Preventie I
Hoofdstuk 1 Plannen voor iedereen
Het eerste deel van het groepsplan is gericht op alle leerlingen in de groep. Ook al hoort het
gedrag van een kind bij een bepaalde gediagnosticeerde stoornis.
1.1 Inleiding
Alle maatregelen en methodieken op dit eerste preventieniveau zijn bedoeld om een
omgeving te creëren die:
- Probleemgedrag voorkomt en het sociaal-emotioneel leren bevordert.
- Voorwaarden schept om te kunnen presteren op de traditionele leervakken.
1.2 Invulinstructie Preventie I
Naam, groep en periode worden ingevuld. Daarnaast zijn er twee onderdelen.
- De leraar
Ondersteuningsbehoefte van de leraar
Wat heeft de leerkracht nodig om de groep de gewenste aanpak te bieden?
Formulering bestaat uit het te bereiken doel, de eigen competenties van de leraar en
de gewenste ondersteuning.
Evaluatiewijze
Hoe controleert en evalueert de leraar of de doelen zijn behaald?
Organisatie
Concrete afspraken rondom de organisatie.
- De groep en sociaal emotioneel leren (SEL)
Fase van de groepsvorming
Forming, norming, storming, performing, adjourning.
Onderwijsbehoefte(n) van de groep
Alle fasen van groepsvorming doen een beroep op de kennis, vaardigheden en de
attitude van de leerlingen. De leerkracht blikt terug op de vorige periode en blikt
vooruit. Hieruit worden de onderwijsbehoeften voor de komende periode bepaald.
SEL competenties waar planmatig aandacht aan wordt besteed
Zelfregulatie: onder andere impulscontrole en omgaan met negatieve gevoelens.
Besef van zichzelf: denk aan gevoelens herkennen en zelfbeeld.
Hanteren van relaties: onder andere relaties aangaan en samenwerken.
Besef van de ander: empathie en respect.
Keuzes kunnen maken: denk aan problemen analyseren en problemen oplossen.
Te bereiken doelen
De doelen van de groepsvormende activiteiten én van het preventieprogramma.
Doelen moeten voldoen aan SMART; specifiek, meetbaar, acceptabel, reëel,
tijdsgebonden.
Groepsactiviteiten
Iedere fase van de groepsvorming vraagt om specifieke groepsactiviteiten, waarbij de
onderwijsbehoefte leidend is.
Op het formulier worden de groepsactiviteiten genoteerd. Daarbij wordt ook vermeld
welke materialen en/of preventieprogramma’s zullen worden gebruikt.
Wijze van meten effecten
Als de doelen met SMART zijn beschreven, is het mogelijk om het effect te meten.
Beschrijf in dit vakje op welke wijze en met welke materialen je het effect gaat
meten.
Organisatie
Concrete afspraken rond de organisatie, zoals tijdstip van SEL-lessen, observaties etc.
Hoofdstuk 2 De leraar
,De leraar wordt ook wel gezien als een frontliniewerken (wordt iedere dag geconfronteerd
met lastige vraagstukken en complexe problemen. Daarom wordt in het groepsplan gedrag
nadrukkelijk aandacht geschonken aan de leraar.
1.1 Handelingsgericht werken
In dit boek wordt gedachtegoed gebruikt van handelingsgericht werken (HGW). De ideeën
van HGW sluiten aan bij de ideeën van het passend onderwijs: als leraar stem je af op de
onderwijsbehoeften van de leerlingen en bepaal je hoe je omgaat met verschillen tussen die
leerlingen.
HGW is een manier van planmatig werken volgens zeven uitgangspunten binnen een cyclisch
proces.
HGW-cyclus
Fase 1: Waarnemen/signaleren Verzamelen van lln. gegevens, extra begeleiding
lln. etc.
Fase 2: Begrijpen/analyseren Benoemen van de onderwijsbehoeften
Fase 3: Plannen Clusteren van leerlingen met vergelijkbare
onderwijsbehoeften en het opstellen van een
groepsplan.
Fase 4: Realiseren Uitvoeren van het groepsplan
7 uitgangspunten HGW
1. De onderwijsbehoeften van de leerling staan centraal
Geeft aan wat een ll. nodig heeft om specifieke onderwijsdoelen te bereiken, zoals
verlengde instructie, feedback op werk etc. Het draait vooral om het doel dat bereikt
moet worden.
2. Afstemming en wisselwerking
Gebaseerd op het transactionele model; elke leerling ontwikkelt zich in interactie met
de omgeving. Bij het beschrijven van gedrag, kan de omgeving niet buiten
beschouwing blijven. De leraar moet daarom zijn pedagogische en didactische
aanpak afstemmen op de onderwijsbehoefte van de leerling(en).
