Familie en Gezin colleges
Hoorcollege 1 ................................................................................................................................................ 4
Opvoedtaken in de baby/jd ...............................................................................................................................4
Gehechtheids/jlen..............................................................................................................................................5
Otwikkelingsfases – peuter en kleuter/jd ..........................................................................................................6
Ontwikkelingsfase - Adolescen/e .......................................................................................................................7
Gezinspedagogiek als academische discipline ...................................................................................................7
Hoorcollege 2 ................................................................................................................................................ 9
Temperament .....................................................................................................................................................9
Probleemgedrag...............................................................................................................................................10
Temperament/persoonlijkheid en probleemgedrag ...................................................................................10
Temperament/persoonlijkheid reageert op opvoedgedrag ........................................................................10
Temperament/persoonlijkheid roept opvoedgedrag op .............................................................................12
Hoorcollege 3A ............................................................................................................................................ 14
Mentaliseren ....................................................................................................................................................14
Mind-mindedness.............................................................................................................................................15
Hoe kunnen we mind-mindedness meten (in onderzoek en in de prak/jk)? ....................................................16
Interac<onele mind-mindedness ................................................................................................................16
Appropriate (afgestemde) versus non-aDuned (niet afgestemde) mind-mindedness ................................16
Wat is de invloed van mind-mindedness op de ontwikkeling van het kind? ....................................................16
Hoorcollege 3B ............................................................................................................................................ 19
Broers/zussen met een beperking: gevolgen voor gezin (deel 2) .....................................................................19
Quality of life van brusjes ............................................................................................................................20
Factoren die samenhang met individuele varia<e in QoL ...........................................................................20
Hoorcollege 4 .............................................................................................................................................. 22
De rol van vaders in de opvoeding ...................................................................................................................22
The ecology of Father-Child rela<onship: an expanded model ...................................................................23
Opvoedingsgedrag.......................................................................................................................................23
Biologische basis van vaderschap ....................................................................................................................26
Coparen/ng......................................................................................................................................................27
Hoorcollege 5 .............................................................................................................................................. 31
Wat is seksuele diversiteit? ..............................................................................................................................31
Psychosociale gezondheid bij seksuele diverse jongeren .................................................................................31
Seksuele minderheidsstress model - Meyer, 2003 ............................................................................................31
Psychologische media/e model .......................................................................................................................32
Interpersoonlijke rela/es – rol van ouders .......................................................................................................33
Seksuele diverse jongeren en hun ouders ........................................................................................................33
, Ar/kel Cleary et al., 2025 .................................................................................................................................34
Seksuele diverse jongeren en hun ouders – ouders moeten er ook aan wennen .............................................35
Ar/kel Goodman & Isreal, 2015 .......................................................................................................................36
Hoorcollege 6 .............................................................................................................................................. 38
Iden/teit ...........................................................................................................................................................38
Aangeboren of aangeleerd?.............................................................................................................................38
Discrimina/e, welzijn en ontwikkeling .............................................................................................................39
Discrimina/e en welzijn ...................................................................................................................................40
Etnische-raciale socialisa/e .............................................................................................................................40
Hoorcollege 7 .............................................................................................................................................. 42
Effecten van de kinderopvang ..........................................................................................................................42
Drie genera<es in onderzoek effecten kinderopvang..................................................................................42
