Hoorcollege 1.3
12-2-2025
Ontwikkeling van het kind
Psychologie:
Hoe ontwikkelt een kind zich? (Ontwikkelingspsychologie)
Pedagogiek:
Hoe ontwikkelt een gezin zich? (Gezinspedagogiek)
Wat is gezinspedagogiek? --> hoe doen we dat eigenlijk een gezin zijn
“Hoe doen wij dat eigenlijk... een gezin zijn?”
- 'Normale' ontwikkeling van kinderen in verschillende, specifieke
opvoedingscontexten (binnen en buiten gezin)
Wat is 'normaal’
- Verschilt per cultuur (verschillende variaties in wat een gezin in)
- Verandert door de tijd heen (tijdsaspecten)
Gezinspedagogiek: enorm divers!
Veranderingen over de tijd heen
Samenstelling:
- Traditionele gezin---> eenoudergezinnen, samengestelde gezinnen
etc.
- Opvoedtrends: gentle parenting, attachment parenting,
curlingouderschap, tradwives
- Grote rol social media
Culturele verschillen
Opvoeding kent culturele verschillen
- Voorbeeld: Mbendjele, een geïsoleerde gemeenschap in Congo
- Jagers- verzamelaars
- Baby's hebben wel 14 verschillende verzorgers
Culturele verschillen
De impact van opvoeding kent culturele verschillen
- Voorbeeld: onderzoek Lasford et al. (2004)
- Fysiek disciplineren: in Europees- Amerikaanse gezinnen meer
extranaliserende problemen kind, bij Afro- Amerikaanse gezinnen
juist niet
- Effect fysiek van disciplineren lijkt vooral door context te komen
Relevantie
Gezinspedagogiek: zoveel vragen...
Nederland: superdiverse samenleving
- Wat is de invloed van al die gezins- en opvoedingsvormen voor de
ontwikkeling van een kind? Is het beter dan het ander?
, - Wat is normaal? Wanneer is het niet meer normaal?
- Hoe kunnen we ouders zo goed mogelijk ondersteunen? En wanneer
is dat dan nodig? Wat voor advies moeten we ze dan geven?
Relevantie voor jou
Opvoedstress
- Individualistische(re) samenleving
- Social media diagnoses
Lange wachtlijsten, hoge werkdruk jeugdhulp
Superdiverse samenleving: grote variatie
- Normaliseren vs. Problematiseren: hoe omgaan met problemen -
problematiseren en hoe een variatie op het ‘normale’ - normaliseren
Duss...
Als pedagoog heb je gedegen kennis nodig van
gezinspedagogiek!
De eerste 1000 dagen
Ontwikkeling van het gezin: het begin
- Eerste 1000 dagen: vanaf 10 maanden voor geboorte tot 2 jaar (te
maken met je menstruatiecyclus, stress, eten voorbereiding op je
zwangerschap)
- Kansenongelijkheid begint al in de baarmoeder, voor de geboorte
heeft armoede al impact op het kind
- Armoede --> vroeggeboorte, laag geboortegewicht (stress bij de
moeder/ beperkt voedsel patroon voor de moeder)
- Hoe slechter de basis, hoe groter de kans op latere problemen
Hoe beter de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven
- Waarom: motoriek, ontwikkelen gevoelens, sociale hechting,
omgang met leeftijdsgenoten, herkennen gezichten, leren zien,
herkennen klanken, leren taal in de eerste levensjaren
Eerste 1000 dagen: belang
Brein- regulatie- relaties- stress
Waarom belangrijk? - Brein
“Hoe beter de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven
In relatie tot eerste 1000 dagen:
- Verbindingen gevormd bij start vormen basis voor latere
verbindingen
“Use it or lose it” (vb. Chinese baby's)
- Hersenen van baby's vereisen stabiele, zorgzame, interactieve
relaties*
Veilige gehectheidsrelatie* (HC2 pedagogiek)
Preventie--> problemen voorkomen
Interventie--> problemen verminderen/oplossen
, - Het is veel makkelijker (en goedkoper) om op jonge leeftijd sterke
hersenverbindingen te vormen, dan ze op latere leeftijd te moeten
repareren.
Waarom belangrijk? - Regulatie
Regulatie (emotie)= het ervaren, herkennen en doseren van sensaties,
belevingen en affecten (gevoelservaringen) van de ander en jezelf. Hoe
voel je je en hoe ga je met je emoties om
- Meer over emotionele ontwikkeling in HC4 Psychologe
- Co- regulatie vb. Spiegelen, toon aanpassen, nabijheid afstemmen/
je hebt de ander nodig om je eigen emoties te doseren en uiten.
