Developmental psychology
Child and Adolescene
2008, 8th edition
Shaffer, D. R., Kipp, K.
ISBN-13: 9780495601715
ISBN-10: 0495601713
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Introductie in ontwikkelingspsychologie en onderzoeksstrategieën ........................4
Wat is ontwikkeling?.............................................................................................................4
Onderzoeksstrategieën: basismethoden en design ...............................................................5
Onderzoeksstrategieën en ontwikkeling onderzoeken ............................................................9
Ethische overwegingen in ontwikkelingsonderzoek .............................................................. 10
Hoofdstuk 4 Prenatale ontwikkeling en geboorte..................................................................... 11
Van conceptie tot geboorte ................................................................................................ 11
Potentiële problemen in de prenatale ontwikkeling.............................................................. 14
Geboorte en perinatale omgeving ....................................................................................... 19
Potentiële problemen bij de geboorte ................................................................................. 21
Ontwikkelingsthema’s toepassen op de prenatale ontwikkeling en geboorte ........................ 22
Hoofdstuk 6 Fysieke ontwikkeling: de hersenen, lichaam, motorische vaardigheden en seksuele
ontwikkeling .......................................................................................................................... 24
Puberteit: de fysieke overgang van kind naar volwassene ..................................................... 24
Hoofdstuk 7 Cognitieve ontwikkeling: Piagets theorie en Vygotsky’s socioculturele kijk ............ 25
Piagets theorie van de cognitieve ontwikkeling .................................................................... 25
Piagets stadia van cognitieve ontwikkeling .......................................................................... 26
Een evaluatie van Piagets theorie........................................................................................ 31
Vygotsky’s socioculturele perspectief ................................................................................. 31
Toepassing van ontwikkelingsthema’s op de theorieën van Piaget en Vygotsky ..................... 34
Filmpjes ............................................................................................................................ 34
Hoofdstuk 8 Cognitieve ontwikkeling: informatieproces perspectieven .................................... 35
Het multi-opslagmodel ...................................................................................................... 35
Ontwikkeling van het multi-opslagmodel ............................................................................ 35
De ontwikkeling van geheugen: informatie behouden en ophalen ........................................ 38
Ontwikkeling van andere cognitieve vaardigheden ............................................................... 40
Evaluatie van de informatieverwerkings-perspectief ............................................................ 41
Toepassen van ontwikkelingsthema’s op de informatieverwerkings-perspectief ................... 41
Implicaties voor onderwijs ................................................................................................. 42
Hoofdstuk 10 Ontwikkeling van taal- en communicatievaardigheden ...................................... 43
Taalcomponenten .............................................................................................................. 43
Theorieën van taalontwikkeling........................................................................................... 43
De pre linguïstische periode: voor taal ................................................................................ 45
De holofrase periode: één woord per keer ........................................................................... 46
De telegrafische periode: van holofrasen tot simpele zinnen................................................ 47
, Taal leren tijdens de voorschoolse periode .......................................................................... 48
Taal leren tijdens de midden kindertijd en adolescentie ....................................................... 49
Tweetaligheid: uitdagingen en gevolgen van het leren van twee talen ................................... 49
Het toepassen van ontwikkelingsthema’s in taalverwerving ................................................. 50
Hoofdstuk 11 Emotionele ontwikkeling, temperament en hechting .......................................... 51
Emotionele ontwikkeling .................................................................................................... 51
Temperament en ontwikkeling ............................................................................................ 53
Hechting en ontwikkeling ................................................................................................... 54
Ontwikkelingsthema’s in emotionele ontwikkeling, temperament en hechting ...................... 60
Hoofdstuk 13 Sekseverschillen en gender-rolontwikkeling ...................................................... 61
Sekse en gender ................................................................................................................ 61
Mannen en vrouwen categoriseren: gender-rol standaarden ................................................ 61
Feiten en fictie over sekseverschillen .................................................................................. 61
Ontwikkelingstrends in gendertypering ............................................................................... 62
Theorieën van gendertypering en genderrol ontwikkeling ..................................................... 64
Psychologische androgynie: een recept voor de 21e eeuw? .................................................. 68
Toepassen van ontwikkelingsthema’s op sekseverschillen en genderrol ontwikkeling ........... 69
Hoofdstuk 14 Agressie, altruïsme en morele ontwikkeling ....................................................... 70
De ontwikkeling van agressie .............................................................................................. 70
Altruïsme: ontwikkeling van het prosociale zelf ................................................................... 72
Morele ontwikkeling: affectief, cognitief en gedragscomponenten........................................ 74
Toepassen van ontwikkelingsthema’s ................................................................................. 78
Artikel ‘Theories of Moral Developent’ .................................................................................... 80
Assumpties en vroege theoretische wortels ........................................................................ 80
Cognitieve ontwikkelingstheorieën ..................................................................................... 80
Empirisch onderzoek naar morele ontwikkeling: toen en nu ................................................. 81
Recente trends in onderzoek naar morele ontwikkeling: evolutionaire benaderingen ............ 82
, Hoofdstuk 1 Introductie in ontwikkelingspsychologie en
onderzoeksstrategieën
Wat is ontwikkeling?
