samenvatting sociologie lj 1 social work

Sociologie

Samenvatting hoofdstuk 1 – Het terrein van de sociologie

1. Wat is sociologie?

Sociologie is de wetenschap die onderzoekt hoe mensen samenleven en
hoe hun gedrag, denken en kansen worden beïnvloed door de
samenleving waarvan zij deel uitmaken. De sociologie kijkt dus niet alleen
naar individuen, maar vooral naar de verbanden tussen mensen,
groepen en instellingen.

De maatschappij kun je zien als een geheel van sociale relaties. Mensen
staan niet los van elkaar, maar zijn op allerlei manieren met elkaar
verbonden. Binnen die verbanden nemen mensen verschillende sociale
posities in. Aan zulke posities zijn bepaalde verwachtingen, rechten,
plichten en kansen gekoppeld.

Sociologen richten zich op:
 de interactie tussen mensen;
 de cultuur van een samenleving;
 de wederzijdse afhankelijkheid tussen mensen;
 de manier waarop samenlevingen veranderen.

Belangrijk is dat de sociologie kijkt naar regelmatigheden en patronen. Ze
probeert dus niet alleen losse gebeurtenissen te beschrijven, maar wil
verklaren waarom sociale verschijnselen ontstaan en hoe ze
samenhangen.

Daarnaast is sociologie een brede wetenschap. Er zijn veel specialisaties,
zoals:
 stadssociologie
 arbeidssociologie
 organisatiesociologie
 onderwijssociologie
 medische sociologie
 gezinssociologie
 rechtssociologie

2. De aard van de sociale werkelijkheid

Een centraal uitgangspunt in de sociologie is dat mensen wel individuen
zijn, maar nooit volledig los van de samenleving bestaan. Mensen worden
vanaf hun geboorte gevormd door hun sociale omgeving.

De sociale werkelijkheid bestaat dus niet alleen uit losse individuen. Ze
bestaat uit:
 Sociale relaties;
 Groepen;
 Instituties;

,  Normen en gewoonten;
 Machtsverhoudingen;
 Samenwerkings- en conflictprocessen.

De sociologie verzet zich tegen het idee dat menselijk gedrag volledig uit
vrije wil of alleen uit persoonlijke eigenschappen te verklaren is. Volgens
de sociologie wordt gedrag mede gevormd door:
 opvoeding;
 groepsdruk;
 cultuur;
 sociale verwachtingen;
 maatschappelijke structuren.

Sociologen zoeken naar causale samenhangen: als verschijnsel A
verandert, heeft dat dan invloed op verschijnsel B? Op basis daarvan
formuleren ze hypothesen en toetsen die met onderzoek.

Daarbij gebruikt de sociologie:
 theorievorming: nadenken over samenhangen en verklaringen;
 empirisch onderzoek: waarnemen, meten en toetsen in de
werkelijkheid.

3. Objectiviteit en subjectiviteit in de sociologie

De sociologie probeert zo objectief mogelijk te werken, maar volledige
objectiviteit is lastig. Sociologen zijn zelf ook mensen met waarden,
normen en opvattingen.

Daarom is het belangrijk dat ze:
 systematisch werken;
 hun begrippen helder definiëren;
 zorgvuldig onderzoek doen;
 hun uitspraken onderbouwen met waarnemingen en argumenten.

De sociologie wil dus niet zomaar meningen geven, maar controleerbare
kennis ontwikkelen over de samenleving.

4. Interactie

Interactie is het wederzijds op elkaar reageren van mensen. Zodra mensen
rekening houden met elkaar en hun gedrag op elkaar afstemmen, is er
sprake van interactie.

Interactie is belangrijk omdat samenlevingen er in feite uit zijn
opgebouwd. In interactie:
 leren mensen wat normaal gedrag is;
 ontstaan verwachtingen;
 worden relaties gevormd;
 worden normen bevestigd of juist veranderd.

