INLEIDING IN HET ONTWIKKELINGSVRAAGSTUK
W AT BETEKENT O NTW IKKELING
Ontwikkeling is een begrip dat geen vaste betekenis heeft. Het kan veranderen door de tijd heen en verschilt per
persoon en samenleving. Daarom moet je altijd rekening houden met de historische, politieke en sociale context.
Het begrip is dus dynamisch en niet eenduidig.
W E LVAART
Welvaart gaat over de materiële en economische situatie van mensen of een land.
• De hoeveelheid geld en middelen die beschikbaar zijn om in behoeften te voorzien
• Vaak gekoppeld aan economische groei
Armoede:
• Absolute armoede: minder dan $1,90 per dag → geen basisbehoeften zoals voedsel en water
• Relatieve armoede: lager inkomen dan de rest van de samenleving
Welvaart gaat dus over inkomen en materiële levensstandaard.
W E LZIJN
Welzijn gaat over de kwaliteit van leven en het gevoel van mensen.
• Mentaal, fysiek en sociaal welzijn
• Gevoel van geluk en tevredenheid
• Leef kwaliteit en sociale relaties
Welzijn gaat over hoe goed mensen zich voelen en functioneren, niet alleen over geld.
O NTW IKKELINGSKENM ERKEN
1. Laag inkomen
2. Veel inkomensongelijkheid
3. Weinig onderwijs
4. Veel analfabetisme
5. Slechte gezondheid en veel ziektes
6. Hoge bevolkingsgroei
7. Veel honger en ondervoeding
8. Instabiele politiek en lage kwaliteit van bestuur
9. Veel corruptie
10. Schending mensenrechten
11. Grotere kans op conflicten
12. Druk op het milieu
D IM ENSIES
EC ON O MI SCH
• Gaat over welvaart en economie van een land
• Inkomen per inwoner (bijv. bbp per hoofd)
• Werkgelegenheid en werkloosheid
• Verdeling van sectoren (landbouw, industrie, diensten)
• Handel (export en import)
• Armoede en rijkdom
PO LIT IE K
• Gaat over bestuur en politieke situatie
• Mate van democratie
• Burgerrechten en vrijheden
• Stabiliteit van de overheid
• Corruptie
• Werking van de rechtsstaat (wetten en rechtspraak)
S OC IAAL -C ULT UR EE L
1
, • Gaat over kwaliteit van leven van mensen
• Onderwijsniveau (schooljaren, alfabetisering)
• Gezondheidszorg en levensverwachting
• Ongelijkheid tussen groepen
• Gelijkheid tussen mannen en vrouwen
• Cultuur en sociale omstandigheden
NAT UUR LIJ K
• Gaat over milieu en natuur
• Klimaat en natuurrampen
• Lucht- en watervervuiling
• Ontbossing en natuurbehoud
• Gebruik van natuurlijke hulpbronnen
• Duurzaamheid en milieubeleid
CO NT EXT EN
Ontwikkeling van landen moet altijd in een context worden bekeken, omdat verschillen tussen landen niet willekeurig
zijn, maar verklaard worden door tijd en plaats.