- Development is de systematische veranderingen in het individu tussen conceptie en de
dood. Systematisch impliceert dat tijdelijke veranderingen hier niet bij horen.
- Continuities zijn de mate waarin we hetzelfde blijven.
- Developmental psychology = een psychologische stroming die continuïteiten en
ontwikkelingen van individuen wil begrijpen en verklaren
Twee belangrijke processen van ontwikkeling, en de meeste processen zijn het gevolg van een
combinatie van:
- Maturation = veranderingen in gedachten, gevoelens en gedrag door biologische erfenis en
genen, en de ontwikkelingen die nodig zijn om de ‘soort’ te worden zoals het geboren is.
Maturation is gedeeltelijk verantwoordelijk voor bijvoorbeeld de verbetering van concentratie
en probleemoplossing gedurende de leeftijd.
- Learning = veranderingen in gedachten, gevoelens en gedrag door ervaringen. Veranderingen
als reactie op de omgeving.
Een developmentalist is iemand die elke discipline die het ontwikkelingsproces wil begrijpen,
verklaren en optimaliseren, onder andere door mensen van verschillende leeftijden te
observeren.
- Ze observeren normatieve ontwikkeling (= typische veranderpatronen voor een groep) en
ideografische ontwikkeling (= individuele variaties in veranderpatronen).
- Ze verklaren waarom ontwikkeling is zoals die is en waarom variaties ontstaan binnen en
tussen personen.
- Ze optimaliseren ontwikkeling door bevindingen toe te passen (bv vroeg sociale beperkingen
ontdekken en daarop in kunnen spelen).
Karakterontwikkeling
Menselijke ontwikkeling is continue en cumulatief: de schooltijd beïnvloedt wie je wordt als
adolescent, en wie je bent als adolescent beïnvloedt de volwassene die je wordt.
1 Prenatale periode Conceptie tot geboorte
2 Baby Geboorte tot 18 maanden
3 Peuter 18 maanden – 3 jaar
4 Preschool periode / kleuter 3 tot 5 jaar
5 Middle childhood/schoolkind 5 tot 12 jaar (tot puberteit)
6 Adolescentie 12 tot 20 jaar (of begin werkperiode)
7 Jonge volwassenheid 20 tot 40 jaar
8 Middle age 40 tot 65 jaar
9 Oud 65+
Vroeger waren ontwikkelingsonderzoekers in 3 groepen: fysieke ontwikkeling, cognitieve
ontwikkeling (perceptie, taal, leren en denken) en psychosociale ontwikkeling (emotie,
persoonlijkheid en relaties). Nu een meer holistische kijk, omdat die drie gebieden samen
hangen (je hebt ze allen nodig voor bv sociale ontwikkeling).
Plasticiteit is het vermogen tot verandering naar aanleiding van positieve of negatieve
levensveranderingen. Hierdoor kunnen baby’s met een sombere start alsnog een zonnige
toekomst tegemoet gaan. Ook zijn er verschillen in ontwikkeling in elk historisch tijdstip en in
Child and Adolescene
2008, 8th edition
Shaffer, D. R., Kipp, K.
