Klinische Gezondheidspsychologie in de Geneeskunde TiU
Handbook of Clinical Psychology in Medical Settings - Hunter, Hunter, Kessler
MechteldC
Klinische Gezondheidspsychologie in de
Geneeskunde
Opmerking vooraf
- Alle kopjes zijn oranje gekleurd.
- Alle deelkopjes zijn lichtoranje gekleurd.
- Belangrijke termen zijn dikgedrukt.
- Extra termen en sommige opsommingen zijn schuingedrukt.
- Belangrijke personen zijn onderstreept
- Alle afbeeldingen komen uit de slides van Klinische Gezondheidspsychologie in de
Geneeskunde 2020-2021, tenzij anders vermeld
-Hoorcollege 1 - Introductiecollege-
-Hoofdstuk 1-4, 6, 14
Soons, P., & Denollet, J. (2009). Medical Psychology Services in Dutch General Hospitals: State of the Art
Developments and Recommendations for the Future. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings, 16(2),
161–168. https://doi.org/10.1007/s10880-009-9158-7
Epidemiologie
Ranken van de algemene gezondheid kan adhv de volgende vragen:
- Welke ziektes hebben de hoogste prevalentie/incidentie?
- Wat zijn de vaakst voorkomende doodsoorzaken?
- Welke ziekte vermindert het meeste het aantal gezonde levensjaren?
9,9 miljoen Nederlanders hebben één of meer chronische ziektes (57%). Ongeveer 31% van de
populatie heeft twee of meer ziektes (multimorbiditeit). Meer dan 95% van de mensen boven
de 75 heeft ten minste één chronische ziekte.
Mentale problemen en ziekte
Er is tweerichtingsverkeer tussen mentale problemen en fysieke problemen. Ze hebben invloed
op elkaar.
Psychologie is anders dan geneeskunde. In de geneeskunde wordt vaak een enkele verklaring
gegeven voor de ziekte (monocausaal). Er ligt nadruk op biologische wegen (bacteriën en
virussen etc.). Er is een duidelijk onderscheid tussen lichaam en geest. In het Engels is ook
onderscheid tussen disease en illness. Disease: duidelijk ziektepatroon en symptomen die
wijzen op pathologie. Illness: ziektegedrag en de subjectieve ervaring.
1
, Klinische Gezondheidspsychologie in de Geneeskunde TiU
Handbook of Clinical Psychology in Medical Settings - Hunter, Hunter, Kessler
MechteldC
- Psychiatrie
Bij psychiatrie ligt de focus op mentale gezondheidsproblemen. Er is behandeling van
abnormale emotie en gedrag. Dit wordt gedreven door DSM classificatie. Er is gebruik van
psychotropische medicijnen om mentale condities te behandelen. Een psychiater is een arts en
mag dus medicijnen voorschrijven.
- Klinische psychologie
Bij klinische psychologie gaat het om de diagnose van mentale problemen, bv. angststoornis,
klinische depressie, fobie en het geven van psychotherapeutische behandeling. Let op:
psychologen mogen geen medicijnen voorschrijven.
- Gezondheidspsychologie
Gezondheidspsychologie houdt zich vooral bezig met de preventie van ziekte en promoten van
gezondheid en bepaald gedrag om ziekte te voorkomen. Voorbeelden van
gezondheidscomprimerend gedrag zijn roken, alcohol misbruik, snacken, onveilige seks.
Voorbeelden van gezondheidsverbeterend gedrag zijn sporten, fruit en groenten eten.
