huid & slijmvliezen (fysiek/chemisch) d.m.v. immuunsysteem is in staat verschil tussen
EERSTE lichaamseigen en lichaamsvreemd (antigeen)
tilhaartjes, slijm, zweet, talg, traanvocht
VERDEDIGINGSLINIE te zien (vanwege specifieke
identificatiemoleculen)
d.m.v. (acute) lokale ontstekingsreacties
afweer: aangeboren, aspecifiek (altijd actief)
(vasculaire fase), koorts, vernietiging van TWEEDE & verworden, specifiek deel (bij blootstelling)
ziekteverwekkers (cellulaire fase), VERDEDIGINGSLINIE
Lymfestelsel ⟶ stelsel vaten en weefsel.
complementactivatie en cytokineproductie
3 belangrijkste functies: afweer, vetabsorptie
dunne darm, transport van weefselvocht.
op reactie van weefselbeschadiging:
ACUTE LOKALE weefselvocht wordt gefilterd in de lymfeklieren,
primaire reactie, symptomen zijn rubor,
ONTSTEKINGSREACTIE deze maken micro-organismen onschadelijk
calor, dolor, tumor en functio laesa a.g.v.
(m.b.v. macrofagen) B- en T-lymfocytenrol
vaatveranderingen
afweer, vermenigvuldigen (-> zwelling)
o.i.v. prostaglandinen (i.r.o. pyrogenen vanwege netwerk mondt uit in li- en re
ontsteking) thermostaat in hypothalamus hoger sleutelbeenaderen.
ingesteld → snellere afweersysteem; KOORTS
fagocytose gestimuleerd, productie
antilichamen verhoogd, weefsel-herstel AFWEERSYSTEEM
versneld en effect interfronen verstelt. bevat het geheugen van het afweersysteem:
immunologisch geheugen.
in cel. fase van reactie komen leukocyten vrij, grote rol: T- en B-cellen (beide
bij abnormale hoeveelheid: leukocytose. SPECIFIEK geproduceerd door rode beenmerg, T-
– fagocyt: witte bloedcel die vreemde stoffen VERNIETIGING
DOOR FAGOCYTEN cellen rijpen verder uit in thymus)
op 'op eet', zoals macrofagen en n.granulocyten.
EN NK-CELLEN
– natural killer/NK cellen: identificeren berust op de aanmaak van antistoffen (door
viruvirussen en tumoren, vernietigd door perforine. B-cellen gevormd).
bij binnendringen infectie reageren
aspecifiek
specifiek
(a)specifiek, tegen organismen dat direct
vanaf geboorte werkzaam zijn. 35 tot 40 ONTSTEKING, (verschillende) B-cellen; elke heeft een
inactieve eiwitten → activatie bij pathogenen
COMPLEMENT
ALLERGIE & 1: HUMORALE
specifieke receptor.
/ im.complexen → lysis micro-organismen +
ACTIVATIE
AUTO- IMMUNITEIT
bij infectie worden B-cellen geactiveerd en
gaat ze delen: deel 1 rijpt uit tot
stim. fagocytose & ontsteking. IMMUNITEIT plasmacellen en maken antistoffen aan:
cytokinen: signaaleiwitten (chemische immunoglobulinen/antilichamen (2.2) →
→ →
H2
boodschappers) gemaakt bij infectie/ binden aan extracellulaire antigenen
ontsteking door afweercellen →activeren/
CYTOKINE
PRODUCTIE
2: CELLULAIRE
IMMUNITEIT
pathogene organismen beter herkend door
remmen immuunsysteem & sturen immuunrespons. fagocyten.
Interferoren: afgegeven bij virus, remmen de deel 2 ontwikkelt tot B-geheugencellen:
deling en stim. macrofagen en NK-cellen secundaire immuunrespons: gelijk reageren
bekend antigeen, sneller, sterker en langer
dan primaire immuunrespons.
SYSTEMISCH
IMMUNOLOGISCH AFSTOTINGS- tegen intracellulaire pathogenen
ONTSTEKINGS-
ONDERZOEK SYNDROOM (SIRS) REACTIES (bijv.virus) & lichaamsvreemde cellen.
T-cellen; 2 soorten;
laboratoriumdiagnostiek noodzakelijk. 1. T-helpercellen; reageren op moment
als cytokinen en acute-fase- omdat cellulaire im. ook op lichaamsvreemde
overactiviteit (bij allergie of immuniteit), hyporeactiviteit (zoals aanraking door een fagocyt opgenomen
eiwitten vrijkomen reageert hele cellen richt, vormt spec. afweer een probleem
immuundeficiëntie), van kwaadaardige aandoeningen van B- of T-cellen.
lichaam op de bedreiging: SIRS bij transplantatie→ afstotingsreactie. antigeen → delen in groot aantal
diagnose allergie lastig te stellen. Kan m.b.v. een huidpriktest: kleine identieke T-helper/ en geheugencellen.