,Interactie verloopt vaak via symbolen, zoals woorden, gebaren, kleding en
andere tekens. Mensen geven daar betekenissen aan. Daardoor is sociaal
gedrag niet alleen lichamelijk gedrag, maar ook gedrag waaraan betekenis
wordt gegeven.

Interactie is niet altijd gelijkwaardig. Soms is er samenwerking, soms
conflict, soms dwang, soms onderhandeling. Toch is steeds sprake van
wederzijdse beïnvloeding.

5. Cultuur

Cultuur is alles wat mensen leren, doorgeven en met elkaar delen. Het
gaat om:
 kennis;
 waarden;
 normen;
 gewoonten;
 opvattingen;
 taal;
 symbolen;
 vaardigheden.

Cultuur is dus niet alleen kunst of muziek, maar het geheel van
aangeleerde manieren van denken en doen.

Cultuur en socialisatie

Mensen worden niet vanzelf sociaal. Zij moeten leren hoe zij zich in een
samenleving horen te gedragen. Dat leerproces heet socialisatie.

Door socialisatie leren mensen:
 taal;
 omgangsvormen;
 wat goed en fout is;
 wat van hen verwacht wordt;
 hoe zij zichzelf en anderen moeten zien.

Socialisatie begint al in de vroege jeugd, vooral in het gezin, maar gaat
later verder via school, vrienden, media, werk en andere groepen.

Interne en externe beheersing

Door socialisatie gaan mensen normen niet alleen van buitenaf volgen,
maar ze internaliseren die ook. Dat betekent dat regels als het ware
onderdeel van henzelf worden. Mensen gedragen zich dan niet alleen
netjes uit angst voor straf, maar ook omdat ze vinden dat het zo hoort.

6. ‘Natuur’ en ‘cultuur’
In de sociologie speelt de vraag in hoeverre menselijk gedrag aangeboren
is en in hoeverre het sociaal is aangeleerd. Het boek laat zien dat beide

, belangrijk zijn, maar dat sociologen vooral kijken naar de sociale en
culturele vorming van gedrag.

De mens heeft wel biologische mogelijkheden en beperkingen, maar
gedrag krijgt pas echt vorm in een sociale omgeving. Mensen leren taal,
normen, rollen en gewoonten niet vanzelf, maar via contact met anderen.

Dus:
 De biologische basis is belangrijk;
 Maar zonder samenleving komt menselijk gedrag niet volledig tot
ontwikkeling;
 Vooral menselijke verschillen in gedrag worden sociologisch vaak
verklaard vanuit socialisatie en sociale omstandigheden.

7. Interdependentie: wederzijdse afhankelijkheid

Een heel belangrijk sociologisch begrip is interdependentie. Dat betekent:
mensen zijn op elkaar aangewezen. Ze kunnen niet zonder elkaar bestaan.

Mensen hebben anderen nodig voor:
 voedsel;
 bescherming;
 kennis;
 liefde en erkenning;
 werk en inkomen;
 zorg;
 regels en orde.

Die afhankelijkheid is vaak wederzijds, maar niet altijd even sterk. Soms is
de verhouding asymmetrisch: de ene partij is afhankelijker dan de andere.

In moderne samenlevingen zijn mensen vaak afhankelijk van heel veel
onbekenden. Je bent bijvoorbeeld afhankelijk van boeren, chauffeurs,
winkels, werkgevers, de overheid, artsen, internetproviders, docenten
enzovoort.

Vier typen bindingen

Het boek onderscheidt vier soorten bindingen tussen mensen:

1. Economische bindingen
Mensen zijn van elkaar afhankelijk voor productie, distributie en
consumptie van goederen en diensten.

2. Politieke bindingen
Mensen zijn van elkaar afhankelijk doordat er machtsverhoudingen
bestaan en doordat orde, bestuur en bescherming georganiseerd worden.

3. Affectieve bindingen