- Medische psychologie
Medische psychologie focust op patiënten in medische situaties en hun psychologische
problemen, deze patiënten hoeven niet altijd ziek te zijn. Medisch psychologen werken (vooral)
in ziekenhuizen of revalidatiecentra. Voorbeelden van problematiek: angst voor naalden,
depressie na of tijdens chemo, angstig voor hartaanval, tinnitus (oorsuizen)
Categorieën patiënten in medische setting:
1. Volwassen patiënten met chronische ziekten, zoals patiënten met longziekten,
hartziekten, kanker en diabetes
2. Patiënten met functionele klachten die somatische klachten hebben, bij gebrek aan
duidelijke medische oorzaak (bv. functionele hoofdpijn of buikpijn)
3. Volwassen patiënten met (vermoedelijke) hersenbeschadiging, die neuropsychologische
beoordeling of behandeling nodig hebben (bv. beroerte, dementie, epilepsie,
hersentumoren)
4. Kinderen tot 18 jaar, met verschillende ziekten en symptomen. Deze patiënten kunnen
worden onderverdeeld in vier primaire groepen: (a) kinderen met psychosomatische
aandoeningen: hoofdpijn, slaapproblemen, enuresis en obstipatie; (b) kinderen met
chronische medische ziekten, zoals diabetes; (c) kinderen met vermoedelijke
ontwikkelingsstoornissen; en (d) kinderen met verworven hersenschade
5. Volwassen psychiatrische patiënten met primaire psychiatrische aandoeningen, bv.
angststoornissen, paniekstoornissen, depressie, persoonlijkheidsstoornissen, PTSS.
Medische psychologie in ziekenhuis
In 2020 waren er ongeveer 71 ziekenhuizen (waaronder academische ziekenhuizen, algemene
ziekenhuizen en kinderziekenhuizen). Patiënten komen alleen via de huisarts bij een medisch
specialist, maar een huisarts kan een patiënt niet direct doorsturen naar een medisch
psycholoog.
Onderstaande disciplines werken in het medische psychologie departement:
- Basissychologen (met master diploma)
- Gezondheidspsychologen (GZ-psychologen) (die een 2-jarige vervolgopleiding hebben
afgerond)
- Klinische psychologen (die na opleiding tot gezondheidspsycholoog een 4-jarige
vervolgopleiding hebben afgerond)
- Psychologische assistenten, psychologische werknemers, secretaresses en stagiaires
2
, Klinische Gezondheidspsychologie in de Geneeskunde TiU
Handbook of Clinical Psychology in Medical Settings - Hunter, Hunter, Kessler
MechteldC
Taken van een psycholoog in de medische setting:
- Directe interactie met de patiënt:
- Beoordeling van de patiënt en zijn klachten dmv interviews, observaties en testen
- Psychologische (vaak gedragsmatige) behandeling, wat vaak een korte
interventie is
- Indirecte, patiëntgerelateerde taken: teamwerk, team coaching, consultatie van andere
professionals
- Meedoen in medewerkers commissies (bv ethische commissies)
- Management taken
- Trainen van master studenten en post-doctorale studenten (stage)
- Soms onderzoek in academische ziekenhuizen
Modellen
Biomedische model
In dit model is het lichaam los van de psychische en sociale processen die plaatsvinden. Alle
ziektes en stoornissen worden verklaard door verstoringen in de fysiologische processen, als
gevolg van letsel, biochemische disbalans, bacteriële of virale infecties etc. Gezondheid wordt
gezien als biochemisch of fysiek van aard.
Kritiek:
- Negeert de complexiteit van de factoren die betrokken zijn bij gezondheid
- Het neemt aan dat elke ziekte een primaire biologische oorzaak heeft
- Het negeert sociale en psychologische aspecten van het individu
- Het neemt aan dat we objectief biologische oorzaken van ziekte kunnen identificeren
Biopsychosociaal model
Volgens dit model komen gezondheid en ziekte voort uit een samenspel van biologische,
psychologische en sociale factoren. Lichaam en geest zijn beide betrokken bij gezondheid en
ziekte. Geneeskunde moet de patiënt betrekken in de zorg.
Kritiek:
- Sociale aspecten worden niet meegenomen in onderzoek
- Moet over langere tijd bestudeerd worden, vooral de complexe interactiesystemen
Verschillen tussen biomedisch en biopsychosociaal model:
Traditionele zorg (biomedische model) versus gedeelde zorg (biopsychosociale model)
3
, Klinische Gezondheidspsychologie in de Geneeskunde TiU
Handbook of Clinical Psychology in Medical Settings - Hunter, Hunter, Kessler
MechteldC
Gedeelde besluitvorming (Shared-Decision making)
Relatie tussen gedrag, ziekte en uitkomst
Soms bepaalt gedrag van mensen dat ze mogelijk ziek gaan worden
(gedrag zorgt voor verhoogd risico). Maar ook hoe je omgaat met een
ziekte heeft invloed op de uitkomst.