3. De leraar doet ertoe
Effectieve leraren kunnen voor spectaculaire leerresultaten zorgen. Daarbij wordt
over de ondersteuningsbehoefte gesproken. De mate waarin tegemoetgekomen kan
worden aan de ondersteuningsbehoefte is uiteraard afhankelijk van de
ondersteuningscapaciteit van de school.
4. Positieve aspecten zijn van groot belang
Optimisme en denken in mogelijkheden geven ruimte voor ontwikkeling. Bij HGW
gaat het erom wat de ll. wel kan en welke mogelijkheden hij wel heeft. De positieve
aspecten moeten worden gevierd en verder worden uitgebouwd.
5. Constructieve samenwerking
Verwijst naar de samenwerking met de ouders. Binnen HGW worden de ouders als
partner gezien. Leraar is de onderwijsprofessional en de ouder is de
ervaringsdeskundige. Samen zijn zij verantwoordelijk voor het verbeteren van het
welzijn, werkhouding en schoolprestaties. Dit is vooral van belang bij preventieniveau
II en III.
6. Doelgericht handelen
Er moet duidelijk worden geformuleerd wat de leraar wil bereiken met de groep of
een leerling (SMART). Het voordeel is dat specifiek feedback geven hierdoor mogelijk
wordt.
7. De werkwijze is systematisch, in stappen en transparant
, HGW kent een cyclus op groepsniveau. Doorloop een paar keer per jaar (met steun
van IB’er, leidinggevende o.i.d.) de stappen van het model. Verzamel en analyseer
de gegevens. A.d.h.v. dit worden nieuwe plannen opgesteld.
2.2 Goed onderwijs
Klassenmanagement wordt, vanwege de overweldigende hoeveelheid positieve
onderzoeksresultaten, gezien als de belangrijkste sleutel voor goede leerresultaten van
leerlingen.
In dit boek wordt de volgende definitie gebruikt: Het scheppen van voorwaarden voor
effectief onderwijs. Om de grote hoeveelheid informatie te ordenen, zijn er vier categorieën
vastgesteld die klassenmanagement vormgeven: Leraar, Omgeving, Onderwijs en Groep (is
H3). Soms is er een vijfde: Ouders.
2.2.1 Leraar
Relatie
Vertrouwen is de basis van een relatie. Dit betekent dat de leraar een leerling oprecht en
met respect behandelt. De leraar is zelf rolmodel voor gewenst gedrag. Toon betrokkenheid
in de kinderen, zoals oog voor broertjes en zusjes, sport, thuissituatie etc.
Iedere leerling heeft behoefte aan positieve aandacht. De leraar tracht door de dag heen
met elke leerling minimaal één keer een informeel gesprekje aan te knopen.
De leraar accepteert de lln. zoals ze zijn, maar niet elk gedrag wordt getolereerd.
Een goede leraar is in staat tot het tonen van affectie, van support en nabijheid, ook aan lln.
die negatieve emoties aanwakkeren. Lln. die verbondenheid ervaren zijn minder geneigd
probleemgedrag te vertonen.
Ben sensitief en maak contact met de kinderen. Wees voorzichtig, want niet iedere leerling
durft of wil in het openbaar zijn zorgen, angsten of vragen delen met de leraar.
Zekerheid
Lichaamstaal is krachtig: Hier staat een leraar met zelfvertrouwen en overwicht. Kijk je ll.
aan als je met elkaar in gesprek bent. Zorg voor een duidelijke stem etc.
Let er als vrouw op dat je in conflictsituaties niet hoger en scheller gaat praten. Dit werkt
escalerend.
Als lln. weten dat ze fout zijn geweest, hebben ze de neiging om strijd aan te gaan en te
discussiëren om evt. straf te ontlopen. Ga hier niet in mee en houdt vast aan de
consequenties die je gaf.
Consequentheid
Zeg wat je doet en doe wat je zegt. Het is zaak vast te houden aan opdrachten die worden
gegeven.
Wanneer je als leraar in de ogen van de lln. niet consequent bent, bijv. omdat je bent
vergeten wat je hebt afgesproken, is het wel zo netjes om toe te geven en evt. de fout te
herstellen.
Consequent zijn is niet hetzelfde als autoritair zijn. Autoritair gedrag houdt in dat een leerling
geen keuzemogelijkheden wordt geboden in zijn eigen leerproces of welzijn. Dit werkt het
verantwoordelijkheidsgevoel van de lln. tegen. Op den duur werkt het contraproductief en
ontstaan er gedragsproblemen.
Duidelijkheid
Dit zit onder meer verpakt in concreet taalgebruik; duidelijk, direct, specifiek en omvat
weinig woorden. Zeg wat ze moeten doen, niet wat ze moeten laten.
Het verkrijgen van aandacht van de kinderen moet vanaf een vaste plek en volgens een vast
signaal gebeuren.
