidooi gehouden, maar is het wel zaak de
zaak mondeling toe te lichten. Art. 134 Rv zegt dat als een mondelinge behandeling heeft plaatsgevonden,
de rechter kan bepalen dat geen gelegenheid wordt gegeven voor een pleidooi. De eisende partij is in
principe als eerste aan de beurt om te pleiten, hij zal meer over de feiten vertellen. Maar, soms later de
rechter degene voorgaan die pleidooi heeft gevraagd. Volgens vast gebruik krijgen zowel de eisende als
gedaagde partij de mogelijkheid op elkaars betoog te reageren: repliek en dupliek. In kort geding wordt
altijd gepleit, dit is daar extra belangrijk omdat de rechter alleen over de dagvaarding beschikt.
Door het beroepschrift neemt de bestuursrechtelijke procedure een aanvang. Na ontvangst wordt de
verweerder verzocht een verweerschrift op te stellen. De rechtbank kan schriftelijk repliek en dupliek
toestaan (art. 8:43 Awb). Na de schriftelijke fase volgt in de regel een mondelinge behandeling ter zitting.
De rechter moet zich niet-lijdelijk opstellen en op actieve wijze aan partijen vragen stellen om tot de kern
van het probleem te komen. Het houden van pleidooi is daarom naar de achtergrond verdwenen. Geeft
de rechter partijen de gelegenheid voor pleidooi, dan geldt: eerst is de eiser aan het woord, dan de
verweerder. Beide partijen mogen daarna reageren op hetgeen de andere partij stelt. Een pleidooi moet
kort en bondig zijn.
De strafprocedure is een mondelinge procedure, waarin altijd gepleit wordt. Nadat alle vragen zijn
besproken, geeft het rechter het woord aan de OvJ voor zijn requisitoir. Daarin eist of vordert de OvJ een
bepaalde beslissing van strafrechter. Daarna zal de raadsman zijn pleidooi houden. Als de OvJ wil
repliceren, heeft de raadsman recht op dupliek. De strafrechter is een actieve rechter, de procedure heeft
tot doel te achterhalen wat er daadwerkelijk is gebeurd. Vanwege het mondelinge karakter is het pleidooi
enorm belangrijk.
1
, Samenvattend is het pleidooi een dringend advies aan de rechter om een bepaalde beslissing te nemen.
Het gaat bij een goed pleidooi om inhoud en presentatie. Hoe duidelijker de zaak, des te minder een
pleidooi ertoe doet. Een pleidooi is geslaagd als het a) de aandacht van de rechter weet te pakken, b) de
rechter in de juiste luisterhouding brengt, c) de aandacht van de rechter weet vast te houden, d) de rechter
aan te zetten tot het meedenken in de lijn van het pleidooi en e) de rechter ertoe brengt de door de pleiter
nagestreefde beslissing te nemen.
Met een pleitnotitie bedoelen we een schriftelijk stuk van de advocaat dat deze gebruikt zowel voor het
voorbereiden van zijn pleidooi als ter overhandiging aan het gerecht, zodat het onderdeel gaat uitmaken
van het pv van de zitting. Het heeft meerdere voordelen: het dwingt je je woorden te structureren en het
zorgt ervoor dat de grif er het pleidooi niet onjuist of onvolledig weergeeft. In de civiele procedure kan de
pleitnotitie aan de grif er, rechter en wederpartij worden overlegd. Het mag niet meer informatie bevatten
dan tijdens het pleidooi is gegeven. De pleitnotie in de strafprocedure is vormvrij. Het moet een weergave
zijn van hetgeen in het pleidooi is gezegd. Vindplaatsen van literatuur en jurisprudentie moet in
voetnoten. In het bestuursrechtelijk proces is het gebruikelijk dat de pleitnotitie al voor aanvang van het
pleidooi wordt overlegd aan de rechter(s), grif er en wederpartij. De pleitnotitie kan aan het pv worden
gehecht (art. 8:61 lid 7 Awb). De pleitnotitie kent geen vormvoorschriften. Vindplaatsen van
jurisprudentie en literatuur mag erin worden vermeld.
