Week 2
Hoofdstuk 4 Overdracht
Art. 3:83 lid 1 BW geeft als hoofdregel aan dat eigendom, beperkte rechten en vorderingsrechten
overdraagbaar zijn. Alle andere goederen zijn dit alleen voor zover de wet dit bepaalt. Er zijn drie
vereisten voor een geldige overdracht (art. 3:84 lid 1 BW): geldige titel, beschikkingsbevoegdheid en
een levering.
Afhankelijke rechten kunnen naar hun aard niet zelfstandig worden overgedragen. Daarnaast kan het
persoonlijk karakter van een recht het onoverdraagbaar maken. Sommige vorderingsrechten zijn ook
zo aan de persoon verbonden dat het recht naar haar aard niet overdraagbaar is. Naast de aard kan
ook de wet (in formele zin) de overdraagbaarheid beperken of uitsluiten.
De titel is ‘de rechtsverhouding die aan de overdracht ten grondslag ligt en haar rechtvaardigt’. Het
overdrachtsstelsel is een causaal stelsel: als er geen geldige titel is, is er ook geen overdracht. De
levering moet haar oorzaak hebben in een geldige titel. Uit art. 3:84 lid 2 BW volgt dat de titel
voldoende bepaalbaar moet zijn.
Partijen kunnen aan een verbintenis tot overdracht voorwaarden verbinden. De werking van de
verbintenis wordt dan afhankelijk gesteld van een in de toekomst gelegen onzekere gebeurtenis.
Zolang de voorwaarde niet is vervuld, kan de verkrijger als rechthebbende over het goed beschikken.
Beschikken is het vervreemden en het bezwaren van een goed. De hoofdregel is dat de
rechthebbende bij uitsluiting beschikkingsbevoegd is. Deze bevoegdheid is in beginsel exclusief
(bijvoorbeeld niet bij faillissement). De rechthebbende kan zijn beschikkingsbevoegdheid niet van
zijn recht loskoppelen en als een zelfstandig recht overdragen. De beschikkingsbevoegde kan niet
meer rechten op een ander overdragen dat hij zelf heeft (nemo plus-regel).
De hoofdregel is dat er geen overdracht tot stand komt indien de vervreemde ten tijde van de levering
beschikkingsonbevoegd was. Er zijn enkele wettelijke bepalingen die het mogelijk maken dat de
verkrijger toch rechthebbende wordt. Voorbeelden hiervan zijn derdenbescherming (art. 3:86 en 3:88
BW), bekrachtiging (art. 3:58 BW), levering bij voorbaat (art. 3:97 BW) of verkrijging door verjaring.
Hoofdstuk 5 Bescherming tegen beschikkingsonbevoegdheid
Degene die een zaak in zijn macht heeft, wordt vermoed bezitter te zijn (art. 3:109 BW jo. art. 3:107
lid 1 BW). De bezitter wordt op grond van art. 3:119 BW vermoed de rechthebbende te zijn. In art. 3:86
lid 1 BW is een uitzondering op de hoofdregel van art. 3:84 lid 1 BW vastgesteld. Er ontstaat dan toch
een geldige overdracht.
In art. 3:86 lid 1 BW is het vereiste ‘te goeder trouw’ opgenomen. Een derde-verkrijger moet te goeder
trouw zijn om zich te kunnen beroepen op derdenbescherming. De goede trouw wordt beoordeeld
naar de maatstaf van art. 3:11 BW. Of een derde-verkrijger te goeder trouw is, hangt af van de
omstandigheden van het geval. Goede trouw ontbreek wanneer de derde wist van de
beschikkingsonbevoegdheid of de derde de beschikkingsonbevoegdheid in de gegeven
omstandigheden had behoren te kennen.
Als de onderzoeksplicht niet wordt nageleefd, ontbreekt de goede trouw. Wordt voldoende
onderzoek gedaan waaruit blijkt dat de vervreemder beschikkingsbevoegd was, dan is er
bescherming.