Symptoomperceptie model
4
Handbook of Clinical Psychology in Medical Settings - Hunter, Hunter, Kessler
MechteldC
Klinische Gezondheidspsychologie in de
Geneeskunde
Opmerking vooraf
- Alle kopjes zijn oranje gekleurd.
- Alle deelkopjes zijn lichtoranje gekleurd.
- Belangrijke termen zijn dikgedrukt.
- Extra termen en sommige opsommingen zijn schuingedrukt.
- Belangrijke personen zijn onderstreept
- Alle afbeeldingen komen uit de slides van Klinische Gezondheidspsychologie in de
Geneeskunde 2020-2021, tenzij anders vermeld
-Hoorcollege 1 - Introductiecollege-
-Hoofdstuk 1-4, 6, 14
Soons, P., & Denollet, J. (2009). Medical Psychology Services in Dutch General Hospitals: State of the Art
Developments and Recommendations for the Future. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings, 16(2),
161–168. https://doi.org/10.1007/s10880-009-9158-7
Epidemiologie
Ranken van de algemene gezondheid kan adhv de volgende vragen:
- Welke ziektes hebben de hoogste prevalentie/incidentie?
- Wat zijn de vaakst voorkomende doodsoorzaken?
- Welke ziekte vermindert het meeste het aantal gezonde levensjaren?
9,9 miljoen Nederlanders hebben één of meer chronische ziektes (57%). Ongeveer 31% van de
populatie heeft twee of meer ziektes (multimorbiditeit). Meer dan 95% van de mensen boven
de 75 heeft ten minste één chronische ziekte.
Mentale problemen en ziekte
Er is tweerichtingsverkeer tussen mentale problemen en fysieke problemen. Ze hebben invloed
op elkaar.
Psychologie is anders dan geneeskunde. In de geneeskunde wordt vaak een enkele verklaring
gegeven voor de ziekte (monocausaal). Er ligt nadruk op biologische wegen (bacteriën en
virussen etc.). Er is een duidelijk onderscheid tussen lichaam en geest. In het Engels is ook
onderscheid tussen disease en illness. Disease: duidelijk ziektepatroon en symptomen die
wijzen op pathologie. Illness: ziektegedrag en de subjectieve ervaring.
1
, Klinische Gezondheidspsychologie in de Geneeskunde TiU
Handbook of Clinical Psychology in Medical Settings - Hunter, Hunter, Kessler
MechteldC
- Psychiatrie
Bij psychiatrie ligt de focus op mentale gezondheidsproblemen. Er is behandeling van
abnormale emotie en gedrag. Dit wordt gedreven door DSM classificatie. Er is gebruik van
psychotropische medicijnen om mentale condities te behandelen. Een psychiater is een arts en
mag dus medicijnen voorschrijven.
- Klinische psychologie
Bij klinische psychologie gaat het om de diagnose van mentale problemen, bv. angststoornis,
klinische depressie, fobie en het geven van psychotherapeutische behandeling. Let op:
psychologen mogen geen medicijnen voorschrijven.
- Gezondheidspsychologie
Gezondheidspsychologie houdt zich vooral bezig met de preventie van ziekte en promoten van
gezondheid en bepaald gedrag om ziekte te voorkomen. Voorbeelden van
gezondheidscomprimerend gedrag zijn roken, alcohol misbruik, snacken, onveilige seks.
Voorbeelden van gezondheidsverbeterend gedrag zijn sporten, fruit en groenten eten.
- Medische psychologie
Medische psychologie focust op patiënten in medische situaties en hun psychologische
problemen, deze patiënten hoeven niet altijd ziek te zijn. Medisch psychologen werken (vooral)
in ziekenhuizen of revalidatiecentra. Voorbeelden van problematiek: angst voor naalden,
depressie na of tijdens chemo, angstig voor hartaanval, tinnitus (oorsuizen)
Categorieën patiënten in medische setting:
1. Volwassen patiënten met chronische ziekten, zoals patiënten met longziekten,
hartziekten, kanker en diabetes
2. Patiënten met functionele klachten die somatische klachten hebben, bij gebrek aan
duidelijke medische oorzaak (bv. functionele hoofdpijn of buikpijn)
3. Volwassen patiënten met (vermoedelijke) hersenbeschadiging, die neuropsychologische
beoordeling of behandeling nodig hebben (bv. beroerte, dementie, epilepsie,
hersentumoren)
4. Kinderen tot 18 jaar, met verschillende ziekten en symptomen. Deze patiënten kunnen
worden onderverdeeld in vier primaire groepen: (a) kinderen met psychosomatische
aandoeningen: hoofdpijn, slaapproblemen, enuresis en obstipatie; (b) kinderen met