ISBN-13: 9780495601715
ISBN-10: 0495601713
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Introductie in ontwikkelingspsychologie en onderzoeksstrategieën ........................4
Wat is ontwikkeling?.............................................................................................................4
Onderzoeksstrategieën: basismethoden en design ...............................................................5
Onderzoeksstrategieën en ontwikkeling onderzoeken ............................................................9
Ethische overwegingen in ontwikkelingsonderzoek .............................................................. 10
Hoofdstuk 4 Prenatale ontwikkeling en geboorte..................................................................... 11
Van conceptie tot geboorte ................................................................................................ 11
Potentiële problemen in de prenatale ontwikkeling.............................................................. 14
Geboorte en perinatale omgeving ....................................................................................... 19
Potentiële problemen bij de geboorte ................................................................................. 21
Ontwikkelingsthema’s toepassen op de prenatale ontwikkeling en geboorte ........................ 22
Hoofdstuk 6 Fysieke ontwikkeling: de hersenen, lichaam, motorische vaardigheden en seksuele
ontwikkeling .......................................................................................................................... 24
Puberteit: de fysieke overgang van kind naar volwassene ..................................................... 24
Hoofdstuk 7 Cognitieve ontwikkeling: Piagets theorie en Vygotsky’s socioculturele kijk ............ 25
Piagets theorie van de cognitieve ontwikkeling .................................................................... 25
Piagets stadia van cognitieve ontwikkeling .......................................................................... 26
Een evaluatie van Piagets theorie........................................................................................ 31
Vygotsky’s socioculturele perspectief ................................................................................. 31
Toepassing van ontwikkelingsthema’s op de theorieën van Piaget en Vygotsky ..................... 34
Filmpjes ............................................................................................................................ 34
Hoofdstuk 8 Cognitieve ontwikkeling: informatieproces perspectieven .................................... 35
Het multi-opslagmodel ...................................................................................................... 35
Ontwikkeling van het multi-opslagmodel ............................................................................ 35
De ontwikkeling van geheugen: informatie behouden en ophalen ........................................ 38
Ontwikkeling van andere cognitieve vaardigheden ............................................................... 40
Evaluatie van de informatieverwerkings-perspectief ............................................................ 41
Toepassen van ontwikkelingsthema’s op de informatieverwerkings-perspectief ................... 41
Implicaties voor onderwijs ................................................................................................. 42
Hoofdstuk 10 Ontwikkeling van taal- en communicatievaardigheden ...................................... 43
Taalcomponenten .............................................................................................................. 43
Theorieën van taalontwikkeling........................................................................................... 43
De pre linguïstische periode: voor taal ................................................................................ 45
De holofrase periode: één woord per keer ........................................................................... 46
De telegrafische periode: van holofrasen tot simpele zinnen................................................ 47
, Taal leren tijdens de voorschoolse periode .......................................................................... 48
Taal leren tijdens de midden kindertijd en adolescentie ....................................................... 49
Tweetaligheid: uitdagingen en gevolgen van het leren van twee talen ................................... 49
Het toepassen van ontwikkelingsthema’s in taalverwerving ................................................. 50
Hoofdstuk 11 Emotionele ontwikkeling, temperament en hechting .......................................... 51
Emotionele ontwikkeling .................................................................................................... 51
Temperament en ontwikkeling ............................................................................................ 53
Hechting en ontwikkeling ................................................................................................... 54
Ontwikkelingsthema’s in emotionele ontwikkeling, temperament en hechting ...................... 60
Hoofdstuk 13 Sekseverschillen en gender-rolontwikkeling ...................................................... 61
Sekse en gender ................................................................................................................ 61
Mannen en vrouwen categoriseren: gender-rol standaarden ................................................ 61
Feiten en fictie over sekseverschillen .................................................................................. 61
Ontwikkelingstrends in gendertypering ............................................................................... 62
Theorieën van gendertypering en genderrol ontwikkeling ..................................................... 64
Psychologische androgynie: een recept voor de 21e eeuw? .................................................. 68
Toepassen van ontwikkelingsthema’s op sekseverschillen en genderrol ontwikkeling ........... 69
Hoofdstuk 14 Agressie, altruïsme en morele ontwikkeling ....................................................... 70
De ontwikkeling van agressie .............................................................................................. 70
Altruïsme: ontwikkeling van het prosociale zelf ................................................................... 72
Morele ontwikkeling: affectief, cognitief en gedragscomponenten........................................ 74
Toepassen van ontwikkelingsthema’s ................................................................................. 78
Artikel ‘Theories of Moral Developent’ .................................................................................... 80
Assumpties en vroege theoretische wortels ........................................................................ 80
Cognitieve ontwikkelingstheorieën ..................................................................................... 80
Empirisch onderzoek naar morele ontwikkeling: toen en nu ................................................. 81
Recente trends in onderzoek naar morele ontwikkeling: evolutionaire benaderingen ............ 82
, Hoofdstuk 1 Introductie in ontwikkelingspsychologie en
onderzoeksstrategieën
Wat is ontwikkeling?