2+ symp: temp > 38C of < 36C, oplossing: med die werking (vooral T-cellen)
hoeveelheid allergeen in huid ingespoten. Met een
inhalatieallergeenscreeningstest wordt een serum van de zorgvrager in
hartfreq. >90, ademfreq. >20, im.systeem onderdrukken → immunosuppressiva. verder stim. het cyt. en NK-cellen.
bloed bevat >12.000 leukocyten, bij graftversus-hostziekte (GVHZ): afweercellen 2. cytotoxische T-cellen; maken virus-
reactie gebracht met mengsel meest voorkomende inhalatieallergenen. geïnfecteerde-, tumor-, en andere
<4000 leukocyten, of >10 procent in donorweefsel vallen ontvanger aan. (sympt.
Met een provocatietest worden voeding- of geneesmiddelen onderzocht. afwijkende cellen onschadelijk door
staafkernigen. zoals roodheid, pijnlijk gevoel, jeuk, < 3
testen bij auto-immuunziekten: enzyme immuno assay en uitscheiding specifieke enzymen (ook
wanneer SIRS a.g.v. een infectie is, maanden, vooral huid, darmen en lever
immunofluorescentieonderzoek. met vorming geheugencellen)
onderzoek immuundeficiëntie: flowcytometrie spreken we van sepsis. aangedaan.)
, AL L ER GI E
Bij een allergie is er sprake van een overmatige afweerreactie tegen onschuldige stoffen/allergenen. De I-allergie en IV- allergie komen het meeste voor.
Aandoening Risicofactoren Etiologie en/of pathofysiologie Symptomen Diagnostiek Behandeling
– Het afweersysteem vormt na eerste - Urticaria: Galbulten/netelroos
contact IgE-antistoffen die zich binden (rode, hevig jeukende bulten). - Medicamenteus: Antihistaminica (tegen histamine),
aan mestcellen (in huid/slijmvliezen). - Jeukende, tranende ogen. cromoglicinezuur (remt afgifte mestcel), corticosteroïden
Triggers/Allergenen: Bij volgend contact bindt het allergeen - Niezen, verstopte neus. (remt ontsteking).
- Pollen (hooikoorts). aan het IgE, waardoor de mestcel - Misselijkheid, braken, - Desensibilisatie: Kuren om IgG-antistoffen op te wekken die
Type I-allergie - Bijen- en histamine en andere buikkrampen, diarree. allergeen wegvangen voor het IgE bereikt.
allergie van het onmiddelijke wespengif. ontstekingsmediatoren vrijlaat. Bij Anafylaxie (ernstig):
type - Bepaalde voeding. – Effect: Histamine zorgt voor - Jeuk/uitslag over hele lichaam. Acute Anafylaxie:
- Medicijnen. vasodilatatie (vaatverwijding) en - Zwelling oogleden, gezicht, lippen. - Direct adrenaline (EpiPen): ontspant luchtwegen,
- Latex. verhoogde permeabiliteit - Zwelling luchtwegen → vergemakkelijkt ademhaling.
(doorlaatbaarheid) van bloedvaten. ademhalingsproblemen. - Bloeddruk stabiliseren/verhogen.
Hierdoor lekt plasma naar weefsels → - Bloeddrukdaling → anafylactische - Zonder ingrijpen kan dit dodelijk zijn.
oedeem (zwelling). shock.
– Een cytotoxische vorm van allergie
waarbij IgM- en IgG-immunoglobulinen
Situaties:
een hoofdrol spelen. Deze antistoffen
- Bloedtransfusies
binden zich aan allergenen (antigenen)
(bij incompatibiliteit
op het oppervlak van lichaamscellen. - De symptomen zijn afhankelijk van
Type II-allergie van bloedgroep A, B
Dit bevordert de vernietiging van deze het type cellen dat wordt
of AB). - Onderdrukking van het immuunsysteem met
cytotoxische allergie (vrij cellen door fagocytose (opeten van de vernietigd.
- Zwangerschap (bij immunosuppressiva.
zeldzaam) cel). - Bij bloedtransfusie: verschijnselen
resusincompatibilitei
– Voorbeeld: Bij een verkeerde van hemolyse (bloedafbraak).
t).
bloedtransfusie vallen antistoffen de
- Auto-
donor-erytrocyten aan →
immuunziekten.
samenklontering en hemolyse (afbraak)
van rode bloedcellen.
Triggers:
- Streptokokken- Immuuncomplexen van (oplosbare) Algemeen:
infectie (-> acute antigenen en antistoffen slaan neer in - Koorts.
glomerulonefritis). de kleine bloedvaten (o.a. in de - Gewrichtspijn. - Primair: Vermijden van blootstelling aan het allergeen.