HI ST ORI SCH E C ONT EXT (TI J D)
• Ontwikkeling hangt samen met gebeurtenissen uit het verleden
• Landen ontwikkelen zich niet allemaal tegelijk
• Kolonisatie heeft invloed gehad op de huidige achterstand of voorsprong van landen
• De industriële revolutie zorgde voor vroege economische groei in sommige landen
• Oorlogen, politieke instabiliteit en rampen kunnen ontwikkeling afremmen
• Ontwikkeling is een proces dat zich over lange tijd afspeelt
RUIMT EL IJ KE C ONT EXT (PLAAT S )
• Ontwikkeling verschilt sterk per werelddeel, land en regio
• Geografische ligging speelt een rol (bijvoorbeeld toegang tot zee of handelsroutes)
• Klimaat en natuurlijke omstandigheden beïnvloeden economische mogelijkheden
• Beschikbaarheid van grondstoffen kan ontwikkeling versnellen of beperken
• Wereldhandel en globalisering zorgen voor verschillen én verbinding tussen gebieden
• Er bestaan grote regionale verschillen binnen landen zelf
SC HAA LNIV EAU S
MO NDIAAL NIVE AU
• Gaat over de hele wereld
• Landen en continenten worden met elkaar vergeleken
• Thema’s zoals globalisering, wereldhandel en klimaatverandering
• Organisaties spelen een grote rol (bijv. VN, Wereldbank)
• Voorbeeld: verschillen tussen rijke en arme landen wereldwijd
C ONTIN ENTAA L NIV EA U
• Gaat over een heel werelddeel (bijv. Europa, Afrika, Azië)
• Vergelijken van landen binnen één continent
• Regionale samenwerking en verschillen tussen landen
• Voorbeeld: ontwikkeling van landen binnen Afrika of Europa
NAT IO NAAL NIVEA U
• Gaat over één land
• Kijkt naar verschillen tussen regio’s binnen een land
• Overheidsbeleid en economie van het land
• Voorbeeld: verschillen tussen Randstad en krimpregio’s in Nederland
2
,R EGI ONAA L N IVEA U
• Gaat over een deel van een land of meerdere gebieden samen
• Steden en plattelandsgebieden worden vergeleken
• Regionale economische of sociale verschillen
• Voorbeeld: stedelijke gebieden vs. landelijke gebieden
L O KAA L NIV EA U
• Gaat over een stad, dorp of wijk
• Dagelijks leven van mensen staat centraal
• Voorzieningen zoals scholen, ziekenhuizen en werkgelegenheid
• Voorbeeld: verschillen tussen wijken in een stad.
O NTW IKKELINGSIND ICA TOREN
Om te bepalen hoe ontwikkeld een land is, worden verschillende indicatoren gebruikt. Deze geven samen een beeld
van de welvaart, economie en levenskwaliteit in een land. Geen enkele indicator is op zichzelf voldoende, daarom
worden ze gecombineerd.
EC ON O MI SCHE IN DICAT OR EN
Economische indicatoren tonen hoe sterk de economie van een land is en hoe het inkomen wordt gemeten en
verdeeld.
B B P (BR UT O B INN ENLA NDS PRO DUCT )
Het BBP is de totale waarde van alle goederen en diensten die in één jaar binnen de grenzen van een land worden
geproduceerd.
Het geeft een beeld van de economische activiteit in een land. Een hoog BBP betekent meestal dat een land veel
produceert en economisch sterk is.
B NI (BR UT O N ATIO NAAL IN KO MEN )
Het BNI is het totale inkomen dat de inwoners van een land verdienen, inclusief inkomsten uit het buitenland, maar
zonder inkomsten die buitenlanders in het land verdienen.
Het laat beter zien hoeveel inkomen de inwoners van een land echt ter beschikking hebben en is daarom belangrijk
om welvaart te vergelijken tussen landen.
GI NI-C O Ë FFICIË NT
De Gini-coëfficiënt wordt berekend op basis van de verdeling van inkomen (of vermogen) binnen een land. Het kijkt
dus niet naar het totale inkomen van een land, maar naar hoe eerlijk of oneerlijk dat inkomen verdeeld is over de
bevolking..
De waarde ligt tussen 0 en 1:
• 0 betekent dat iedereen evenveel verdient
• 1 betekent dat alle rijkdom bij een heel kleine groep ligt
Een lage Gini-coëfficiënt betekent dus een meer gelijke inkomensverdeling.
S OC IAAL - DE MOGRA FISCH E IN DIC ATO REN
Deze indicatoren zeggen iets over de levenskwaliteit en het welzijn van de bevolking.
L EV ENSV ER WACHT ING
De gemiddelde leeftijd die een pasgeborene in een land kan verwachten te bereiken.
Een hoge levensverwachting wijst meestal op goede gezondheidszorg, voeding en leefomstandigheden.
A L FAB ETI SER ING SGR AAD
Het percentage van de bevolking dat kan lezen en schrijven.
Een hoge alfabetiseringsgraad betekent dat er goed onderwijs is en dat mensen meer kansen hebben op werk en
ontwikkeling.
