Maatschappijleer
Hoofdstuk 3 – Verzorgingsstaat
§3.1 – DE OVERHEID OF MENSEN ZELF?
Verzorgingsstaat = samenleving waarin de overheid zich garant stelt voor noodzakelijk geachte materiële en
immateriële voorzieningen voor alle burgers.
Mantelzorg = zorg door familieleden, buren en vrienden, gebaseerd op de affectieve relatie die zij hebben met
degene die zorg nodig heeft.
In de samenleving zijn er 3 reguleringsmechanismen om hulp en inkomsten te produceren en te verdelen:
1. De overheid
2. De markt
3. Het particulier initiatief
DE OVERHEID:
• Kan zorgen regelen voor mensen die hulp, zorg of ondersteuning nodig hebben. Deze zorg wordt dan
betaald met de belasting- en premie-inkomsten.
○ Voordeel: Iedereen recht op zorg en ondersteuning. Iedereen in dezelfde situatie wordt hetzelfde
behandeld = gelijkheid.
○ Nadeel: geen keuzevrijheid. Wachtlijsten gelden voor iedereen. Iedereen moet verplicht meebetalen zelfs
al hebben ze die hulp zelf (nooit) nodig.
DE MARKT:
• Zorg wordt geregeld via vraag en aanbod. Als dit aansluit kan er een contract komen.
Zorgaanbieders sluiten contracten met zorgvragers. Doen ze in vrijheid en op basis van wederkerigheid.
• Mensen kunnen verzekering kiezen voor de zorg die ze willen, voor de prijs die ze ervoor willen betalen.
○ Voordeel: Keuzevrijheid, zorg op maat mogelijk en mensen bepalen zelf wat ze willen en wat ze betalen.
○ Nadeel: de zorg kan duur zijn en niet voor iedereen betaalbaar. Als je het niet kan betalen → geen hulp.
HET PARTICULIER INITIATIEF:
• Hierbij helpen en ondersteunen mensen elkaar omdat ze vinden dat het zo hoort: een belangrijke norm.
Naastenliefde staat dus voorop. Vaak vrijwillig → zonder iets terug te verwachten. (Bijvoorbeeld mantelzorg)
○ Voordeel: banden tussen mensen en samenleving wordt hersteld. Samenleving kost geen geld in vorm
van belastingen en premies.
○ Nadeel: Mensen met geen sociaal netwerk krijgen geen ondersteuning.
De 3 reguleringsmechanismen zijn er om goederen en diensten te verdelen. Deze zijn samen verdeeld in de
welfare triangle.
Medicijnen: vooral markt
• Farmaceutische bedrijven ontwikkelen, verkopen medicijnen. Volgens vraag en aanbod → winst maken.
Basis- en middelbaar onderwijs: vooral overheid
• De overheid bepaalt wat leerlingen moeten leren. De overheid stelt eisen aan leraren en betalen de scholen.
○ Hier staat gelijkheid centraal: iedereen heeft recht op onderwijs.
Sportverenigingen: vooral particulier initiatief
• Verenigingen draaien op vrijwilligers. Mensen zetten zich vrijwillig in voor anderen → niet winstgericht.
, Kinderopvang: combinatie van alle drie
• Markt: Ouders sluiten een contract met een commerciële kinderopvangorganisatie.
• Overheid: Ouders krijgen vaak kinderopvangtoeslag van de overheid. Om kinderopvang te betalen.
• Particulier initiatief: Opa’s en oma’s passen regelmatig vrijwillig op.
De welfare triangle: wat is de beste keuze? Dat hangt af van de politieke stromingen.
SOCIAALDEMOCRATISCHE PARTIJEN (SP EN PVDA):
• Zij hebben traditioneel een voorkeur voor de overheid als reguleringsmechanisme.
Gelijkheid is hun kernwaarde. Zij willen dat de overheid via wetgeving hulp en zorg verdeelt, zodat ook
mensen met een lager inkomen de zorg krijgen die zij nodig hebben.
LIBERALEN:
• Zij hebben traditioneel een voorkeur voor de markt. Vrijheid is hun centrale waarde. Mensen moeten zelf
kunnen beslissen of zij een behandeling kopen en bij wie. Efficiënt gebruik van middelen en welvaart.
Concurrentie is belangrijk en zorgt volgens hen voor aanbieders met lage kosten en hoge kwaliteit
overblijven. De markt draagt bij aan vrijheid, maar niet aan gelijkheid.