- Balans tussen ontwikkelen en verwerken
- Herhaling --> emotieschema's (ideeën over emoties ga je hier leren)
Wat gebeurt er als je niet beschikbaar bent als ouder...?
Still Face Experiment (Edward Tronick filmpje):
1. Normale interactie
2. Moeder stopt communicatie
3. Hervatting normale interactie
Kun je gezins/opvoedingsomstandigheden bedenken waarin de "slechte
situatie” zich (deels) voordoet: superdruk bezig maar 0 aandacht voor of
op je telefoon zitten zonder aandacht voor het kind.
Waarom belangrijk? - Relaties
Kwaliteit + stabiliteit relaties eerste 1000 dagen: basis voor later
- Sociale ontwikkeling (latere relaties)
- Cognitieve ontwikkeling (vb. Oplossingsvaardigheden)
- Emotionele ontwikkeling (zelfregulatie, zelfvertrouwen)
Veilige gehechtheidsrelatie (HC2 Pedagogiek)
Waarom belangrijk? - Stress
Stress: niet altijd slecht!
- Positieve stress (stress met een doel/ functie heeft)
- Hanteerbare stress (stress zonder doel, maar met de opvoeder kan
reguleren vb. Baby prikje opvoeder kan het kind ondersteunen)
- Toxische stress (opvoeders die helemaal afwezig zijn levert later
problemen op)
Eerste 1000 dagen: belang
, Brein- regulatie- relaties- stress= Veilige gehechtheidsrelatie
Overheidsbeleid
Hoe beter de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven
- Hoe:
Steeds meer aandacht en overheidsbeleid vb. Actieprogramma Kansrijke
Start (vanaf 2018)
- Preventie= kostenbesparing
- Professionals (dit zijn wij) en informeel netwerk onder- steunen
(aanstaande) ouders optimaal’
Balansmodel
- Risicofactoren: wat brengt die goede basis mogelijk in gevaar?
- Beschermende factoren: wat draagt juist bij aan een goede basis
(beschermt een kind tegen risicofactoren)?
Mogelijke risicofactoren eerste 1000 dagen
Mogelijke beschermende factoren eerste 1000 dagen
12-2-2025
Ontwikkeling van het kind
Psychologie:
Hoe ontwikkelt een kind zich? (Ontwikkelingspsychologie)
Pedagogiek:
Hoe ontwikkelt een gezin zich? (Gezinspedagogiek)
Wat is gezinspedagogiek? --> hoe doen we dat eigenlijk een gezin zijn
“Hoe doen wij dat eigenlijk... een gezin zijn?”
- 'Normale' ontwikkeling van kinderen in verschillende, specifieke
opvoedingscontexten (binnen en buiten gezin)
Wat is 'normaal’
- Verschilt per cultuur (verschillende variaties in wat een gezin in)
- Verandert door de tijd heen (tijdsaspecten)
Gezinspedagogiek: enorm divers!
Veranderingen over de tijd heen
Samenstelling:
- Traditionele gezin---> eenoudergezinnen, samengestelde gezinnen
etc.
- Opvoedtrends: gentle parenting, attachment parenting,
curlingouderschap, tradwives
- Grote rol social media
Culturele verschillen
Opvoeding kent culturele verschillen
- Voorbeeld: Mbendjele, een geïsoleerde gemeenschap in Congo
- Jagers- verzamelaars
- Baby's hebben wel 14 verschillende verzorgers
Culturele verschillen
De impact van opvoeding kent culturele verschillen
- Voorbeeld: onderzoek Lasford et al. (2004)
- Fysiek disciplineren: in Europees- Amerikaanse gezinnen meer
extranaliserende problemen kind, bij Afro- Amerikaanse gezinnen
juist niet
- Effect fysiek van disciplineren lijkt vooral door context te komen
Relevantie
Gezinspedagogiek: zoveel vragen...
Nederland: superdiverse samenleving
- Wat is de invloed van al die gezins- en opvoedingsvormen voor de
ontwikkeling van een kind? Is het beter dan het ander?
, - Wat is normaal? Wanneer is het niet meer normaal?
- Hoe kunnen we ouders zo goed mogelijk ondersteunen? En wanneer
is dat dan nodig? Wat voor advies moeten we ze dan geven?