Type III-allergie - Inademen van glomeruli van de nieren en het - Huiduitslag. - Medicamenteus: Remmen van de ontsteking met
stoffen zoals gras, synoviale membraan van gewrichten). corticosteroïden.
immuuncomplexallergie vogelmest ⟶ activeert het complementsysteem Tijdsverloop: De symptomen - Ondersteunend: Behandelen van de gevolgen van schade
schimmels (leidt tot en trekt neutrofiele granulocyten aan, ontstaan ongeveer 3 tot 8 uur na aan de nieren of longen.
extrinsieke wat leidt tot ontsteking en blootstelling aan het allergeen.
allergische weefselbeschadiging.
alveolitis).
In tegenstelling tot andere typen
spelen hier T-lymfocyten de hoofdrol
(geen antistoffen).
Triggers Bij een eerder contact zijn T-cellen
Type IV-allergie - Nikkel (in sieraden). gesensibiliseerd. Bij herhaalde - Contacteczeem - De Mantouxtest (tuberculinetest) - Oorzakelijk: Vermijden van contact met het allergeen.
allergie van het vertraagde - Parfum. blootstelling scheiden deze cellen (contactdermatitis). is een klassiek voorbeeld van een - Symptomatisch: Applicatie (aanbrengen) van
type - Chromaat. cytokinen uit. Dit trekt macrofagen aan, - Blaarvorming. Type IV-reactie op de huid. corticosteroïden op de aangedane huid.
- Latex die gezamenlijk een ontstekingsreactie
veroorzaken. Omdat de cellen tijd nodig
hebben om te delen, treedt de reactie
vertraagd op.
, AUT O- I MMUUNZI EK T EN
Om goed te functioneren moet het immuunsysteem lichaamseigen cellen kunnen onderscheiden van pathogene micro-organismen. Bij een auto-immuunziekte raakt dit verstoord
door een onderbreking van de normale tolerantie, waardoor het afweersysteem autoantistoffen en autoreactieve T-cellen aanmaakt die het eigen weefsel aanvallen. Omdat de
oorzaak hiervan onbekend is, kunnen er helaas geen preventieve maatregelen worden getroffen.
Aandoening Risicofactoren Etiologie en/of pathofysiologie Symptomen Diagnostiek Behandeling
– SLE (Systemisch): Artritis, koorts,
- Diagnose is lastig, geen enkele
extreme vermoeidheid.
- Familielid met LE test is uitsluitend. - Leefstijl: Niet roken, stress en zonlicht vermijden.
Vlindervormige uitslag in het
(20% zorgvragers). – Oorzaak is niet precies duidelijk. - Gebruik van de 11 criteria van de - Cutane LE: Lokale corticosteroïdcrème, soms orale anti-
Lupus erythematodes (LE) gezicht. Overgevoeligheid voor
- Blootstelling aan Vermoedelijk een combinatie van American College of malariamiddelen (chloroquine).
Vormen: zonlicht, haaruitval. Zweertjes in
zonlicht (uv-licht), erfelijke aanleg en Rheumatology (ACR); diagnose bij - SLE: Ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's),
mond-/neus-/keelholte. Fenomeen
- SLE (Systemische LE, meest roken, stress. omgevings-/hormonale factoren. DILE >4 criteria. corticosteroïden, en bij onvoldoende effect zware
van Raynaud.
voorkomend) - Bepaalde virale ontstaat door specifieke immunosuppressiva (azathioprine, cyclofosfamide).
– Cutane LE (Huid): Ronde,
infecties geneesmiddelen (zoals isoniazide of Onderzoeken:
- Cutane LE (Huidlupus) schijfvormige, verheven en
(cytomegalievirus, minocycline). - Anamnese en lichamelijk Prognose & Complicaties:
(tussen de 15-40ste ontstaan, schilferende (soms jeukende) rode
Epstein-Barr-virus). – Een auto-immuunziekte waarbij het onderzoek. - Beloop: Chronisch met remissies en plotselinge
plekken op aan de zon
aziatisch/afrikaanse origine) - Bepaalde lichaam antistoffen aanmaakt tegen - Uitgebreid bloedonderzoek exacerbaties.
blootgestelde huid (gelaat, nek,
- DILE (Drug-induced LE) medicijnen bestanddelen van de eigen celkern, de (inclusief bepalen van auto- - Complicaties SLE: Orgaanschade (SLE-nefritis), hart- en
borst, armen).
(antibiotica, anti- zogenoemde antinucleaire antistoffen antistoffen/ANA). vaatziekten, trombose, embolie, botontkalking,
– DILE: Symptomen komen overeen
epileptica). (ANA), en tegen DNA en RNA. - Urineonderzoek. zwangerschapscomplicaties.
met SLE/cutane LE, maar
- Oestrogenen. - Eventueel een biopsie. - Complicaties Cutane LE: Diepe littekens.
verdwijnen na stoppen van de
medicatie.