Hoofdstuk 1 Plannen voor iedereen
Het eerste deel van het groepsplan is gericht op alle leerlingen in de groep. Ook al hoort het
gedrag van een kind bij een bepaalde gediagnosticeerde stoornis.
1.1 Inleiding
Alle maatregelen en methodieken op dit eerste preventieniveau zijn bedoeld om een
omgeving te creëren die:
- Probleemgedrag voorkomt en het sociaal-emotioneel leren bevordert.
- Voorwaarden schept om te kunnen presteren op de traditionele leervakken.
1.2 Invulinstructie Preventie I
Naam, groep en periode worden ingevuld. Daarnaast zijn er twee onderdelen.
- De leraar
Ondersteuningsbehoefte van de leraar
Wat heeft de leerkracht nodig om de groep de gewenste aanpak te bieden?
Formulering bestaat uit het te bereiken doel, de eigen competenties van de leraar en
de gewenste ondersteuning.
Evaluatiewijze
Hoe controleert en evalueert de leraar of de doelen zijn behaald?
Organisatie
Concrete afspraken rondom de organisatie.
- De groep en sociaal emotioneel leren (SEL)
Fase van de groepsvorming
Forming, norming, storming, performing, adjourning.
Onderwijsbehoefte(n) van de groep
Alle fasen van groepsvorming doen een beroep op de kennis, vaardigheden en de
attitude van de leerlingen. De leerkracht blikt terug op de vorige periode en blikt
vooruit. Hieruit worden de onderwijsbehoeften voor de komende periode bepaald.
SEL competenties waar planmatig aandacht aan wordt besteed
Zelfregulatie: onder andere impulscontrole en omgaan met negatieve gevoelens.
Besef van zichzelf: denk aan gevoelens herkennen en zelfbeeld.
Hanteren van relaties: onder andere relaties aangaan en samenwerken.
Besef van de ander: empathie en respect.
Keuzes kunnen maken: denk aan problemen analyseren en problemen oplossen.
Te bereiken doelen
De doelen van de groepsvormende activiteiten én van het preventieprogramma.
Doelen moeten voldoen aan SMART; specifiek, meetbaar, acceptabel, reëel,
tijdsgebonden.
Groepsactiviteiten
Iedere fase van de groepsvorming vraagt om specifieke groepsactiviteiten, waarbij de
onderwijsbehoefte leidend is.
Op het formulier worden de groepsactiviteiten genoteerd. Daarbij wordt ook vermeld
welke materialen en/of preventieprogramma’s zullen worden gebruikt.
Wijze van meten effecten
Als de doelen met SMART zijn beschreven, is het mogelijk om het effect te meten.
Beschrijf in dit vakje op welke wijze en met welke materialen je het effect gaat
meten.
Organisatie
Concrete afspraken rond de organisatie, zoals tijdstip van SEL-lessen, observaties etc.
Hoofdstuk 2 De leraar
,De leraar wordt ook wel gezien als een frontliniewerken (wordt iedere dag geconfronteerd
met lastige vraagstukken en complexe problemen. Daarom wordt in het groepsplan gedrag
nadrukkelijk aandacht geschonken aan de leraar.
1.1 Handelingsgericht werken
In dit boek wordt gedachtegoed gebruikt van handelingsgericht werken (HGW). De ideeën
van HGW sluiten aan bij de ideeën van het passend onderwijs: als leraar stem je af op de
onderwijsbehoeften van de leerlingen en bepaal je hoe je omgaat met verschillen tussen die
leerlingen.
HGW is een manier van planmatig werken volgens zeven uitgangspunten binnen een cyclisch
proces.
HGW-cyclus
Fase 1: Waarnemen/signaleren Verzamelen van lln. gegevens, extra begeleiding
lln. etc.
Fase 2: Begrijpen/analyseren Benoemen van de onderwijsbehoeften
Fase 3: Plannen Clusteren van leerlingen met vergelijkbare
onderwijsbehoeften en het opstellen van een
groepsplan.
Fase 4: Realiseren Uitvoeren van het groepsplan
7 uitgangspunten HGW
1. De onderwijsbehoeften van de leerling staan centraal
Geeft aan wat een ll. nodig heeft om specifieke onderwijsdoelen te bereiken, zoals
verlengde instructie, feedback op werk etc. Het draait vooral om het doel dat bereikt
moet worden.
2. Afstemming en wisselwerking
Gebaseerd op het transactionele model; elke leerling ontwikkelt zich in interactie met
de omgeving. Bij het beschrijven van gedrag, kan de omgeving niet buiten
beschouwing blijven. De leraar moet daarom zijn pedagogische en didactische
aanpak afstemmen op de onderwijsbehoefte van de leerling(en).