Hoorcollege 8 .............................................................................................................................................. 45
Voorkomen van uithuisplaatsing ......................................................................................................................45
Effec<eve interven<es .................................................................................................................................45
Hoorcollege 9 .............................................................................................................................................. 51
Adolescent storm & stress ................................................................................................................................51
Wat verandert en waarom (in de ouder-adolescent rela/e)? ..........................................................................51
Hoorcollege 10a .......................................................................................................................................... 57
Hoe onderzoek je of een interven/e effec/ef is?..............................................................................................57
Evidence-based werken ....................................................................................................................................57
Wat zijn verklaringen voor biases in percep/e? ...............................................................................................59
Hoe werkt een interven/e? ..............................................................................................................................59
Hoorcollege 10b .......................................................................................................................................... 61
Gedragsproblemen bij kinderen .......................................................................................................................61
Hoorcollege 11 ............................................................................................................................................ 65
Wat zijn internaliserende problemen? .............................................................................................................65
Gezinsfactoren .................................................................................................................................................66
1. Observa<oneel leren ...............................................................................................................................67
2. Informa<eoverdracht ..............................................................................................................................67
3. Opvoedgedrag .........................................................................................................................................68
Interven/es ......................................................................................................................................................70
Voorbeelden en effec/viteit .............................................................................................................................71
Effec/viteit .......................................................................................................................................................73
Gezin en interven/e .........................................................................................................................................73
Hoorcollege 12 ............................................................................................................................................ 74
Defini/e kindermishandeling (jeugdwet, 2015) ...............................................................................................74
,Vormen van kindermishandeling......................................................................................................................74
Meten van kindermishandling .........................................................................................................................75
Prevalen/e (Na/onale Prevalen/estudie Mishandeling) .................................................................................75
Signaleren en melden door professionals ........................................................................................................76
Gevolgen mishandeling ....................................................................................................................................77
Verklaringen: risicofactoren .............................................................................................................................78
Zorgdoelen .......................................................................................................................................................79
Kenmerken van Kindermishandeling-interven/es ............................................................................................79
Effec/viteit .......................................................................................................................................................80
Diagnos/ek ......................................................................................................................................................80
, Hoorcollege 1
Wat kun je verwachten van Familie en Gezin?
- Ontwikkeling van het kind in interac:e met gezinsleden beschrijven (1), begrijpen (2)
en op4maliseren (3)
Stap 1: beschrijven
- Wat is de invloed van huiselijk geweld en kindermishandeling op de ontwikkeling van
kinderen? (college 12)
- Verschilt opvoedgedrag tussen gezinnen met vaders, moeders, of een vader en een
moeder? (college 2 en 4)
Stap 2: begrijpen: de hoe en waarom vragen
- Hoe beïnvloeden broers en zussen elkaars ontwikkeling?
- Waarom beïnvloedt cultuur sommige aspecten van opvoeding wel en andere
aspecten niet of nauwelijks?
Stap 3: op:maliseren: preven:e voorbeelden
- Kunnen we kindermishandeling voorkomen? (college 12)
- Welke opvoedingsvaardigheden van ouders kunnen we veranderen om
gedragsproblemen bij kinderen te verminderen? (college 9)
Opvoedtaken in de babytijd
Vier domeinen van opvoeding van baby’s
- Verzorgende opvoeding (in fysieke behoePen voorzien)
- Sociale opvoeding (interpersoonlijk gedrag bevorderen en begeleiden)
- Didac2sche opvoeding (s:mula:e om de wereld te leren begrijpen)
o Bijv. Boekjes lezen, speelgoed, dingen die je leert
- Materiele opvoeding (fysieke uitdaging en begeleiding)
o Sensorische bewerking, bewust zijn
Kerntaak voor ouders: sensi:ef zijn
- Sensi4viteit = het vermogen van ouders om signalen van het kind waar te nemen,
juist te interpreteren en er correct op te reageren. Op het juist moment sensi:ef zijn
o College 3 vervolg op sensi:viteit
Circle of security à visuele weergave behoePe kind en rol ouders
- Safe haven à ouder moet comfort, troosten, beschermen, reguleren emo:es
- Veilige basis à iemand waar het kind terug bij kan komen; kind kan ontdekken,
rondkijken en zich veilig genoeg voelen om nieuwe dingen te doen. Weten dat de
ouder er is. Kind durP te ontdekken
Waarom is sensi4viteit zo belangrijk?