KIN DE R STE R FTECI J FE R
Het aantal kinderen dat sterft vóór de leeftijd van 5 jaar, per 1000 geboortes.
Een hoog cijfer wijst vaak op armoede en slechte gezondheidszorg. Een laag cijfer betekent betere medische zorg en
leefomstandigheden.
H UMAN DEVE LO PME NT IN DEX (H DI )
3
, De HDI is een samengestelde index die het ontwikkelingsniveau van een land meet op basis van drie belangrijke
onderdelen:
• Gezondheid (levensverwachting)
• Onderwijs (schooljaren en alfabetisering)
• Inkomen (BNI per inwoner)
De HDI geeft een score tussen 0 en 1. Hoe dichter bij 1, hoe hoger de menselijke ontwikkeling.
Het voordeel van de HDI is dat het niet alleen naar economie kijkt, maar ook naar welzijn en onderwijs, waardoor het
een completer beeld geeft dan losse indicatoren.
Het ontwikkelingsniveau van een land hangt af van welke indicatoren worden gebruikt. Hoe meer verschillende
indicatoren worden meegenomen, hoe vollediger en betrouwbaarder het beeld van een land is.
O NGELIJ KHEID
NAT UUR LIJ KE DI MEN SI E
De “natuurlijke dimensie” van ongelijkheid (zoals Jared Diamond die beschrijft in Guns, Germs and Steel) gaat over
het idee dat verschillen tussen samenlevingen niet in eerste instantie door “intelligentie” of “cultuur” komen, maar
door verschillen in omgeving en geografie. Die natuurlijke omstandigheden bepaalden in grote mate welke regio’s
sneller landbouw, staten en technologie konden ontwikkelen.
B ELA NGR IJ KS TE FACT OR EN :
• Beschikbaarheid van planten en dieren
Sommige gebieden hadden veel geschikte gewassen en dieren voor domesticatie (bv. tarwe, gerst,
runderen). Dit maakte vroege landbouw mogelijk.
• Snelle verspreiding van landbouw (oost-west as)
Eurazië heeft een oost-west ligging, waardoor klimaatzones gelijk blijven. Gewassen en dieren konden zich
makkelijker verspreiden dan in continenten met een noord-zuid as (Afrika, Amerika).
• Voedseloverschotten
Landbouw zorgde voor stabiele voedselproductie en overschotten bij slechte oogst.
• Bevolkingsgroei en nederzettingen
Meer voedsel leidde tot bevolkingsgroei en vaste woonplaatsen (steden en dorpen).
• Specialisatie en sociale structuur
Niet iedereen hoefde meer voedsel te produceren → opkomst van ambachten, handel, bestuur en sociale
hiërarchie.
• Technologische ontwikkeling
Specialisatie en bevolkingsdichtheid stimuleerden innovatie (landbouwtechnieken, wapens, scheepvaart).
• Ziekten en immuniteit
In dichtbevolkte samenlevingen ontstonden ziektes, maar ook immuniteit, wat later een voordeel gaf bij
contact met andere continenten.
Gevolg:
Door deze natuurlijke factoren ontwikkelden sommige regio’s sneller complexe samenlevingen. Dit leidde uiteindelijk
tot grotere economische, technologische en militaire ongelijkheid tussen continenten, wat later een rol speelde
in kolonisatie en wereldwijde ongelijkheid.
S CHE MA ON GE LIJ KH EI D (NAT UURL IJ KE DIMEN SIE )
Meer (stabiele) voedselproductie
→ Door landbouw wordt voedsel betrouwbaarder en in grotere hoeveelheden geproduceerd.
Voorbeeld: vaste landbouw van tarwe en gerst in Eurazië.
↓
Voedselsurplus (in geval van slechte oogst)
→ Er wordt meer voedsel geproduceerd dan direct nodig is. Overschotten kunnen opgeslagen worden.
Gevolg: bescherming tegen hongersnood.
Voorbeeld: graanopslag in vroege beschavingen zoals Mesopotamië.