3. De leraar doet ertoe
Effectieve leraren kunnen voor spectaculaire leerresultaten zorgen. Daarbij wordt
over de ondersteuningsbehoefte gesproken. De mate waarin tegemoetgekomen kan
worden aan de ondersteuningsbehoefte is uiteraard afhankelijk van de
ondersteuningscapaciteit van de school.
4. Positieve aspecten zijn van groot belang
Optimisme en denken in mogelijkheden geven ruimte voor ontwikkeling. Bij HGW
gaat het erom wat de ll. wel kan en welke mogelijkheden hij wel heeft. De positieve
aspecten moeten worden gevierd en verder worden uitgebouwd.
5. Constructieve samenwerking
Verwijst naar de samenwerking met de ouders. Binnen HGW worden de ouders als
partner gezien. Leraar is de onderwijsprofessional en de ouder is de
ervaringsdeskundige. Samen zijn zij verantwoordelijk voor het verbeteren van het
welzijn, werkhouding en schoolprestaties. Dit is vooral van belang bij preventieniveau
II en III.
6. Doelgericht handelen
Er moet duidelijk worden geformuleerd wat de leraar wil bereiken met de groep of
een leerling (SMART). Het voordeel is dat specifiek feedback geven hierdoor mogelijk
wordt.
7. De werkwijze is systematisch, in stappen en transparant
, HGW kent een cyclus op groepsniveau. Doorloop een paar keer per jaar (met steun
van IB’er, leidinggevende o.i.d.) de stappen van het model. Verzamel en analyseer
de gegevens. A.d.h.v. dit worden nieuwe plannen opgesteld.
2.2 Goed onderwijs
Klassenmanagement wordt, vanwege de overweldigende hoeveelheid positieve
onderzoeksresultaten, gezien als de belangrijkste sleutel voor goede leerresultaten van
leerlingen.
In dit boek wordt de volgende definitie gebruikt: Het scheppen van voorwaarden voor
effectief onderwijs. Om de grote hoeveelheid informatie te ordenen, zijn er vier categorieën
vastgesteld die klassenmanagement vormgeven: Leraar, Omgeving, Onderwijs en Groep (is
H3). Soms is er een vijfde: Ouders.
2.2.1 Leraar
Relatie
Vertrouwen is de basis van een relatie. Dit betekent dat de leraar een leerling oprecht en
met respect behandelt. De leraar is zelf rolmodel voor gewenst gedrag. Toon betrokkenheid
in de kinderen, zoals oog voor broertjes en zusjes, sport, thuissituatie etc.
Iedere leerling heeft behoefte aan positieve aandacht. De leraar tracht door de dag heen
met elke leerling minimaal één keer een informeel gesprekje aan te knopen.
De leraar accepteert de lln. zoals ze zijn, maar niet elk gedrag wordt getolereerd.
Een goede leraar is in staat tot het tonen van affectie, van support en nabijheid, ook aan lln.
die negatieve emoties aanwakkeren. Lln. die verbondenheid ervaren zijn minder geneigd
probleemgedrag te vertonen.
Ben sensitief en maak contact met de kinderen. Wees voorzichtig, want niet iedere leerling
durft of wil in het openbaar zijn zorgen, angsten of vragen delen met de leraar.
Zekerheid
Lichaamstaal is krachtig: Hier staat een leraar met zelfvertrouwen en overwicht. Kijk je ll.
aan als je met elkaar in gesprek bent. Zorg voor een duidelijke stem etc.
Let er als vrouw op dat je in conflictsituaties niet hoger en scheller gaat praten. Dit werkt
escalerend.
Als lln. weten dat ze fout zijn geweest, hebben ze de neiging om strijd aan te gaan en te
discussiëren om evt. straf te ontlopen. Ga hier niet in mee en houdt vast aan de
consequenties die je gaf.
Consequentheid
Zeg wat je doet en doe wat je zegt. Het is zaak vast te houden aan opdrachten die worden
gegeven.
Wanneer je als leraar in de ogen van de lln. niet consequent bent, bijv. omdat je bent
vergeten wat je hebt afgesproken, is het wel zo netjes om toe te geven en evt. de fout te
herstellen.
Consequent zijn is niet hetzelfde als autoritair zijn. Autoritair gedrag houdt in dat een leerling
geen keuzemogelijkheden wordt geboden in zijn eigen leerproces of welzijn. Dit werkt het
verantwoordelijkheidsgevoel van de lln. tegen. Op den duur werkt het contraproductief en
ontstaan er gedragsproblemen.
Duidelijkheid
Dit zit onder meer verpakt in concreet taalgebruik; duidelijk, direct, specifiek en omvat
weinig woorden. Zeg wat ze moeten doen, niet wat ze moeten laten.
Het verkrijgen van aandacht van de kinderen moet vanaf een vaste plek en volgens een vast
signaal gebeuren.