- Sensi:viteit voorspelt de gehechtheid van het kind
o Hech:ng heeP meerdere vormen (veilig en onveilig)
- Vormt je wereldbeeld
- Eerste tekenen van gehechtheid à rond 8 maanden (angst voor vreemden)
o Dan kan je pas zien of het kind goed gehecht is
Hoorcollege 1 ................................................................................................................................................ 4
Opvoedtaken in de baby/jd ...............................................................................................................................4
Gehechtheids/jlen..............................................................................................................................................5
Otwikkelingsfases – peuter en kleuter/jd ..........................................................................................................6
Ontwikkelingsfase - Adolescen/e .......................................................................................................................7
Gezinspedagogiek als academische discipline ...................................................................................................7
Hoorcollege 2 ................................................................................................................................................ 9
Temperament .....................................................................................................................................................9
Probleemgedrag...............................................................................................................................................10
Temperament/persoonlijkheid en probleemgedrag ...................................................................................10
Temperament/persoonlijkheid reageert op opvoedgedrag ........................................................................10
Temperament/persoonlijkheid roept opvoedgedrag op .............................................................................12
Hoorcollege 3A ............................................................................................................................................ 14
Mentaliseren ....................................................................................................................................................14
Mind-mindedness.............................................................................................................................................15
Hoe kunnen we mind-mindedness meten (in onderzoek en in de prak/jk)? ....................................................16
Interac<onele mind-mindedness ................................................................................................................16
Appropriate (afgestemde) versus non-aDuned (niet afgestemde) mind-mindedness ................................16
Wat is de invloed van mind-mindedness op de ontwikkeling van het kind? ....................................................16
Hoorcollege 3B ............................................................................................................................................ 19
Broers/zussen met een beperking: gevolgen voor gezin (deel 2) .....................................................................19
Quality of life van brusjes ............................................................................................................................20
Factoren die samenhang met individuele varia<e in QoL ...........................................................................20
Hoorcollege 4 .............................................................................................................................................. 22
De rol van vaders in de opvoeding ...................................................................................................................22
The ecology of Father-Child rela<onship: an expanded model ...................................................................23
Opvoedingsgedrag.......................................................................................................................................23
Biologische basis van vaderschap ....................................................................................................................26
Coparen/ng......................................................................................................................................................27
Hoorcollege 5 .............................................................................................................................................. 31
Wat is seksuele diversiteit? ..............................................................................................................................31
Psychosociale gezondheid bij seksuele diverse jongeren .................................................................................31
Seksuele minderheidsstress model - Meyer, 2003 ............................................................................................31
Psychologische media/e model .......................................................................................................................32
Interpersoonlijke rela/es – rol van ouders .......................................................................................................33
Seksuele diverse jongeren en hun ouders ........................................................................................................33
, Ar/kel Cleary et al., 2025 .................................................................................................................................34
Seksuele diverse jongeren en hun ouders – ouders moeten er ook aan wennen .............................................35
Ar/kel Goodman & Isreal, 2015 .......................................................................................................................36
Hoorcollege 6 .............................................................................................................................................. 38
Iden/teit ...........................................................................................................................................................38
Aangeboren of aangeleerd?.............................................................................................................................38
Discrimina/e, welzijn en ontwikkeling .............................................................................................................39
Discrimina/e en welzijn ...................................................................................................................................40
Etnische-raciale socialisa/e .............................................................................................................................40
Hoorcollege 7 .............................................................................................................................................. 42
Effecten van de kinderopvang ..........................................................................................................................42
Drie genera<es in onderzoek effecten kinderopvang..................................................................................42