Hoofdstuk 3 - De methode in vogelvlucht
We onderscheiden vijf fasen die voor het houden van een pleidooi van belang zijn. In de eerste fase
vervult het dossier in de voorbereiding op het pleidooi een centrale rol. Je leert het dossier ordenen. Dit
zorgt ervoor dat je gegevens snel kunt terugvinden en laat zien welke gegevens voor het pleidooi belangrijk
zijn. Het vertrouwd raken gebeurt vervolgens bij het maken van een set algemene vragen die je helpt de
zaak te analyseren. Jurisprudentie en literatuuronderzoek is vaak nodig. Behalve grondige dossierkennis is
kennis van de pleitsituatie van belang. Het doel van de tweede fase is tweeledig: het komen tot een
concept-pleitnotitie die in spreektaal is gesteld en kijken naar de wijze waarop het pleidooi wordt
gehouden (taaluitingen, gedragsuitingen). Het doel van de derde fase is ook tweeledig: het omwerken van
de uitgeschreven pleitnotitie op kaartjes waarop je aandachtspunten formuleert en het oefenenen van het
pleidooi met de methode van exibele tekstvastheid. Je moet wel rekening houden met procesincidenten.
De vierde fase bestaat uit het daadwerkelijk houden van het pleidooi in een (semi)professionele setting. De
vijfde en laatste fase is de re ectiefase.
Hoofdstuk 4 - Fase 1: van dossier tot strategie
Het dossier ligt aan de basis van een pleidooi. Ten eerste gaat het om allerlei schriftelijke stukken die op
een bepaalde zaak betrekking hebben. Ten tweede gaat het om het procesdossier. Dit is het dossier dat alle
stukken bevat die ten processe worden gebezigd. Je moet het doel formuleren dat je met het pleidooi wil
bereiken. Vervolgens bedenk je op basis daarvan een strategie om de rechter daartoe te bewegen.
Het ordenen van het dossier is van belang, met twee criteria moet rekening worden gehouden. Het eerste
is de datum van het document en het tweede is de aard van het document. Dus: ordenen op
chronologische volgorde en ordenen op aard. Lees de stukken globaal door en orden ze. Ga na of alle
stukken aanwezig en compleet zijn.
2
fifi fl fl fi
5 april 2026
Samenvatting Juridisch presenteren
Hoofdstuk 2 - Algemene aspecten rondom het pleidooi/juridische presentatie
Het pleidooi/de juridische presentatie is een bijzondere vorm van spreken in het openbaar.
Openbaar slaat hier op het spreken in een niet of minder vertrouwde omgeving, in het algemeen in een
formele setting, voor meerdere personen met wie men doorgaans geen nauwe band heeft. Het is een
bijzondere vorm van voordracht omdat het in een juridisch-formele setting en met inachtneming van
zowel juridische regels als regels van de spreekkunst geschiedt. Het pleidooi vindt zijn oorsprong in de
klassieke redekunst of welsprekendheid. De Romeinse redenaar Cicero legde belangrijke regels vast in zijn
Topica.
In sommige procedures is een pleidooi een uitzondering geworden: civiele verzoekschriftprocedure. Een
civiele dagvaardingsprocedure wordt soms volledig op schrift gevoerd. In bestuursrechtelijke zaken wordt
soms nog gepleit en in strafrechtelijke zaken wordt altijd gepleit. In een civiele dagvaardingsprocedure
wordt niet langer gepleit. Op grond van art. 131 jo. 87 Rv wordt in principe altijd een mondelinge
behandeling gehouden. Conform art. 87 lid 2 Rv wordt geen pleidooi gehouden, maar is het wel zaak de
zaak mondeling toe te lichten. Art. 134 Rv zegt dat als een mondelinge behandeling heeft plaatsgevonden,
de rechter kan bepalen dat geen gelegenheid wordt gegeven voor een pleidooi. De eisende partij is in
principe als eerste aan de beurt om te pleiten, hij zal meer over de feiten vertellen. Maar, soms later de
rechter degene voorgaan die pleidooi heeft gevraagd. Volgens vast gebruik krijgen zowel de eisende als
gedaagde partij de mogelijkheid op elkaars betoog te reageren: repliek en dupliek. In kort geding wordt
altijd gepleit, dit is daar extra belangrijk omdat de rechter alleen over de dagvaarding beschikt.
Door het beroepschrift neemt de bestuursrechtelijke procedure een aanvang. Na ontvangst wordt de
verweerder verzocht een verweerschrift op te stellen. De rechtbank kan schriftelijk repliek en dupliek
toestaan (art. 8:43 Awb). Na de schriftelijke fase volgt in de regel een mondelinge behandeling ter zitting.
De rechter moet zich niet-lijdelijk opstellen en op actieve wijze aan partijen vragen stellen om tot de kern
van het probleem te komen. Het houden van pleidooi is daarom naar de achtergrond verdwenen. Geeft
de rechter partijen de gelegenheid voor pleidooi, dan geldt: eerst is de eiser aan het woord, dan de
verweerder. Beide partijen mogen daarna reageren op hetgeen de andere partij stelt. Een pleidooi moet
kort en bondig zijn.