, Hoofdstuk 6 Levering van roerende zaken en niet-registergoederen
Roerende zaken die in de macht van de bezitter zijn (art. 3:90 BW), worden geleverd door
bezitsverschaffing. Een houder is meestal niet beschikkingsbevoegd (m.u.v. bijvoorbeeld
eigendomsvoorbehoud), maar kan wel leveren door bezitsverschaffing. Art. 3:114 BW bepaalt dat je
bezit overdraagt door de verkrijger in staat te stellen die macht uit te oefenen die de vervreemder zelf
over het goed kon uitoefenen. Een houder kan wel bezit verschaffen, maar kan geen bezit
overdragen.
Bezitsverschaffing geschiedt door machtsverschaffing of een tweezijdige verklaring. De tweezijdige
verklaring kan op verschillende manieren (art. 3:115 BW):
1. Constitutum possessorium (c.p.) ® Bezitter wordt houder (sub a)
2. Levering brevi manu ® Houder wordt bezitter (sub b)
3. Levering longa manu ® Derde hield voor de vervreemder, maar nu voor de verkrijger (sub c)
Een tussenpersoon als onmiddellijke vertegenwoordiger valt er tussenuit (art. 3:66 lid 1 BW). De
levering aan een gevolmachtigde geldt als levering aan de volmachtgever. Het goed passeert niet het
vermogen van de gevolmachtigde.
Een middellijk vertegenwoordiger handelt in eigen naam. De hoofdregel is dan dat de ontvanger van
de prestatie rechthebbende wordt, de tussenpersoon. De tussenpersoon moet dan doorleveren aan
de achterman. Dit is de doorleveringsleer. De leer van de directe verkrijging staat in art. 3:110 BW. Bij
deze leer wordt de tussenpersoon die het geleverde in eigen naam in ontvangst neemt, geen
rechthebbende. De tussenpersoon gaat houden voor de achterman.
Hoofdstuk 4 Overdracht
Art. 3:83 lid 1 BW geeft als hoofdregel aan dat eigendom, beperkte rechten en vorderingsrechten
overdraagbaar zijn. Alle andere goederen zijn dit alleen voor zover de wet dit bepaalt. Er zijn drie
vereisten voor een geldige overdracht (art. 3:84 lid 1 BW): geldige titel, beschikkingsbevoegdheid en
een levering.
Afhankelijke rechten kunnen naar hun aard niet zelfstandig worden overgedragen. Daarnaast kan het
persoonlijk karakter van een recht het onoverdraagbaar maken. Sommige vorderingsrechten zijn ook
zo aan de persoon verbonden dat het recht naar haar aard niet overdraagbaar is. Naast de aard kan
ook de wet (in formele zin) de overdraagbaarheid beperken of uitsluiten.
De titel is ‘de rechtsverhouding die aan de overdracht ten grondslag ligt en haar rechtvaardigt’. Het
overdrachtsstelsel is een causaal stelsel: als er geen geldige titel is, is er ook geen overdracht. De
levering moet haar oorzaak hebben in een geldige titel. Uit art. 3:84 lid 2 BW volgt dat de titel
voldoende bepaalbaar moet zijn.
Partijen kunnen aan een verbintenis tot overdracht voorwaarden verbinden. De werking van de
verbintenis wordt dan afhankelijk gesteld van een in de toekomst gelegen onzekere gebeurtenis.
Zolang de voorwaarde niet is vervuld, kan de verkrijger als rechthebbende over het goed beschikken.
Beschikken is het vervreemden en het bezwaren van een goed. De hoofdregel is dat de
rechthebbende bij uitsluiting beschikkingsbevoegd is. Deze bevoegdheid is in beginsel exclusief
(bijvoorbeeld niet bij faillissement). De rechthebbende kan zijn beschikkingsbevoegdheid niet van
zijn recht loskoppelen en als een zelfstandig recht overdragen. De beschikkingsbevoegde kan niet
meer rechten op een ander overdragen dat hij zelf heeft (nemo plus-regel).
