Samenvatting aardrijkskunde
(Deel 2 kennisbasis didactiek)
, Hoofdstuk 11: Aardrijkskunde op de basisschool
11.1 Kerndoelen
Vaardigheidsdoelen
Bij vaardigheidsdoelen moeten de leerlingen leren om iets te doen; ze moeten vaardig worden. Enkele voorbeelden:
kunnen samenwerken, kunnen discussiëren, kunnen presenteren, informatie kunnen opzoeken, kunnen plannen.
Vaardigheidsdoelen kunnen gericht zijn op handelingen die zich in de werkelijkheid afspelen (psychomotorische
vaardigheden) en op handelingen die zich in het hoofd afspelen (cognitieve vaardigheden). Een voorbeeld van een
psychomotorisch vaardigheidsdoel is dat de leerling zelfstandig gegeven kan opzoeken op een computer of in een
atlas. Bij cognitieve vaardigheden gaat het om niet direct zichtbare handelingen, zoals beslissen, probleem oplossen
en logisch denken. Vaardigheidsdoelen dwingen de docent om onderwijsleersituaties te bedenken waarin vooral
geoefend wordt.
Attitudedoelen
- Uit zich in bepaald gedrag of een bepaalde houding. Het gaat over normen en waarden waarop je je mening
en gedrag baseert.
- Attitudedoelen zijn subjectief. Ze zijn gevormd vanuit een bepaalde achtergrond.
- Bij aardrijkskunde gaan attitudedoelen over een mening of waardering die moet worden onderbouwd met
argumenten.
- Attitude is moeilijk te beoordelen. Daarom is het lastig een attitude in meetbare doelstellingen te zetten.
Reflectieopdrachten kunnen helpen om te kijken of een leerling een attitudedoel behaald heeft.
Lesdoelen
SMART >
De leerling
+ handelingswoord
+ minimumeis
+onderwerp
(+ te gebruiken leermiddel)
Een operationeel lesdoel:
- Is vanuit het standpunt van de leerling geschreven
- Is positief verwoord
- Behandelt slechts 1 stap van het leerproces
11.2 Lesopbouw van een aardrijkskundeles
Directe instructie
- Docent heeft centrale rol. De docent overziet het leerproces en stelt de doelen voor de les vast.
- Door verlengde of verdiepende instructie kan de docent differentiëren
- De meest gebruikte directe instructiemodellen zijn het ADI-model (activerende directe instructie) en het EDI
(expliciete directe instructie)
Direct instructie fasen: 1.Terugblik > 2. Uitleg > 3. Begeleide inoefening van vaardigheden > 4. Individuele
verwerking met regelmatige feedback > 5. Evaluatie
ADI fasen: 1.Terugblik > 2. Oriëntatie > 3. Uitleg > 4. Begeleide inoefening > 5. Zelfstandige verwerking > 6. Evaluatie
> 7. Terug- en voortuitblik
EDI fasen: 1.activeren van voorkennis > 2. Onderwijzen van concept en vaardigheid > 3. Begeleide inoefening
(voordoen en nadoen) > 4. Lesafsluiting > 5. Zelfstandige verwerking > 6. Evaluatie
De aardrijkskundeles
De basis van iedere aardrijkskundeles is het wekken van interesse bij leerlingen. Zelf dingen ontdekken en
onderzoeken speelt een belangrijke tol in de les. Het lesmodel voor de aardrijkskundeles bestaat uit: Lesstart >
leskern > afsluiting
De lesfasen van een aardrijkskundeles:
1. Startintro
- Aandacht van de leerlingen pakken (spannende of nieuwsgierig makende opening)
- Goed moment om te controleren of de leerlingen preconcepten (juiste maar onvolledige voorkennis) of
misconcepten (onjuiste informatie) hebben over het onderwerp
- Probeer vooral de leerlingen aan het woord te laten, de docent heeft een coachende rol
- Leerlingen delen hun ervaringen, hierbij is vragen stellen belangrijk
- Waar mogelijk wordt de voorkennis uit voorgaande lessen of uit andere vakgebieden zoals geschiedenis
geactiveerd
(Deel 2 kennisbasis didactiek)
, Hoofdstuk 11: Aardrijkskunde op de basisschool
11.1 Kerndoelen
Vaardigheidsdoelen
Bij vaardigheidsdoelen moeten de leerlingen leren om iets te doen; ze moeten vaardig worden. Enkele voorbeelden:
kunnen samenwerken, kunnen discussiëren, kunnen presenteren, informatie kunnen opzoeken, kunnen plannen.
