Moraal en ethiek
Wat is normatieve professionaliteit?
Morele vragen zijn belangrijk voor de psychologie, omdat zij het leven van mensen en de
maatschappij beïnvloeden. Hierom zijn naast voldoende kennis en vaardigheden, ook het
bewustzijn van normen en waarden in de beroepspraktijk en morele casuïstiek van belang.
Moraal
- Morele vragen gaan over goed en kwaad, en hoe mensen zouden moeten leven. Soms geef
je hier onbewust antwoord op (bv door vlees te eten in een restaurant).
- Morele opvattingen zijn een antwoord op de vraag hoe men zich goed en verantwoordelijk
gedraagt. Moraal is het stelsel van waarden en normen.
Hier moeten feiten (what is) en hoe het zou moeten zijn (ought to be) onderscheiden worden:
dat mensen liegen wil niet zeggen dat dit juist is. Waarden en normen gaan dus over het zou
moeten zijn en geven een kompas. Het kan gebaseerd zijn op intuïtie, emoties of rationele
overwegingen, of biologische evolutionaire processen.
Verplaetses vijf vormen van moraal:
- Hechtingsmoraal: hoe we omgaan met onze naasten. Dit gaat over hechting en empathie.
Je kan je inleven in mensen met wie je een band hebt, en hebt veel voor hen over. Dit is
belangrijk voor vriendschappen en familie. Een vriend helpen zonder iets terug te willen is
hechtingsmoraal.
- Geweldmoraal: regelt hoe we met bedreigende situaties omgaan. Geweld is meestal
immoraal, maar als dit niet zonder geweld opgelost kan worden gebruiken mensen wel eens
geweld. Deze moraal speelt een grote rol bij oorlog.
- Reinigingsmoraal: het koppelen van reinheid aan het goede en besmetting aan het kwade,
zoals mensen op sociale media die vinden dat immigranten de identiteit van hun land
bedreigen, of vrouwen in machtsposities.
- Samenwerkingsmoraal: hoe mensen samenwerken en de omgang met mensen die deze
samenwerking bedreigen. Twee mensen werken met elkaar om daar beiden beter van te
worden, en omdat ze op elkaar vertrouwen. Als je een t-shirt koopt vertrouw je erop dat de
verkoper dit opstuurt als je betaalt hebt.
- Beginselenmoraal: het zoeken naar redenen om te bepalen wat goed en fout is. Dit is de
enige niet instinctieve moraal, omdat deze als enige argumenten bevat. Het systematisch
inzetten van het beginselenmoraal brengt ons bij ethiek.
Moraal kan per context, context en tijd verschillen (zoals het verbieden van Zwarte Piet).
Morele kwesties spelen op verschillende niveaus
- Microniveau: morele vragen over hoe je van mens tot mens met elkaar omgaat
(vriendschappen, hulpverlener-cliënt etc), zoals ‘een mens in nood laat je niet in de steek’.
- Mesoniveau: morele keuzes in de visie van instellingen, kansen en bedreigingen in het
werkveld en de positie van de instelling hierin (zoals wel/niet met vrijwilligers werken).
- Macroniveau: inrichting van de samenleving, zoals de verdeling van geld over kwetsbare
bevolkingsgroepen. Dit zijn politieke keuzes met een morele dimensie. In democratische
samenlevingen kan je hier als burger aan bijdragen. Door globalisering vervagen nationale
grenzen → meer internationale regelgeving.
Waarden en normen
Wat is normatieve professionaliteit?
Morele vragen zijn belangrijk voor de psychologie, omdat zij het leven van mensen en de
maatschappij beïnvloeden. Hierom zijn naast voldoende kennis en vaardigheden, ook het
bewustzijn van normen en waarden in de beroepspraktijk en morele casuïstiek van belang.
Moraal
- Morele vragen gaan over goed en kwaad, en hoe mensen zouden moeten leven. Soms geef
je hier onbewust antwoord op (bv door vlees te eten in een restaurant).
- Morele opvattingen zijn een antwoord op de vraag hoe men zich goed en verantwoordelijk
gedraagt. Moraal is het stelsel van waarden en normen.
Hier moeten feiten (what is) en hoe het zou moeten zijn (ought to be) onderscheiden worden:
dat mensen liegen wil niet zeggen dat dit juist is. Waarden en normen gaan dus over het zou
moeten zijn en geven een kompas. Het kan gebaseerd zijn op intuïtie, emoties of rationele
overwegingen, of biologische evolutionaire processen.
Verplaetses vijf vormen van moraal:
- Hechtingsmoraal: hoe we omgaan met onze naasten. Dit gaat over hechting en empathie.
Je kan je inleven in mensen met wie je een band hebt, en hebt veel voor hen over. Dit is
belangrijk voor vriendschappen en familie. Een vriend helpen zonder iets terug te willen is
hechtingsmoraal.
- Geweldmoraal: regelt hoe we met bedreigende situaties omgaan. Geweld is meestal
immoraal, maar als dit niet zonder geweld opgelost kan worden gebruiken mensen wel eens
geweld. Deze moraal speelt een grote rol bij oorlog.
- Reinigingsmoraal: het koppelen van reinheid aan het goede en besmetting aan het kwade,
zoals mensen op sociale media die vinden dat immigranten de identiteit van hun land
bedreigen, of vrouwen in machtsposities.
- Samenwerkingsmoraal: hoe mensen samenwerken en de omgang met mensen die deze
samenwerking bedreigen. Twee mensen werken met elkaar om daar beiden beter van te
worden, en omdat ze op elkaar vertrouwen. Als je een t-shirt koopt vertrouw je erop dat de
verkoper dit opstuurt als je betaalt hebt.
- Beginselenmoraal: het zoeken naar redenen om te bepalen wat goed en fout is. Dit is de
enige niet instinctieve moraal, omdat deze als enige argumenten bevat. Het systematisch
inzetten van het beginselenmoraal brengt ons bij ethiek.
Moraal kan per context, context en tijd verschillen (zoals het verbieden van Zwarte Piet).
Morele kwesties spelen op verschillende niveaus
- Microniveau: morele vragen over hoe je van mens tot mens met elkaar omgaat
(vriendschappen, hulpverlener-cliënt etc), zoals ‘een mens in nood laat je niet in de steek’.
- Mesoniveau: morele keuzes in de visie van instellingen, kansen en bedreigingen in het
werkveld en de positie van de instelling hierin (zoals wel/niet met vrijwilligers werken).
- Macroniveau: inrichting van de samenleving, zoals de verdeling van geld over kwetsbare
bevolkingsgroepen. Dit zijn politieke keuzes met een morele dimensie. In democratische
samenlevingen kan je hier als burger aan bijdragen. Door globalisering vervagen nationale
grenzen → meer internationale regelgeving.
Waarden en normen