↓
Bevolkingsgroei en toenemende bevolkingsdichtheid
4
W AT BETEKENT O NTW IKKELING
Ontwikkeling is een begrip dat geen vaste betekenis heeft. Het kan veranderen door de tijd heen en verschilt per
persoon en samenleving. Daarom moet je altijd rekening houden met de historische, politieke en sociale context.
Het begrip is dus dynamisch en niet eenduidig.
W E LVAART
Welvaart gaat over de materiële en economische situatie van mensen of een land.
• De hoeveelheid geld en middelen die beschikbaar zijn om in behoeften te voorzien
• Vaak gekoppeld aan economische groei
Armoede:
• Absolute armoede: minder dan $1,90 per dag → geen basisbehoeften zoals voedsel en water
• Relatieve armoede: lager inkomen dan de rest van de samenleving
Welvaart gaat dus over inkomen en materiële levensstandaard.
W E LZIJN
Welzijn gaat over de kwaliteit van leven en het gevoel van mensen.
• Mentaal, fysiek en sociaal welzijn
• Gevoel van geluk en tevredenheid
• Leef kwaliteit en sociale relaties
Welzijn gaat over hoe goed mensen zich voelen en functioneren, niet alleen over geld.
O NTW IKKELINGSKENM ERKEN
1. Laag inkomen
2. Veel inkomensongelijkheid
3. Weinig onderwijs
4. Veel analfabetisme
5. Slechte gezondheid en veel ziektes
6. Hoge bevolkingsgroei
7. Veel honger en ondervoeding
8. Instabiele politiek en lage kwaliteit van bestuur
9. Veel corruptie
10. Schending mensenrechten
11. Grotere kans op conflicten
12. Druk op het milieu
D IM ENSIES
EC ON O MI SCH
• Gaat over welvaart en economie van een land
• Inkomen per inwoner (bijv. bbp per hoofd)
• Werkgelegenheid en werkloosheid
• Verdeling van sectoren (landbouw, industrie, diensten)
• Handel (export en import)
• Armoede en rijkdom
PO LIT IE K
• Gaat over bestuur en politieke situatie
• Mate van democratie
• Burgerrechten en vrijheden
• Stabiliteit van de overheid
• Corruptie
• Werking van de rechtsstaat (wetten en rechtspraak)
S OC IAAL -C ULT UR EE L
1
, • Gaat over kwaliteit van leven van mensen
• Onderwijsniveau (schooljaren, alfabetisering)
• Gezondheidszorg en levensverwachting
• Ongelijkheid tussen groepen
• Gelijkheid tussen mannen en vrouwen
• Cultuur en sociale omstandigheden
NAT UUR LIJ K
• Gaat over milieu en natuur
• Klimaat en natuurrampen
• Lucht- en watervervuiling
• Ontbossing en natuurbehoud
• Gebruik van natuurlijke hulpbronnen
• Duurzaamheid en milieubeleid
CO NT EXT EN
Ontwikkeling van landen moet altijd in een context worden bekeken, omdat verschillen tussen landen niet willekeurig
zijn, maar verklaard worden door tijd en plaats.