De strafprocedure is een mondelinge procedure, waarin altijd gepleit wordt. Nadat alle vragen zijn
besproken, geeft het rechter het woord aan de OvJ voor zijn requisitoir. Daarin eist of vordert de OvJ een
bepaalde beslissing van strafrechter. Daarna zal de raadsman zijn pleidooi houden. Als de OvJ wil
repliceren, heeft de raadsman recht op dupliek. De strafrechter is een actieve rechter, de procedure heeft
tot doel te achterhalen wat er daadwerkelijk is gebeurd. Vanwege het mondelinge karakter is het pleidooi
enorm belangrijk.
1
, Samenvattend is het pleidooi een dringend advies aan de rechter om een bepaalde beslissing te nemen.
Het gaat bij een goed pleidooi om inhoud en presentatie. Hoe duidelijker de zaak, des te minder een
pleidooi ertoe doet. Een pleidooi is geslaagd als het a) de aandacht van de rechter weet te pakken, b) de
rechter in de juiste luisterhouding brengt, c) de aandacht van de rechter weet vast te houden, d) de rechter
aan te zetten tot het meedenken in de lijn van het pleidooi en e) de rechter ertoe brengt de door de pleiter
nagestreefde beslissing te nemen.
Met een pleitnotitie bedoelen we een schriftelijk stuk van de advocaat dat deze gebruikt zowel voor het
voorbereiden van zijn pleidooi als ter overhandiging aan het gerecht, zodat het onderdeel gaat uitmaken
van het pv van de zitting. Het heeft meerdere voordelen: het dwingt je je woorden te structureren en het
zorgt ervoor dat de grif er het pleidooi niet onjuist of onvolledig weergeeft. In de civiele procedure kan de
pleitnotitie aan de grif er, rechter en wederpartij worden overlegd. Het mag niet meer informatie bevatten
dan tijdens het pleidooi is gegeven. De pleitnotie in de strafprocedure is vormvrij. Het moet een weergave
zijn van hetgeen in het pleidooi is gezegd. Vindplaatsen van literatuur en jurisprudentie moet in
voetnoten. In het bestuursrechtelijk proces is het gebruikelijk dat de pleitnotitie al voor aanvang van het
pleidooi wordt overlegd aan de rechter(s), grif er en wederpartij. De pleitnotitie kan aan het pv worden
gehecht (art. 8:61 lid 7 Awb). De pleitnotitie kent geen vormvoorschriften. Vindplaatsen van
jurisprudentie en literatuur mag erin worden vermeld.
Hoofdstuk 3 - De methode in vogelvlucht
We onderscheiden vijf fasen die voor het houden van een pleidooi van belang zijn. In de eerste fase
vervult het dossier in de voorbereiding op het pleidooi een centrale rol. Je leert het dossier ordenen. Dit
zorgt ervoor dat je gegevens snel kunt terugvinden en laat zien welke gegevens voor het pleidooi belangrijk
zijn. Het vertrouwd raken gebeurt vervolgens bij het maken van een set algemene vragen die je helpt de
zaak te analyseren. Jurisprudentie en literatuuronderzoek is vaak nodig. Behalve grondige dossierkennis is
kennis van de pleitsituatie van belang. Het doel van de tweede fase is tweeledig: het komen tot een
concept-pleitnotitie die in spreektaal is gesteld en kijken naar de wijze waarop het pleidooi wordt
gehouden (taaluitingen, gedragsuitingen). Het doel van de derde fase is ook tweeledig: het omwerken van
de uitgeschreven pleitnotitie op kaartjes waarop je aandachtspunten formuleert en het oefenenen van het
pleidooi met de methode van exibele tekstvastheid. Je moet wel rekening houden met procesincidenten.
De vierde fase bestaat uit het daadwerkelijk houden van het pleidooi in een (semi)professionele setting. De
vijfde en laatste fase is de re ectiefase.
Hoofdstuk 4 - Fase 1: van dossier tot strategie
Het dossier ligt aan de basis van een pleidooi. Ten eerste gaat het om allerlei schriftelijke stukken die op
een bepaalde zaak betrekking hebben. Ten tweede gaat het om het procesdossier. Dit is het dossier dat alle
stukken bevat die ten processe worden gebezigd. Je moet het doel formuleren dat je met het pleidooi wil
bereiken. Vervolgens bedenk je op basis daarvan een strategie om de rechter daartoe te bewegen.
Het ordenen van het dossier is van belang, met twee criteria moet rekening worden gehouden. Het eerste
is de datum van het document en het tweede is de aard van het document. Dus: ordenen op
chronologische volgorde en ordenen op aard. Lees de stukken globaal door en orden ze. Ga na of alle
stukken aanwezig en compleet zijn.
2
fifi fl fl fi
