Samenvatting Kennistoets / kennisbasis taal (PABO)

Samenvatting taal – basiskennis taalonderwijs- Henk Huizinga en Rolf Robbe – 2020 3 e druk.

Hoofdstuk 2 – taalonderwijs en taal
Redenen voor geven van taalonderwijs:

 Schriftelijke taalvaardigheid= lezen en schrijven
 Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid eigen maken.
 Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven= grammatica en ABN
 Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs.
 Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen dan moet je daar apart aandacht aan
besteden.

Kerndoelen taalonderwijs (12):

 Mondeling onderwijs
 Schriftelijk onderwijs
 Taalbeschouwing, waaronder strategieën

Verdeling van deze kerndoelen in taalmethoden:

 Mondelinge taalvaardigheid= spreken en luisteren
 Woordenschat=betekenis en strategieën
 Beginnende geletterdheid = schriftelijke taal bergrijpen en gebruiken, aanvankelijk lezen
 Voortgezet technisch lezen=ontcijferen en leesstrategieën (tempo lezen, AVI)
 Begrijpend lezen
 Stellen= schrijven, regels en kenmerken van teksten
 Jeugdliteratuur= genres en smaak ontdekken, soorten teksten herkennen
 Taalbeschouwing= reflecteren, kenmerken ontdekken regels, zinnen woorden etc, traditionele
grammatica= ontleden en benoemen (soms onderverdeeld in taalbeschouwing en grammatica)
 Spelling= goed spellen, en spellingsregels toepassen

Functies van taal:

 De communicatieve of sociale taalfunctie: zelfhandhaving, zelfsturing, sturing van anderen,
structurering van het gesprek.
 De conceptualiserende of cognitieve functie: rapporteren, redeneren, projecteren.
 De expressieve functie= je uiten

De communicatieve competentie: *laatste 2 zijn pragmatische competenties

 De grammaticale competentie (linguïstische competentie)= grammatica
 Tekstuele competentie: o.a. weten hoe een geschreven of gesproken tekst eindigt/begint
 Strategische competentie=strategieën kennen en gebruiken
 Functionele competentie= taalgebruik kunnen aanpassen per situatie

Niveaus van taal: *taal is een recursief systeem doordat elk onderdeel weer een ander onderdeel kan bevatten.

 Fonologisch= uitspraak
 Morfologisch= opbouw van woorden
 Syntactisch= volgorde van woorden
 Semantisch= betekenis
 Pragmatisch= gebruik
 Orthografisch= spelling

, Hoofdstuk 3- mondelinge taalvaardigheid
Taalverwerving:

Theorieën over taalverwerving zijn:

 Behaviorisme(nurture) : taal leren door imitatie en positievie feedback en herhaling.
 Creatieve constructietheorie(mentalisme/nativisme): aangeboren taalvermogen
 Interactionele benadering : ook aangeboren, interactie is belangrijk, aanpassen naar niveau,
nature/nurture.

1e taalverwerving bestaat uit 2 perioden:

 Prelinguale periode (0-1 jaar): taal door huilen, vocaliseren, vocaal spel, brabbelen.
 Linguale (talige) periode:
1) De vroeglinguale periode ( 1 - 2,5 jaar): 1 en 2 woordzinnen en meer-woordzinnen.
2) De differentiatiefase (2,5 – 5 jaar): meer goed gebruik, oefenen met morfologie (opbouw) ,
overgeneraliseren: taalregels ten onrechte toepassen, neologismen: nieuwe niet-bestaande woorden
bedenken.
3) De voltooiingsfase (5-9 jaar): moeite met sterkte werkwoorden, langere zinnen. In gebruik wel sterk.

2e taalverwerving:

 Simultane tweetaligheid: 2 talen tegelijk leren.
 Successieve tweetaligheid: 2e taal leren na 1e taal te hebben geleerd.
 Interferentiefouten: fouten die ontstaan door verschil 1e en 2e taal.

Spreekstrategieën:

 Oriënteren op het spreekdoel: wat wil ik overbrengen
 Oriënteren op het onderwerp en inzetten van eigen kennis
 Oriënteren op het soort spreektaal: hoe wil ik wat vertellen?
 Oriënteren op het publiek of de gesprekspartners
 Reflecteren op de spreektaak: komt de informatie over?
 Monitoren van de spreektaak: ben ik duidelijk genoeg?
 Evalueren van de spreektaak

Luisterstrategieën en doelen gekoppeld:

 Globaal luisteren: Een bepaald gevoel willen ondergaan
 Intensief luisteren: Iets te weten willen komen, kennis opdoen
 Kritisch luisteren: Zich een mening willen vormen
 Gericht luisteren: een bepaalde handeling willen uitvoeren

Spreekdoelen:

 Informeren
 Amuseren
 Instrueren
 Overtuigen

Gespreksoorten:

 Monoloog: 1 spreker actief
 Dialoog: 2 personen spreken en luisteren afwisselend
 Groepsgesprek



Hoofdstuk 4- woordenschat