– Gelokaliseerd (Morfea):
- Meestal tussen de Wasachtige plekken op de huid (1- - geen genezing
30 en 50 jaar. 10 cm). Soms langwerpige of - Medicatie: NSAID's, corticosteroïden en immunosuppressiva
- Komt vier keer zo bandvormige verdikkingen op arm, tegen ontsteking. Vaatverwijdende middelen bij fenomeen
Sclerodermie vaak voor bij
– De precieze oorzaak is nog onbekend.
been of voorhoofd.
Er bestaan geen speciale tests om
van Raynaud.
Zeldzame reumatische auto- – Kenmerkt zich door een combinatie de diagnose te stellen.
vrouwen. – Systemisch: Verdikte, droge, - Tegen bindweefselvorming: Medicatie om dit proces af te
van ontsteking, vaatbeschadiging en - Anamnese & LO: Meestal
immuunziekte waarbij het - Erfelijkheid,
verharding van het bindweefsel door
strakke huid (tenen tot knieën,
voldoende. Let op huidverdikking,
remmen.
bindweefsel stugger wordt. hormonale handen tot ellebogen, gelaat). - Leefstijl: Kou vermijden, regelmatig bewegen,
overmatige afzetting van collageen. pijn in vingergewrichten,
veranderingen en Calcinose: Kalkafzettingen in dermatologische crèmes voor soepele huid, en kleine
- Gelokaliseerd: beperkt tot immunologische
– Naast de huid kunnen ook inwendige
bindweefsel
zuurbranden, slikklachten en
frequente maaltijden bij spijsverteringsklachten.
de huid. organen (slokdarm, maag, darmen, droge mond/ogen.
factoren. (huid/spieren/gewrichten).
nieren, hart, longen) worden aangetast, - Röntgen: Kan worden gebruikt
- Systemisch: huid én - Mogelijk virale
waardoor deze steeds minder goed
Fenomeen van Raynaud Pijn,
om onderhuidse calcinose vast te
Prognose: Gelokaliseerd heeft een normale
organen aangedaan. infecties en vermoeidheid, gewrichtsklachten, levensverwachting. Systemische diffuse vorm heeft een zeer
gaan functioneren. stellen.
bepaalde chemische droge mond/ogen, maag- slechte prognose (tienjaarsoverleving 1 op 5).
stoffen (zoals darmklachten, orgaanproblemen Complicaties (Systemisch): Levensbedreigende pulmonale
oplosmiddelen). (long/hart/nier) en seksuele fibrose en pulmonale hypertensie.
problemen.
Klieren (Droogte):
- Droge ogen (conjunctivitis sicca), Vaak lastig en vertraagd (kan jaren - Geen genezing
- Genetische aanleg
Syndroom van Sjögren overgevoeligheid voor licht. duren) omdat er geen speciale - Symptomatisch: Ontstekingsremmers (NSAID's,
(7x grotere kans
De meest voorkomende (0,5- - Droge mond (xerostomie) → tests zijn en symptomen lijken op corticosteroïden) en immunosuppressiva.
indien een – De exacte oorzaak is onbekend.
problemen met kauwen, slikken en aandoeningen zoals LE, RA, MS of - Specifiek: Ontstekingsremmende pijnstillers voor
1%) reumatische auto- eerstegraads – Een auto-immuunreactie zorgt voor
praten. medicijnbijwerkingen spieren/gewrichten, vaatverwijdende middelen bij fenomeen
immuunziekte) familielid dit heeft). ontsteking van de exocriene klieren,
- Droge huid en dyspareunie (pijn bij (onderdiagnostiek). van Raynaud, en kunsttranen voor droge ogen.
- 10x vaker voor bij waaronder voornamelijk de traan- en
Vormen: het vrijen door droge vagina).
vrouwen dan bij speekselklieren. Naast deze klieren
- Primair Overig: Onderzoeken: Complicaties:
mannen. kunnen ook inwendige organen,
- Vermoeidheid, pijn in spieren en - Anamnese en lichamelijk - Hoornvliesbeschadiging (corneazweer).
- Secundair (in combinatie - Uitlokkers: Virale spieren, gewrichten en zenuwen
gewrichten. onderzoek. - Orgaanontstekingen (nier, alvleesklier, lever) en
met RA, LE of sclerodermie). infecties en ontstoken raken.
- Fenomeen van Raynaud. - Bloedonderzoek. neuropathie.
hormonale
- Longklachten (kriebelhoest, - Nemen van een lipbiopt. - Verhoogde kans op maligniteiten (zoals parotistumor en
veranderingen.
infecties), slokdarm-/maagklachten non-Hodgkinlymfoom).