chronische medische ziekten, zoals diabetes; (c) kinderen met vermoedelijke
ontwikkelingsstoornissen; en (d) kinderen met verworven hersenschade
5. Volwassen psychiatrische patiënten met primaire psychiatrische aandoeningen, bv.
angststoornissen, paniekstoornissen, depressie, persoonlijkheidsstoornissen, PTSS.
Medische psychologie in ziekenhuis
In 2020 waren er ongeveer 71 ziekenhuizen (waaronder academische ziekenhuizen, algemene
ziekenhuizen en kinderziekenhuizen). Patiënten komen alleen via de huisarts bij een medisch
specialist, maar een huisarts kan een patiënt niet direct doorsturen naar een medisch
psycholoog.
Onderstaande disciplines werken in het medische psychologie departement:
- Basissychologen (met master diploma)
- Gezondheidspsychologen (GZ-psychologen) (die een 2-jarige vervolgopleiding hebben
afgerond)
- Klinische psychologen (die na opleiding tot gezondheidspsycholoog een 4-jarige
vervolgopleiding hebben afgerond)
- Psychologische assistenten, psychologische werknemers, secretaresses en stagiaires
2
, Klinische Gezondheidspsychologie in de Geneeskunde TiU
Handbook of Clinical Psychology in Medical Settings - Hunter, Hunter, Kessler
MechteldC
Taken van een psycholoog in de medische setting:
- Directe interactie met de patiënt:
- Beoordeling van de patiënt en zijn klachten dmv interviews, observaties en testen
- Psychologische (vaak gedragsmatige) behandeling, wat vaak een korte
interventie is
- Indirecte, patiëntgerelateerde taken: teamwerk, team coaching, consultatie van andere
professionals
- Meedoen in medewerkers commissies (bv ethische commissies)
- Management taken
- Trainen van master studenten en post-doctorale studenten (stage)
- Soms onderzoek in academische ziekenhuizen
Modellen
Biomedische model
In dit model is het lichaam los van de psychische en sociale processen die plaatsvinden. Alle
ziektes en stoornissen worden verklaard door verstoringen in de fysiologische processen, als
gevolg van letsel, biochemische disbalans, bacteriële of virale infecties etc. Gezondheid wordt
gezien als biochemisch of fysiek van aard.
Kritiek:
- Negeert de complexiteit van de factoren die betrokken zijn bij gezondheid
- Het neemt aan dat elke ziekte een primaire biologische oorzaak heeft
- Het negeert sociale en psychologische aspecten van het individu
- Het neemt aan dat we objectief biologische oorzaken van ziekte kunnen identificeren
Biopsychosociaal model
Volgens dit model komen gezondheid en ziekte voort uit een samenspel van biologische,
psychologische en sociale factoren. Lichaam en geest zijn beide betrokken bij gezondheid en
ziekte. Geneeskunde moet de patiënt betrekken in de zorg.
Kritiek:
- Sociale aspecten worden niet meegenomen in onderzoek
- Moet over langere tijd bestudeerd worden, vooral de complexe interactiesystemen
Verschillen tussen biomedisch en biopsychosociaal model:
Traditionele zorg (biomedische model) versus gedeelde zorg (biopsychosociale model)
3
, Klinische Gezondheidspsychologie in de Geneeskunde TiU
Handbook of Clinical Psychology in Medical Settings - Hunter, Hunter, Kessler
MechteldC
Gedeelde besluitvorming (Shared-Decision making)
Relatie tussen gedrag, ziekte en uitkomst
Soms bepaalt gedrag van mensen dat ze mogelijk ziek gaan worden
(gedrag zorgt voor verhoogd risico). Maar ook hoe je omgaat met een
ziekte heeft invloed op de uitkomst.
Symptoomperceptie model
4