HI ST ORI SCH E C ONT EXT (TI J D)
• Ontwikkeling hangt samen met gebeurtenissen uit het verleden
• Landen ontwikkelen zich niet allemaal tegelijk
• Kolonisatie heeft invloed gehad op de huidige achterstand of voorsprong van landen
• De industriële revolutie zorgde voor vroege economische groei in sommige landen
• Oorlogen, politieke instabiliteit en rampen kunnen ontwikkeling afremmen
• Ontwikkeling is een proces dat zich over lange tijd afspeelt
RUIMT EL IJ KE C ONT EXT (PLAAT S )
• Ontwikkeling verschilt sterk per werelddeel, land en regio
• Geografische ligging speelt een rol (bijvoorbeeld toegang tot zee of handelsroutes)
• Klimaat en natuurlijke omstandigheden beïnvloeden economische mogelijkheden
• Beschikbaarheid van grondstoffen kan ontwikkeling versnellen of beperken
• Wereldhandel en globalisering zorgen voor verschillen én verbinding tussen gebieden
• Er bestaan grote regionale verschillen binnen landen zelf
SC HAA LNIV EAU S
MO NDIAAL NIVE AU
• Gaat over de hele wereld
• Landen en continenten worden met elkaar vergeleken
• Thema’s zoals globalisering, wereldhandel en klimaatverandering
• Organisaties spelen een grote rol (bijv. VN, Wereldbank)
• Voorbeeld: verschillen tussen rijke en arme landen wereldwijd
C ONTIN ENTAA L NIV EA U
• Gaat over een heel werelddeel (bijv. Europa, Afrika, Azië)
• Vergelijken van landen binnen één continent
• Regionale samenwerking en verschillen tussen landen
• Voorbeeld: ontwikkeling van landen binnen Afrika of Europa
NAT IO NAAL NIVEA U
• Gaat over één land
• Kijkt naar verschillen tussen regio’s binnen een land
• Overheidsbeleid en economie van het land
• Voorbeeld: verschillen tussen Randstad en krimpregio’s in Nederland
2
,R EGI ONAA L N IVEA U
• Gaat over een deel van een land of meerdere gebieden samen
• Steden en plattelandsgebieden worden vergeleken
• Regionale economische of sociale verschillen
• Voorbeeld: stedelijke gebieden vs. landelijke gebieden
L O KAA L NIV EA U
• Gaat over een stad, dorp of wijk
• Dagelijks leven van mensen staat centraal
• Voorzieningen zoals scholen, ziekenhuizen en werkgelegenheid
• Voorbeeld: verschillen tussen wijken in een stad.
O NTW IKKELINGSIND ICA TOREN
Om te bepalen hoe ontwikkeld een land is, worden verschillende indicatoren gebruikt. Deze geven samen een beeld
van de welvaart, economie en levenskwaliteit in een land. Geen enkele indicator is op zichzelf voldoende, daarom
worden ze gecombineerd.
EC ON O MI SCHE IN DICAT OR EN
Economische indicatoren tonen hoe sterk de economie van een land is en hoe het inkomen wordt gemeten en
verdeeld.
B B P (BR UT O B INN ENLA NDS PRO DUCT )
Het BBP is de totale waarde van alle goederen en diensten die in één jaar binnen de grenzen van een land worden
geproduceerd.
Het geeft een beeld van de economische activiteit in een land. Een hoog BBP betekent meestal dat een land veel
produceert en economisch sterk is.
B NI (BR UT O N ATIO NAAL IN KO MEN )
Het BNI is het totale inkomen dat de inwoners van een land verdienen, inclusief inkomsten uit het buitenland, maar
zonder inkomsten die buitenlanders in het land verdienen.
Het laat beter zien hoeveel inkomen de inwoners van een land echt ter beschikking hebben en is daarom belangrijk
om welvaart te vergelijken tussen landen.
GI NI-C O Ë FFICIË NT
De Gini-coëfficiënt wordt berekend op basis van de verdeling van inkomen (of vermogen) binnen een land. Het kijkt
dus niet naar het totale inkomen van een land, maar naar hoe eerlijk of oneerlijk dat inkomen verdeeld is over de
bevolking..
De waarde ligt tussen 0 en 1:
• 0 betekent dat iedereen evenveel verdient
• 1 betekent dat alle rijkdom bij een heel kleine groep ligt
Een lage Gini-coëfficiënt betekent dus een meer gelijke inkomensverdeling.
S OC IAAL - DE MOGRA FISCH E IN DIC ATO REN
Deze indicatoren zeggen iets over de levenskwaliteit en het welzijn van de bevolking.
L EV ENSV ER WACHT ING
De gemiddelde leeftijd die een pasgeborene in een land kan verwachten te bereiken.
Een hoge levensverwachting wijst meestal op goede gezondheidszorg, voeding en leefomstandigheden.
A L FAB ETI SER ING SGR AAD
Het percentage van de bevolking dat kan lezen en schrijven.
Een hoge alfabetiseringsgraad betekent dat er goed onderwijs is en dat mensen meer kansen hebben op werk en
ontwikkeling.