Vaardigheidsdoelen kunnen gericht zijn op handelingen die zich in de werkelijkheid afspelen (psychomotorische
vaardigheden) en op handelingen die zich in het hoofd afspelen (cognitieve vaardigheden). Een voorbeeld van een
psychomotorisch vaardigheidsdoel is dat de leerling zelfstandig gegeven kan opzoeken op een computer of in een
atlas. Bij cognitieve vaardigheden gaat het om niet direct zichtbare handelingen, zoals beslissen, probleem oplossen
en logisch denken. Vaardigheidsdoelen dwingen de docent om onderwijsleersituaties te bedenken waarin vooral
geoefend wordt.
Attitudedoelen
- Uit zich in bepaald gedrag of een bepaalde houding. Het gaat over normen en waarden waarop je je mening
en gedrag baseert.
- Attitudedoelen zijn subjectief. Ze zijn gevormd vanuit een bepaalde achtergrond.
- Bij aardrijkskunde gaan attitudedoelen over een mening of waardering die moet worden onderbouwd met
argumenten.
- Attitude is moeilijk te beoordelen. Daarom is het lastig een attitude in meetbare doelstellingen te zetten.
Reflectieopdrachten kunnen helpen om te kijken of een leerling een attitudedoel behaald heeft.
Lesdoelen
SMART >
De leerling
+ handelingswoord
+ minimumeis
+onderwerp
(+ te gebruiken leermiddel)
Een operationeel lesdoel:
- Is vanuit het standpunt van de leerling geschreven
- Is positief verwoord
- Behandelt slechts 1 stap van het leerproces
11.2 Lesopbouw van een aardrijkskundeles
Directe instructie
- Docent heeft centrale rol. De docent overziet het leerproces en stelt de doelen voor de les vast.
- Door verlengde of verdiepende instructie kan de docent differentiëren
- De meest gebruikte directe instructiemodellen zijn het ADI-model (activerende directe instructie) en het EDI
(expliciete directe instructie)
Direct instructie fasen: 1.Terugblik > 2. Uitleg > 3. Begeleide inoefening van vaardigheden > 4. Individuele
verwerking met regelmatige feedback > 5. Evaluatie
ADI fasen: 1.Terugblik > 2. Oriëntatie > 3. Uitleg > 4. Begeleide inoefening > 5. Zelfstandige verwerking > 6. Evaluatie
> 7. Terug- en voortuitblik
EDI fasen: 1.activeren van voorkennis > 2. Onderwijzen van concept en vaardigheid > 3. Begeleide inoefening
(voordoen en nadoen) > 4. Lesafsluiting > 5. Zelfstandige verwerking > 6. Evaluatie
De aardrijkskundeles
De basis van iedere aardrijkskundeles is het wekken van interesse bij leerlingen. Zelf dingen ontdekken en
onderzoeken speelt een belangrijke tol in de les. Het lesmodel voor de aardrijkskundeles bestaat uit: Lesstart >
leskern > afsluiting
De lesfasen van een aardrijkskundeles:
1. Startintro
- Aandacht van de leerlingen pakken (spannende of nieuwsgierig makende opening)
- Goed moment om te controleren of de leerlingen preconcepten (juiste maar onvolledige voorkennis) of
misconcepten (onjuiste informatie) hebben over het onderwerp
- Probeer vooral de leerlingen aan het woord te laten, de docent heeft een coachende rol
- Leerlingen delen hun ervaringen, hierbij is vragen stellen belangrijk
- Waar mogelijk wordt de voorkennis uit voorgaande lessen of uit andere vakgebieden zoals geschiedenis
geactiveerd