- Development is de systematische veranderingen in het individu tussen conceptie en de
dood. Systematisch impliceert dat tijdelijke veranderingen hier niet bij horen.
- Continuities zijn de mate waarin we hetzelfde blijven.
- Developmental psychology = een psychologische stroming die continuïteiten en
ontwikkelingen van individuen wil begrijpen en verklaren
Twee belangrijke processen van ontwikkeling, en de meeste processen zijn het gevolg van een
combinatie van:
- Maturation = veranderingen in gedachten, gevoelens en gedrag door biologische erfenis en
genen, en de ontwikkelingen die nodig zijn om de ‘soort’ te worden zoals het geboren is.
Maturation is gedeeltelijk verantwoordelijk voor bijvoorbeeld de verbetering van concentratie
en probleemoplossing gedurende de leeftijd.
- Learning = veranderingen in gedachten, gevoelens en gedrag door ervaringen. Veranderingen
als reactie op de omgeving.
Een developmentalist is iemand die elke discipline die het ontwikkelingsproces wil begrijpen,
verklaren en optimaliseren, onder andere door mensen van verschillende leeftijden te
observeren.
- Ze observeren normatieve ontwikkeling (= typische veranderpatronen voor een groep) en
ideografische ontwikkeling (= individuele variaties in veranderpatronen).
- Ze verklaren waarom ontwikkeling is zoals die is en waarom variaties ontstaan binnen en
tussen personen.
- Ze optimaliseren ontwikkeling door bevindingen toe te passen (bv vroeg sociale beperkingen
ontdekken en daarop in kunnen spelen).
Karakterontwikkeling
Menselijke ontwikkeling is continue en cumulatief: de schooltijd beïnvloedt wie je wordt als
adolescent, en wie je bent als adolescent beïnvloedt de volwassene die je wordt.
1 Prenatale periode Conceptie tot geboorte
2 Baby Geboorte tot 18 maanden
3 Peuter 18 maanden – 3 jaar
4 Preschool periode / kleuter 3 tot 5 jaar
5 Middle childhood/schoolkind 5 tot 12 jaar (tot puberteit)
6 Adolescentie 12 tot 20 jaar (of begin werkperiode)
7 Jonge volwassenheid 20 tot 40 jaar
8 Middle age 40 tot 65 jaar
9 Oud 65+
Vroeger waren ontwikkelingsonderzoekers in 3 groepen: fysieke ontwikkeling, cognitieve
ontwikkeling (perceptie, taal, leren en denken) en psychosociale ontwikkeling (emotie,
persoonlijkheid en relaties). Nu een meer holistische kijk, omdat die drie gebieden samen
hangen (je hebt ze allen nodig voor bv sociale ontwikkeling).
Plasticiteit is het vermogen tot verandering naar aanleiding van positieve of negatieve
levensveranderingen. Hierdoor kunnen baby’s met een sombere start alsnog een zonnige
toekomst tegemoet gaan. Ook zijn er verschillen in ontwikkeling in elk historisch tijdstip en in