(zuurbranden) en blaasproblemen.
EERSTE lichaamseigen en lichaamsvreemd (antigeen)
tilhaartjes, slijm, zweet, talg, traanvocht
VERDEDIGINGSLINIE te zien (vanwege specifieke
identificatiemoleculen)
d.m.v. (acute) lokale ontstekingsreacties
afweer: aangeboren, aspecifiek (altijd actief)
(vasculaire fase), koorts, vernietiging van TWEEDE & verworden, specifiek deel (bij blootstelling)
ziekteverwekkers (cellulaire fase), VERDEDIGINGSLINIE
Lymfestelsel ⟶ stelsel vaten en weefsel.
complementactivatie en cytokineproductie
3 belangrijkste functies: afweer, vetabsorptie
dunne darm, transport van weefselvocht.
op reactie van weefselbeschadiging:
ACUTE LOKALE weefselvocht wordt gefilterd in de lymfeklieren,
primaire reactie, symptomen zijn rubor,
ONTSTEKINGSREACTIE deze maken micro-organismen onschadelijk
calor, dolor, tumor en functio laesa a.g.v.
(m.b.v. macrofagen) B- en T-lymfocytenrol
vaatveranderingen
afweer, vermenigvuldigen (-> zwelling)
o.i.v. prostaglandinen (i.r.o. pyrogenen vanwege netwerk mondt uit in li- en re
ontsteking) thermostaat in hypothalamus hoger sleutelbeenaderen.
ingesteld → snellere afweersysteem; KOORTS
fagocytose gestimuleerd, productie
antilichamen verhoogd, weefsel-herstel AFWEERSYSTEEM
versneld en effect interfronen verstelt. bevat het geheugen van het afweersysteem:
immunologisch geheugen.
in cel. fase van reactie komen leukocyten vrij, grote rol: T- en B-cellen (beide
bij abnormale hoeveelheid: leukocytose. SPECIFIEK geproduceerd door rode beenmerg, T-
– fagocyt: witte bloedcel die vreemde stoffen VERNIETIGING
DOOR FAGOCYTEN cellen rijpen verder uit in thymus)
op 'op eet', zoals macrofagen en n.granulocyten.
EN NK-CELLEN
– natural killer/NK cellen: identificeren berust op de aanmaak van antistoffen (door
viruvirussen en tumoren, vernietigd door perforine. B-cellen gevormd).
bij binnendringen infectie reageren
aspecifiek
specifiek
(a)specifiek, tegen organismen dat direct
vanaf geboorte werkzaam zijn. 35 tot 40 ONTSTEKING, (verschillende) B-cellen; elke heeft een
inactieve eiwitten → activatie bij pathogenen
COMPLEMENT
ALLERGIE & 1: HUMORALE
specifieke receptor.
/ im.complexen → lysis micro-organismen +
ACTIVATIE
AUTO- IMMUNITEIT
bij infectie worden B-cellen geactiveerd en
gaat ze delen: deel 1 rijpt uit tot
stim. fagocytose & ontsteking. IMMUNITEIT plasmacellen en maken antistoffen aan:
cytokinen: signaaleiwitten (chemische immunoglobulinen/antilichamen (2.2) →
→ →
H2
boodschappers) gemaakt bij infectie/ binden aan extracellulaire antigenen
ontsteking door afweercellen →activeren/
CYTOKINE
PRODUCTIE
2: CELLULAIRE
IMMUNITEIT
pathogene organismen beter herkend door
remmen immuunsysteem & sturen immuunrespons. fagocyten.
Interferoren: afgegeven bij virus, remmen de deel 2 ontwikkelt tot B-geheugencellen:
deling en stim. macrofagen en NK-cellen secundaire immuunrespons: gelijk reageren
bekend antigeen, sneller, sterker en langer
dan primaire immuunrespons.
SYSTEMISCH
IMMUNOLOGISCH AFSTOTINGS- tegen intracellulaire pathogenen
ONTSTEKINGS-
ONDERZOEK SYNDROOM (SIRS) REACTIES (bijv.virus) & lichaamsvreemde cellen.
T-cellen; 2 soorten;
laboratoriumdiagnostiek noodzakelijk. 1. T-helpercellen; reageren op moment
als cytokinen en acute-fase- omdat cellulaire im. ook op lichaamsvreemde
overactiviteit (bij allergie of immuniteit), hyporeactiviteit (zoals aanraking door een fagocyt opgenomen
eiwitten vrijkomen reageert hele cellen richt, vormt spec. afweer een probleem
immuundeficiëntie), van kwaadaardige aandoeningen van B- of T-cellen.
lichaam op de bedreiging: SIRS bij transplantatie→ afstotingsreactie. antigeen → delen in groot aantal
diagnose allergie lastig te stellen. Kan m.b.v. een huidpriktest: kleine identieke T-helper/ en geheugencellen.