CHRISTENDEMOCRATEN:
• Zij hebben meestal een voorkeur voor het particulier initiatief. Zij vinden dat mensen elkaar nodig hebben en
voor elkaar moeten zorgen. Het gezin is de hoeksteen van de samenleving, net als kerken, wijkvaders, buurt-
en sportverenigingen.
De zorg voor zieken, werklozen en mensen die zich moeilijk kunnen handhaven in de samenleving kan op
verschillende manieren worden geregeld: via één reguleringsmechanisme of via een combinatie van meerdere
mechanismen. Welke keuze het beste is, hangt af van de waarden die centraal worden gesteld.
Nederlandse overheid heeft in de afgelopen twee eeuwen steeds meer taken overgenomen van de markt en
het particulier initiatief.
§3.2 – VERZORGINGSSTAAT: BETUTTELING OF NOODZAAK?
De overheid overweegt maatregelen zoals een verbod op fastfoodzaken of een frisdranktaks om het aantal
fastfoodzaken te beperken. Dit roept discussie op: tegenstanders vinden dit betuttelend en zien het als een
inbreuk op individuele keuzevrijheid.
In 1874 het Kinderwetje van Van Houten gediscussieerd: overheid zich mag bemoeien met kinderarbeid.
• Tegenstanders vonden dat de overheid zich moest afzijdig houden van het maatschappelijk leven.
• Voorstanders vonden juist dat ingrijpen nodig was voor het welzijn van kinderen en het algemeen
maatschappelijk belang.
→ De Kinderwet wordt gezien als het begin van de sociale wetgeving in Nederland.
Waardoor is de verzorgingsstaat ontstaan?
In de theorie van Swaan staan de volgende begrippen centraal:
• Interdependentie • Externe effecten • Collectieve-actieprobleem
INTERDEPENDENTIE: onderlinge afhankelijkheid
• Mensen zijn in de loop van de geschiedenis steeds meer van elkaar afhankelijk geworden.
• Door arbeidsdeling en industrialisatie is iedereen een klein onderdeel van een groter systeem geworden.
○ Daardoor heeft het gedrag van de één steeds meer invloed op anderen.
EXTERNE EFFECTEN : iemands gedrag heeft (negatieve) gevolgen voor anderen.
• Ziekte → nadelig voor werkgever en gevaarlijk bij verspreiding. Armoede → bedelarij en minder koopkracht
Hoofdstuk 3 – Verzorgingsstaat
§3.1 – DE OVERHEID OF MENSEN ZELF?
Verzorgingsstaat = samenleving waarin de overheid zich garant stelt voor noodzakelijk geachte materiële en
immateriële voorzieningen voor alle burgers.
Mantelzorg = zorg door familieleden, buren en vrienden, gebaseerd op de affectieve relatie die zij hebben met
degene die zorg nodig heeft.
In de samenleving zijn er 3 reguleringsmechanismen om hulp en inkomsten te produceren en te verdelen:
1. De overheid
2. De markt
3. Het particulier initiatief
DE OVERHEID:
• Kan zorgen regelen voor mensen die hulp, zorg of ondersteuning nodig hebben. Deze zorg wordt dan
betaald met de belasting- en premie-inkomsten.
○ Voordeel: Iedereen recht op zorg en ondersteuning. Iedereen in dezelfde situatie wordt hetzelfde
behandeld = gelijkheid.
○ Nadeel: geen keuzevrijheid. Wachtlijsten gelden voor iedereen. Iedereen moet verplicht meebetalen zelfs
al hebben ze die hulp zelf (nooit) nodig.
DE MARKT:
• Zorg wordt geregeld via vraag en aanbod. Als dit aansluit kan er een contract komen.
Zorgaanbieders sluiten contracten met zorgvragers. Doen ze in vrijheid en op basis van wederkerigheid.
• Mensen kunnen verzekering kiezen voor de zorg die ze willen, voor de prijs die ze ervoor willen betalen.
○ Voordeel: Keuzevrijheid, zorg op maat mogelijk en mensen bepalen zelf wat ze willen en wat ze betalen.
○ Nadeel: de zorg kan duur zijn en niet voor iedereen betaalbaar. Als je het niet kan betalen → geen hulp.
HET PARTICULIER INITIATIEF:
• Hierbij helpen en ondersteunen mensen elkaar omdat ze vinden dat het zo hoort: een belangrijke norm.
Naastenliefde staat dus voorop. Vaak vrijwillig → zonder iets terug te verwachten. (Bijvoorbeeld mantelzorg)
○ Voordeel: banden tussen mensen en samenleving wordt hersteld. Samenleving kost geen geld in vorm
van belastingen en premies.