KIN DE R STE R FTECI J FE R
Het aantal kinderen dat sterft vóór de leeftijd van 5 jaar, per 1000 geboortes.
Een hoog cijfer wijst vaak op armoede en slechte gezondheidszorg. Een laag cijfer betekent betere medische zorg en
leefomstandigheden.
H UMAN DEVE LO PME NT IN DEX (H DI )
3
, De HDI is een samengestelde index die het ontwikkelingsniveau van een land meet op basis van drie belangrijke
onderdelen:
• Gezondheid (levensverwachting)
• Onderwijs (schooljaren en alfabetisering)
• Inkomen (BNI per inwoner)
De HDI geeft een score tussen 0 en 1. Hoe dichter bij 1, hoe hoger de menselijke ontwikkeling.
Het voordeel van de HDI is dat het niet alleen naar economie kijkt, maar ook naar welzijn en onderwijs, waardoor het
een completer beeld geeft dan losse indicatoren.
Het ontwikkelingsniveau van een land hangt af van welke indicatoren worden gebruikt. Hoe meer verschillende
indicatoren worden meegenomen, hoe vollediger en betrouwbaarder het beeld van een land is.
O NGELIJ KHEID
NAT UUR LIJ KE DI MEN SI E
De “natuurlijke dimensie” van ongelijkheid (zoals Jared Diamond die beschrijft in Guns, Germs and Steel) gaat over
het idee dat verschillen tussen samenlevingen niet in eerste instantie door “intelligentie” of “cultuur” komen, maar
door verschillen in omgeving en geografie. Die natuurlijke omstandigheden bepaalden in grote mate welke regio’s
sneller landbouw, staten en technologie konden ontwikkelen.
B ELA NGR IJ KS TE FACT OR EN :
• Beschikbaarheid van planten en dieren
Sommige gebieden hadden veel geschikte gewassen en dieren voor domesticatie (bv. tarwe, gerst,
runderen). Dit maakte vroege landbouw mogelijk.
• Snelle verspreiding van landbouw (oost-west as)
Eurazië heeft een oost-west ligging, waardoor klimaatzones gelijk blijven. Gewassen en dieren konden zich
makkelijker verspreiden dan in continenten met een noord-zuid as (Afrika, Amerika).
• Voedseloverschotten
Landbouw zorgde voor stabiele voedselproductie en overschotten bij slechte oogst.
• Bevolkingsgroei en nederzettingen
Meer voedsel leidde tot bevolkingsgroei en vaste woonplaatsen (steden en dorpen).
• Specialisatie en sociale structuur
Niet iedereen hoefde meer voedsel te produceren → opkomst van ambachten, handel, bestuur en sociale
hiërarchie.
• Technologische ontwikkeling
Specialisatie en bevolkingsdichtheid stimuleerden innovatie (landbouwtechnieken, wapens, scheepvaart).
• Ziekten en immuniteit
In dichtbevolkte samenlevingen ontstonden ziektes, maar ook immuniteit, wat later een voordeel gaf bij
contact met andere continenten.
Gevolg:
Door deze natuurlijke factoren ontwikkelden sommige regio’s sneller complexe samenlevingen. Dit leidde uiteindelijk
tot grotere economische, technologische en militaire ongelijkheid tussen continenten, wat later een rol speelde
in kolonisatie en wereldwijde ongelijkheid.
S CHE MA ON GE LIJ KH EI D (NAT UURL IJ KE DIMEN SIE )
Meer (stabiele) voedselproductie
→ Door landbouw wordt voedsel betrouwbaarder en in grotere hoeveelheden geproduceerd.
Voorbeeld: vaste landbouw van tarwe en gerst in Eurazië.
↓
Voedselsurplus (in geval van slechte oogst)
→ Er wordt meer voedsel geproduceerd dan direct nodig is. Overschotten kunnen opgeslagen worden.
Gevolg: bescherming tegen hongersnood.
Voorbeeld: graanopslag in vroege beschavingen zoals Mesopotamië.
↓
Bevolkingsgroei en toenemende bevolkingsdichtheid
4