2+ symp: temp > 38C of < 36C, oplossing: med die werking (vooral T-cellen)
hoeveelheid allergeen in huid ingespoten. Met een
inhalatieallergeenscreeningstest wordt een serum van de zorgvrager in
hartfreq. >90, ademfreq. >20, im.systeem onderdrukken → immunosuppressiva. verder stim. het cyt. en NK-cellen.
bloed bevat >12.000 leukocyten, bij graftversus-hostziekte (GVHZ): afweercellen 2. cytotoxische T-cellen; maken virus-
reactie gebracht met mengsel meest voorkomende inhalatieallergenen. geïnfecteerde-, tumor-, en andere
<4000 leukocyten, of >10 procent in donorweefsel vallen ontvanger aan. (sympt.
Met een provocatietest worden voeding- of geneesmiddelen onderzocht. afwijkende cellen onschadelijk door
staafkernigen. zoals roodheid, pijnlijk gevoel, jeuk, < 3
testen bij auto-immuunziekten: enzyme immuno assay en uitscheiding specifieke enzymen (ook
wanneer SIRS a.g.v. een infectie is, maanden, vooral huid, darmen en lever
immunofluorescentieonderzoek. met vorming geheugencellen)
onderzoek immuundeficiëntie: flowcytometrie spreken we van sepsis. aangedaan.)
, AL L ER GI E
Bij een allergie is er sprake van een overmatige afweerreactie tegen onschuldige stoffen/allergenen. De I-allergie en IV- allergie komen het meeste voor.
Aandoening Risicofactoren Etiologie en/of pathofysiologie Symptomen Diagnostiek Behandeling
– Het afweersysteem vormt na eerste - Urticaria: Galbulten/netelroos
contact IgE-antistoffen die zich binden (rode, hevig jeukende bulten). - Medicamenteus: Antihistaminica (tegen histamine),
aan mestcellen (in huid/slijmvliezen). - Jeukende, tranende ogen. cromoglicinezuur (remt afgifte mestcel), corticosteroïden
Triggers/Allergenen: Bij volgend contact bindt het allergeen - Niezen, verstopte neus. (remt ontsteking).
- Pollen (hooikoorts). aan het IgE, waardoor de mestcel - Misselijkheid, braken, - Desensibilisatie: Kuren om IgG-antistoffen op te wekken die
Type I-allergie - Bijen- en histamine en andere buikkrampen, diarree. allergeen wegvangen voor het IgE bereikt.
allergie van het onmiddelijke wespengif. ontstekingsmediatoren vrijlaat. Bij Anafylaxie (ernstig):
type - Bepaalde voeding. – Effect: Histamine zorgt voor - Jeuk/uitslag over hele lichaam. Acute Anafylaxie:
- Medicijnen. vasodilatatie (vaatverwijding) en - Zwelling oogleden, gezicht, lippen. - Direct adrenaline (EpiPen): ontspant luchtwegen,
- Latex. verhoogde permeabiliteit - Zwelling luchtwegen → vergemakkelijkt ademhaling.
(doorlaatbaarheid) van bloedvaten. ademhalingsproblemen. - Bloeddruk stabiliseren/verhogen.
Hierdoor lekt plasma naar weefsels → - Bloeddrukdaling → anafylactische - Zonder ingrijpen kan dit dodelijk zijn.
oedeem (zwelling). shock.
– Een cytotoxische vorm van allergie
waarbij IgM- en IgG-immunoglobulinen
Situaties:
een hoofdrol spelen. Deze antistoffen
- Bloedtransfusies
binden zich aan allergenen (antigenen)
(bij incompatibiliteit
op het oppervlak van lichaamscellen. - De symptomen zijn afhankelijk van
Type II-allergie van bloedgroep A, B
Dit bevordert de vernietiging van deze het type cellen dat wordt
of AB). - Onderdrukking van het immuunsysteem met
cytotoxische allergie (vrij cellen door fagocytose (opeten van de vernietigd.
- Zwangerschap (bij immunosuppressiva.
zeldzaam) cel). - Bij bloedtransfusie: verschijnselen
resusincompatibilitei
– Voorbeeld: Bij een verkeerde van hemolyse (bloedafbraak).
t).
bloedtransfusie vallen antistoffen de
- Auto-
donor-erytrocyten aan →
immuunziekten.
samenklontering en hemolyse (afbraak)
van rode bloedcellen.
Triggers:
- Streptokokken- Immuuncomplexen van (oplosbare) Algemeen:
infectie (-> acute antigenen en antistoffen slaan neer in - Koorts.
glomerulonefritis). de kleine bloedvaten (o.a. in de - Gewrichtspijn. - Primair: Vermijden van blootstelling aan het allergeen.