De hoofdregel is dat er geen overdracht tot stand komt indien de vervreemde ten tijde van de levering
beschikkingsonbevoegd was. Er zijn enkele wettelijke bepalingen die het mogelijk maken dat de
verkrijger toch rechthebbende wordt. Voorbeelden hiervan zijn derdenbescherming (art. 3:86 en 3:88
BW), bekrachtiging (art. 3:58 BW), levering bij voorbaat (art. 3:97 BW) of verkrijging door verjaring.
Hoofdstuk 5 Bescherming tegen beschikkingsonbevoegdheid
Degene die een zaak in zijn macht heeft, wordt vermoed bezitter te zijn (art. 3:109 BW jo. art. 3:107
lid 1 BW). De bezitter wordt op grond van art. 3:119 BW vermoed de rechthebbende te zijn. In art. 3:86
lid 1 BW is een uitzondering op de hoofdregel van art. 3:84 lid 1 BW vastgesteld. Er ontstaat dan toch
een geldige overdracht.
In art. 3:86 lid 1 BW is het vereiste ‘te goeder trouw’ opgenomen. Een derde-verkrijger moet te goeder
trouw zijn om zich te kunnen beroepen op derdenbescherming. De goede trouw wordt beoordeeld
naar de maatstaf van art. 3:11 BW. Of een derde-verkrijger te goeder trouw is, hangt af van de
omstandigheden van het geval. Goede trouw ontbreek wanneer de derde wist van de
beschikkingsonbevoegdheid of de derde de beschikkingsonbevoegdheid in de gegeven
omstandigheden had behoren te kennen.
Als de onderzoeksplicht niet wordt nageleefd, ontbreekt de goede trouw. Wordt voldoende
onderzoek gedaan waaruit blijkt dat de vervreemder beschikkingsbevoegd was, dan is er
bescherming.
, Hoofdstuk 6 Levering van roerende zaken en niet-registergoederen
Roerende zaken die in de macht van de bezitter zijn (art. 3:90 BW), worden geleverd door
bezitsverschaffing. Een houder is meestal niet beschikkingsbevoegd (m.u.v. bijvoorbeeld
eigendomsvoorbehoud), maar kan wel leveren door bezitsverschaffing. Art. 3:114 BW bepaalt dat je
bezit overdraagt door de verkrijger in staat te stellen die macht uit te oefenen die de vervreemder zelf
over het goed kon uitoefenen. Een houder kan wel bezit verschaffen, maar kan geen bezit
overdragen.
Bezitsverschaffing geschiedt door machtsverschaffing of een tweezijdige verklaring. De tweezijdige
verklaring kan op verschillende manieren (art. 3:115 BW):
1. Constitutum possessorium (c.p.) ® Bezitter wordt houder (sub a)
2. Levering brevi manu ® Houder wordt bezitter (sub b)
3. Levering longa manu ® Derde hield voor de vervreemder, maar nu voor de verkrijger (sub c)
Een tussenpersoon als onmiddellijke vertegenwoordiger valt er tussenuit (art. 3:66 lid 1 BW). De
levering aan een gevolmachtigde geldt als levering aan de volmachtgever. Het goed passeert niet het
vermogen van de gevolmachtigde.
Een middellijk vertegenwoordiger handelt in eigen naam. De hoofdregel is dan dat de ontvanger van
de prestatie rechthebbende wordt, de tussenpersoon. De tussenpersoon moet dan doorleveren aan
de achterman. Dit is de doorleveringsleer. De leer van de directe verkrijging staat in art. 3:110 BW. Bij
deze leer wordt de tussenpersoon die het geleverde in eigen naam in ontvangst neemt, geen
rechthebbende. De tussenpersoon gaat houden voor de achterman.