Relevantie voor jou
Opvoedstress
- Individualistische(re) samenleving
- Social media diagnoses
Lange wachtlijsten, hoge werkdruk jeugdhulp
Superdiverse samenleving: grote variatie
- Normaliseren vs. Problematiseren: hoe omgaan met problemen -
problematiseren en hoe een variatie op het ‘normale’ - normaliseren
Duss...
Als pedagoog heb je gedegen kennis nodig van
gezinspedagogiek!
De eerste 1000 dagen
Ontwikkeling van het gezin: het begin
- Eerste 1000 dagen: vanaf 10 maanden voor geboorte tot 2 jaar (te
maken met je menstruatiecyclus, stress, eten voorbereiding op je
zwangerschap)
- Kansenongelijkheid begint al in de baarmoeder, voor de geboorte
heeft armoede al impact op het kind
- Armoede --> vroeggeboorte, laag geboortegewicht (stress bij de
moeder/ beperkt voedsel patroon voor de moeder)
- Hoe slechter de basis, hoe groter de kans op latere problemen
Hoe beter de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven
- Waarom: motoriek, ontwikkelen gevoelens, sociale hechting,
omgang met leeftijdsgenoten, herkennen gezichten, leren zien,
herkennen klanken, leren taal in de eerste levensjaren
Eerste 1000 dagen: belang
Brein- regulatie- relaties- stress
Waarom belangrijk? - Brein
“Hoe beter de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven
In relatie tot eerste 1000 dagen:
- Verbindingen gevormd bij start vormen basis voor latere
verbindingen
“Use it or lose it” (vb. Chinese baby's)
- Hersenen van baby's vereisen stabiele, zorgzame, interactieve
relaties*
Veilige gehectheidsrelatie* (HC2 pedagogiek)
Preventie--> problemen voorkomen
Interventie--> problemen verminderen/oplossen
, - Het is veel makkelijker (en goedkoper) om op jonge leeftijd sterke
hersenverbindingen te vormen, dan ze op latere leeftijd te moeten
repareren.
Waarom belangrijk? - Regulatie
Regulatie (emotie)= het ervaren, herkennen en doseren van sensaties,
belevingen en affecten (gevoelservaringen) van de ander en jezelf. Hoe
voel je je en hoe ga je met je emoties om
- Meer over emotionele ontwikkeling in HC4 Psychologe
- Co- regulatie vb. Spiegelen, toon aanpassen, nabijheid afstemmen/
je hebt de ander nodig om je eigen emoties te doseren en uiten.
- Balans tussen ontwikkelen en verwerken
- Herhaling --> emotieschema's (ideeën over emoties ga je hier leren)
Wat gebeurt er als je niet beschikbaar bent als ouder...?
Still Face Experiment (Edward Tronick filmpje):
1. Normale interactie
2. Moeder stopt communicatie
3. Hervatting normale interactie
Kun je gezins/opvoedingsomstandigheden bedenken waarin de "slechte
situatie” zich (deels) voordoet: superdruk bezig maar 0 aandacht voor of
op je telefoon zitten zonder aandacht voor het kind.
Waarom belangrijk? - Relaties
Kwaliteit + stabiliteit relaties eerste 1000 dagen: basis voor later
- Sociale ontwikkeling (latere relaties)
- Cognitieve ontwikkeling (vb. Oplossingsvaardigheden)
- Emotionele ontwikkeling (zelfregulatie, zelfvertrouwen)
Veilige gehechtheidsrelatie (HC2 Pedagogiek)
Waarom belangrijk? - Stress
Stress: niet altijd slecht!
- Positieve stress (stress met een doel/ functie heeft)
- Hanteerbare stress (stress zonder doel, maar met de opvoeder kan
reguleren vb. Baby prikje opvoeder kan het kind ondersteunen)
- Toxische stress (opvoeders die helemaal afwezig zijn levert later
problemen op)
Eerste 1000 dagen: belang
, Brein- regulatie- relaties- stress= Veilige gehechtheidsrelatie
Overheidsbeleid
Hoe beter de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven
- Hoe:
Steeds meer aandacht en overheidsbeleid vb. Actieprogramma Kansrijke
Start (vanaf 2018)
- Preventie= kostenbesparing
- Professionals (dit zijn wij) en informeel netwerk onder- steunen
(aanstaande) ouders optimaal’
Balansmodel
- Risicofactoren: wat brengt die goede basis mogelijk in gevaar?
- Beschermende factoren: wat draagt juist bij aan een goede basis
(beschermt een kind tegen risicofactoren)?
Mogelijke risicofactoren eerste 1000 dagen
Mogelijke beschermende factoren eerste 1000 dagen