Type III-allergie - Inademen van glomeruli van de nieren en het - Huiduitslag. - Medicamenteus: Remmen van de ontsteking met
stoffen zoals gras, synoviale membraan van gewrichten). corticosteroïden.
immuuncomplexallergie vogelmest ⟶ activeert het complementsysteem Tijdsverloop: De symptomen - Ondersteunend: Behandelen van de gevolgen van schade
schimmels (leidt tot en trekt neutrofiele granulocyten aan, ontstaan ongeveer 3 tot 8 uur na aan de nieren of longen.
extrinsieke wat leidt tot ontsteking en blootstelling aan het allergeen.
allergische weefselbeschadiging.
alveolitis).
In tegenstelling tot andere typen
spelen hier T-lymfocyten de hoofdrol
(geen antistoffen).
Triggers Bij een eerder contact zijn T-cellen
Type IV-allergie - Nikkel (in sieraden). gesensibiliseerd. Bij herhaalde - Contacteczeem - De Mantouxtest (tuberculinetest) - Oorzakelijk: Vermijden van contact met het allergeen.
allergie van het vertraagde - Parfum. blootstelling scheiden deze cellen (contactdermatitis). is een klassiek voorbeeld van een - Symptomatisch: Applicatie (aanbrengen) van
type - Chromaat. cytokinen uit. Dit trekt macrofagen aan, - Blaarvorming. Type IV-reactie op de huid. corticosteroïden op de aangedane huid.
- Latex die gezamenlijk een ontstekingsreactie
veroorzaken. Omdat de cellen tijd nodig
hebben om te delen, treedt de reactie
vertraagd op.
, AUT O- I MMUUNZI EK T EN
Om goed te functioneren moet het immuunsysteem lichaamseigen cellen kunnen onderscheiden van pathogene micro-organismen. Bij een auto-immuunziekte raakt dit verstoord
door een onderbreking van de normale tolerantie, waardoor het afweersysteem autoantistoffen en autoreactieve T-cellen aanmaakt die het eigen weefsel aanvallen. Omdat de
oorzaak hiervan onbekend is, kunnen er helaas geen preventieve maatregelen worden getroffen.
Aandoening Risicofactoren Etiologie en/of pathofysiologie Symptomen Diagnostiek Behandeling
– SLE (Systemisch): Artritis, koorts,
- Diagnose is lastig, geen enkele
extreme vermoeidheid.
- Familielid met LE test is uitsluitend. - Leefstijl: Niet roken, stress en zonlicht vermijden.
Vlindervormige uitslag in het
(20% zorgvragers). – Oorzaak is niet precies duidelijk. - Gebruik van de 11 criteria van de - Cutane LE: Lokale corticosteroïdcrème, soms orale anti-
Lupus erythematodes (LE) gezicht. Overgevoeligheid voor
- Blootstelling aan Vermoedelijk een combinatie van American College of malariamiddelen (chloroquine).
Vormen: zonlicht, haaruitval. Zweertjes in
zonlicht (uv-licht), erfelijke aanleg en Rheumatology (ACR); diagnose bij - SLE: Ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's),
mond-/neus-/keelholte. Fenomeen
- SLE (Systemische LE, meest roken, stress. omgevings-/hormonale factoren. DILE >4 criteria. corticosteroïden, en bij onvoldoende effect zware
van Raynaud.
voorkomend) - Bepaalde virale ontstaat door specifieke immunosuppressiva (azathioprine, cyclofosfamide).
– Cutane LE (Huid): Ronde,
infecties geneesmiddelen (zoals isoniazide of Onderzoeken:
- Cutane LE (Huidlupus) schijfvormige, verheven en
(cytomegalievirus, minocycline). - Anamnese en lichamelijk Prognose & Complicaties:
(tussen de 15-40ste ontstaan, schilferende (soms jeukende) rode
Epstein-Barr-virus). – Een auto-immuunziekte waarbij het onderzoek. - Beloop: Chronisch met remissies en plotselinge
plekken op aan de zon
aziatisch/afrikaanse origine) - Bepaalde lichaam antistoffen aanmaakt tegen - Uitgebreid bloedonderzoek exacerbaties.
blootgestelde huid (gelaat, nek,
- DILE (Drug-induced LE) medicijnen bestanddelen van de eigen celkern, de (inclusief bepalen van auto- - Complicaties SLE: Orgaanschade (SLE-nefritis), hart- en
borst, armen).
(antibiotica, anti- zogenoemde antinucleaire antistoffen antistoffen/ANA). vaatziekten, trombose, embolie, botontkalking,
– DILE: Symptomen komen overeen
epileptica). (ANA), en tegen DNA en RNA. - Urineonderzoek. zwangerschapscomplicaties.
met SLE/cutane LE, maar
- Oestrogenen. - Eventueel een biopsie. - Complicaties Cutane LE: Diepe littekens.
verdwijnen na stoppen van de
medicatie.