○ Nadeel: Mensen met geen sociaal netwerk krijgen geen ondersteuning.
De 3 reguleringsmechanismen zijn er om goederen en diensten te verdelen. Deze zijn samen verdeeld in de
welfare triangle.
Medicijnen: vooral markt
• Farmaceutische bedrijven ontwikkelen, verkopen medicijnen. Volgens vraag en aanbod → winst maken.
Basis- en middelbaar onderwijs: vooral overheid
• De overheid bepaalt wat leerlingen moeten leren. De overheid stelt eisen aan leraren en betalen de scholen.
○ Hier staat gelijkheid centraal: iedereen heeft recht op onderwijs.
Sportverenigingen: vooral particulier initiatief
• Verenigingen draaien op vrijwilligers. Mensen zetten zich vrijwillig in voor anderen → niet winstgericht.
, Kinderopvang: combinatie van alle drie
• Markt: Ouders sluiten een contract met een commerciële kinderopvangorganisatie.
• Overheid: Ouders krijgen vaak kinderopvangtoeslag van de overheid. Om kinderopvang te betalen.
• Particulier initiatief: Opa’s en oma’s passen regelmatig vrijwillig op.
De welfare triangle: wat is de beste keuze? Dat hangt af van de politieke stromingen.
SOCIAALDEMOCRATISCHE PARTIJEN (SP EN PVDA):
• Zij hebben traditioneel een voorkeur voor de overheid als reguleringsmechanisme.
Gelijkheid is hun kernwaarde. Zij willen dat de overheid via wetgeving hulp en zorg verdeelt, zodat ook
mensen met een lager inkomen de zorg krijgen die zij nodig hebben.
LIBERALEN:
• Zij hebben traditioneel een voorkeur voor de markt. Vrijheid is hun centrale waarde. Mensen moeten zelf
kunnen beslissen of zij een behandeling kopen en bij wie. Efficiënt gebruik van middelen en welvaart.
Concurrentie is belangrijk en zorgt volgens hen voor aanbieders met lage kosten en hoge kwaliteit
overblijven. De markt draagt bij aan vrijheid, maar niet aan gelijkheid.
CHRISTENDEMOCRATEN:
• Zij hebben meestal een voorkeur voor het particulier initiatief. Zij vinden dat mensen elkaar nodig hebben en
voor elkaar moeten zorgen. Het gezin is de hoeksteen van de samenleving, net als kerken, wijkvaders, buurt-
en sportverenigingen.
De zorg voor zieken, werklozen en mensen die zich moeilijk kunnen handhaven in de samenleving kan op
verschillende manieren worden geregeld: via één reguleringsmechanisme of via een combinatie van meerdere
mechanismen. Welke keuze het beste is, hangt af van de waarden die centraal worden gesteld.
Nederlandse overheid heeft in de afgelopen twee eeuwen steeds meer taken overgenomen van de markt en
het particulier initiatief.
§3.2 – VERZORGINGSSTAAT: BETUTTELING OF NOODZAAK?
De overheid overweegt maatregelen zoals een verbod op fastfoodzaken of een frisdranktaks om het aantal
fastfoodzaken te beperken. Dit roept discussie op: tegenstanders vinden dit betuttelend en zien het als een
inbreuk op individuele keuzevrijheid.
In 1874 het Kinderwetje van Van Houten gediscussieerd: overheid zich mag bemoeien met kinderarbeid.
• Tegenstanders vonden dat de overheid zich moest afzijdig houden van het maatschappelijk leven.
• Voorstanders vonden juist dat ingrijpen nodig was voor het welzijn van kinderen en het algemeen
maatschappelijk belang.
→ De Kinderwet wordt gezien als het begin van de sociale wetgeving in Nederland.
Waardoor is de verzorgingsstaat ontstaan?
In de theorie van Swaan staan de volgende begrippen centraal:
• Interdependentie • Externe effecten • Collectieve-actieprobleem
INTERDEPENDENTIE: onderlinge afhankelijkheid
• Mensen zijn in de loop van de geschiedenis steeds meer van elkaar afhankelijk geworden.
• Door arbeidsdeling en industrialisatie is iedereen een klein onderdeel van een groter systeem geworden.
○ Daardoor heeft het gedrag van de één steeds meer invloed op anderen.
EXTERNE EFFECTEN : iemands gedrag heeft (negatieve) gevolgen voor anderen.
• Ziekte → nadelig voor werkgever en gevaarlijk bij verspreiding. Armoede → bedelarij en minder koopkracht