Hoorcollege 8 .............................................................................................................................................. 45
Voorkomen van uithuisplaatsing ......................................................................................................................45
Effec<eve interven<es .................................................................................................................................45
Hoorcollege 9 .............................................................................................................................................. 51
Adolescent storm & stress ................................................................................................................................51
Wat verandert en waarom (in de ouder-adolescent rela/e)? ..........................................................................51
Hoorcollege 10a .......................................................................................................................................... 57
Hoe onderzoek je of een interven/e effec/ef is?..............................................................................................57
Evidence-based werken ....................................................................................................................................57
Wat zijn verklaringen voor biases in percep/e? ...............................................................................................59
Hoe werkt een interven/e? ..............................................................................................................................59
Hoorcollege 10b .......................................................................................................................................... 61
Gedragsproblemen bij kinderen .......................................................................................................................61
Hoorcollege 11 ............................................................................................................................................ 65
Wat zijn internaliserende problemen? .............................................................................................................65
Gezinsfactoren .................................................................................................................................................66
1. Observa<oneel leren ...............................................................................................................................67
2. Informa<eoverdracht ..............................................................................................................................67
3. Opvoedgedrag .........................................................................................................................................68
Interven/es ......................................................................................................................................................70
Voorbeelden en effec/viteit .............................................................................................................................71
Effec/viteit .......................................................................................................................................................73
Gezin en interven/e .........................................................................................................................................73
Hoorcollege 12 ............................................................................................................................................ 74
Defini/e kindermishandeling (jeugdwet, 2015) ...............................................................................................74
,Vormen van kindermishandeling......................................................................................................................74
Meten van kindermishandling .........................................................................................................................75
Prevalen/e (Na/onale Prevalen/estudie Mishandeling) .................................................................................75
Signaleren en melden door professionals ........................................................................................................76
Gevolgen mishandeling ....................................................................................................................................77
Verklaringen: risicofactoren .............................................................................................................................78
Zorgdoelen .......................................................................................................................................................79
Kenmerken van Kindermishandeling-interven/es ............................................................................................79
Effec/viteit .......................................................................................................................................................80
Diagnos/ek ......................................................................................................................................................80
, Hoorcollege 1
Wat kun je verwachten van Familie en Gezin?
- Ontwikkeling van het kind in interac:e met gezinsleden beschrijven (1), begrijpen (2)
en op4maliseren (3)
Stap 1: beschrijven
- Wat is de invloed van huiselijk geweld en kindermishandeling op de ontwikkeling van
kinderen? (college 12)
- Verschilt opvoedgedrag tussen gezinnen met vaders, moeders, of een vader en een
moeder? (college 2 en 4)
Stap 2: begrijpen: de hoe en waarom vragen
- Hoe beïnvloeden broers en zussen elkaars ontwikkeling?
- Waarom beïnvloedt cultuur sommige aspecten van opvoeding wel en andere
aspecten niet of nauwelijks?
Stap 3: op:maliseren: preven:e voorbeelden
- Kunnen we kindermishandeling voorkomen? (college 12)
- Welke opvoedingsvaardigheden van ouders kunnen we veranderen om
gedragsproblemen bij kinderen te verminderen? (college 9)
Opvoedtaken in de babytijd
Vier domeinen van opvoeding van baby’s
- Verzorgende opvoeding (in fysieke behoePen voorzien)
- Sociale opvoeding (interpersoonlijk gedrag bevorderen en begeleiden)
- Didac2sche opvoeding (s:mula:e om de wereld te leren begrijpen)
o Bijv. Boekjes lezen, speelgoed, dingen die je leert
- Materiele opvoeding (fysieke uitdaging en begeleiding)
o Sensorische bewerking, bewust zijn
Kerntaak voor ouders: sensi:ef zijn
- Sensi4viteit = het vermogen van ouders om signalen van het kind waar te nemen,
juist te interpreteren en er correct op te reageren. Op het juist moment sensi:ef zijn
o College 3 vervolg op sensi:viteit
Circle of security à visuele weergave behoePe kind en rol ouders
- Safe haven à ouder moet comfort, troosten, beschermen, reguleren emo:es
- Veilige basis à iemand waar het kind terug bij kan komen; kind kan ontdekken,
rondkijken en zich veilig genoeg voelen om nieuwe dingen te doen. Weten dat de
ouder er is. Kind durP te ontdekken
Waarom is sensi4viteit zo belangrijk?
- Sensi:viteit voorspelt de gehechtheid van het kind
o Hech:ng heeP meerdere vormen (veilig en onveilig)
- Vormt je wereldbeeld
- Eerste tekenen van gehechtheid à rond 8 maanden (angst voor vreemden)
o Dan kan je pas zien of het kind goed gehecht is