– Gelokaliseerd (Morfea):
- Meestal tussen de Wasachtige plekken op de huid (1- - geen genezing
30 en 50 jaar. 10 cm). Soms langwerpige of - Medicatie: NSAID's, corticosteroïden en immunosuppressiva
- Komt vier keer zo bandvormige verdikkingen op arm, tegen ontsteking. Vaatverwijdende middelen bij fenomeen
Sclerodermie vaak voor bij
– De precieze oorzaak is nog onbekend.
been of voorhoofd.
Er bestaan geen speciale tests om
van Raynaud.
Zeldzame reumatische auto- – Kenmerkt zich door een combinatie de diagnose te stellen.
vrouwen. – Systemisch: Verdikte, droge, - Tegen bindweefselvorming: Medicatie om dit proces af te
van ontsteking, vaatbeschadiging en - Anamnese & LO: Meestal
immuunziekte waarbij het - Erfelijkheid,
verharding van het bindweefsel door
strakke huid (tenen tot knieën,
voldoende. Let op huidverdikking,
remmen.
bindweefsel stugger wordt. hormonale handen tot ellebogen, gelaat). - Leefstijl: Kou vermijden, regelmatig bewegen,
overmatige afzetting van collageen. pijn in vingergewrichten,
veranderingen en Calcinose: Kalkafzettingen in dermatologische crèmes voor soepele huid, en kleine
- Gelokaliseerd: beperkt tot immunologische
– Naast de huid kunnen ook inwendige
bindweefsel
zuurbranden, slikklachten en
frequente maaltijden bij spijsverteringsklachten.
de huid. organen (slokdarm, maag, darmen, droge mond/ogen.
factoren. (huid/spieren/gewrichten).
nieren, hart, longen) worden aangetast, - Röntgen: Kan worden gebruikt
- Systemisch: huid én - Mogelijk virale
waardoor deze steeds minder goed
Fenomeen van Raynaud Pijn,
om onderhuidse calcinose vast te
Prognose: Gelokaliseerd heeft een normale
organen aangedaan. infecties en vermoeidheid, gewrichtsklachten, levensverwachting. Systemische diffuse vorm heeft een zeer
gaan functioneren. stellen.
bepaalde chemische droge mond/ogen, maag- slechte prognose (tienjaarsoverleving 1 op 5).
stoffen (zoals darmklachten, orgaanproblemen Complicaties (Systemisch): Levensbedreigende pulmonale
oplosmiddelen). (long/hart/nier) en seksuele fibrose en pulmonale hypertensie.
problemen.
Klieren (Droogte):
- Droge ogen (conjunctivitis sicca), Vaak lastig en vertraagd (kan jaren - Geen genezing
- Genetische aanleg
Syndroom van Sjögren overgevoeligheid voor licht. duren) omdat er geen speciale - Symptomatisch: Ontstekingsremmers (NSAID's,
(7x grotere kans
De meest voorkomende (0,5- - Droge mond (xerostomie) → tests zijn en symptomen lijken op corticosteroïden) en immunosuppressiva.
indien een – De exacte oorzaak is onbekend.
problemen met kauwen, slikken en aandoeningen zoals LE, RA, MS of - Specifiek: Ontstekingsremmende pijnstillers voor
1%) reumatische auto- eerstegraads – Een auto-immuunreactie zorgt voor
praten. medicijnbijwerkingen spieren/gewrichten, vaatverwijdende middelen bij fenomeen
immuunziekte) familielid dit heeft). ontsteking van de exocriene klieren,
- Droge huid en dyspareunie (pijn bij (onderdiagnostiek). van Raynaud, en kunsttranen voor droge ogen.
- 10x vaker voor bij waaronder voornamelijk de traan- en
Vormen: het vrijen door droge vagina).
vrouwen dan bij speekselklieren. Naast deze klieren
- Primair Overig: Onderzoeken: Complicaties:
mannen. kunnen ook inwendige organen,
- Vermoeidheid, pijn in spieren en - Anamnese en lichamelijk - Hoornvliesbeschadiging (corneazweer).
- Secundair (in combinatie - Uitlokkers: Virale spieren, gewrichten en zenuwen
gewrichten. onderzoek. - Orgaanontstekingen (nier, alvleesklier, lever) en
met RA, LE of sclerodermie). infecties en ontstoken raken.
- Fenomeen van Raynaud. - Bloedonderzoek. neuropathie.
hormonale
- Longklachten (kriebelhoest, - Nemen van een lipbiopt. - Verhoogde kans op maligniteiten (zoals parotistumor en
veranderingen.
infecties), slokdarm-/maagklachten non-Hodgkinlymfoom).
(zuurbranden) en blaasproblemen.
