Week 1
Hoofdstuk 1 Inleiding in het strafprocesrecht
1.1 Het doel en de aard van het strafproces
De aard en het doel van het strafprocesrecht is om door middel van procedureregels in een concreet
geval op te treden. Het onderscheid tussen het strafprocesrecht en het materiële strafrecht is dat in
het materiële strafrecht in abstracto wordt bepaald welke feiten strafbaar zijn en welke straffen
daarvoor gelden, terwijl in het strafprocesrecht de bevoegdheden en de uitoefening daarvan worden
geregeld.
1.3 Het strafprocesrecht en bronnen
Het strafprocesrecht is gelegen in verschillende bronnen: het Wetboek van Strafvordering,
bijzondere wetten, AMvB’s (ministeriële beschikkingen), beleidsregels, jurisprudentie, beginselen
van de goede procesorde en internationaal en Europees recht.
1.4 Legaliteit
Het strafvorderlijke legaliteitsbeginsel is te vinden in art. 1 Sv. Hierin staat dat strafvordering alleen
plaats heeft op de wijze bij de wet voorzien (nulle iudicium sine lege).
Hoofdstuk 2 Karakter en gang van het Nederlandse strafproces
2.2 Het inquisitoire versus het accusatoire procesmodel
In een accusatoir proces strijden twee gelijkwaardige partijen met elkaar tegenover een passieve
rechter die pas een beslissing geeft als daarom wordt gevraagd. Bij een inquisitoir proces is justitie
juist actief op zoek naar de waarheid. De verdachte is geen gelijkwaardige procespartij, maar
fungeert als onderzoeksobject. Ons strafprocesrecht is gematigd accusatoir, aangezien de verdachte
in de beginfase object van onderzoek (inquisitoir) is, maar tijdens het onderzoek ter terechtzitting
gelijkwaardig wordt gesteld aan het OM (accusatoir).
2.5 Afdoening
Er zijn in Nederland verschillende vormen van afdoening. Allereerst kunnen misdrijven van
eenvoudige aard en geringe ernst door de politierechter worden berecht (art. 367 e.v. Sv). Ten tweede
bestaan vormen van buitengerechtelijke afdoening, denk aan de transactie (art. 74 Sr).
2.6 Het strafproces in fasen
De verschillende fasen van het Nederlandse strafproces in chronologische volgorde zijn: de
opsporing, de vervolging, de berechting in eerste aanleg en hoger beroep en cassatie. De vervolging
van de verdachte eindigt pas als de uitspraak onherroepelijk is geworden.
Hoofdstuk 4 Het strafprocessuele model
4.1 Beraadslaging in de raadkamer
De beraadslaging is niet openbaar, maar vindt plaats in de raadkamer. De wetgever heeft een
structuur voorgeschreven waarbinnen de rechter tot zijn eindoordeel moet komen (art. 348 en 350
,Sv). Eerst moet de rechter de formele vragen van art. 348 Sv beantwoorden. Als er geen beletselen
zijn om de zaak inhoudelijk te beoordelen (art. 349 lid 1 Sv), dan neemt de rechter volgens de
materiële vragen van art. 350 Sv in overweging. De wet eist dat de rechter al deze vragen beantwoordt
naar aanleiding van het onderzoek ter terechtzitting en op de grondslag van de tenlastelegging. De
kern van ons legaliteitsbeginsel is dat het gedrag van de verdachte in alle bestanddelen van de
delictsomschrijving moet terugkomen.
4.2 De uitspraak: de verschillende mogelijkheden
De beraadslagingen monden uit in beslissingen en deze beslissingen worden uitgewerkt in een
vonnis. Een vonnis is een schriftelijk stuk en wordt uiterlijk 14 dagen na sluiting van het onderzoek ter
terechtzitting in het openbaar uitgesproken. Het uitspreken van het vonnis door de voorzitter van de
meervoudige kamer heet de uitspraak.
4.3 Het onderzoek ter terechtzitting
Het onderzoek ter terechtzitting vormt de eerste fase van de behandeling ter terechtzitting en daarbij
verzamelt de rechter het materiaal voor het beantwoorden van alle vragen om een beslissing te
kunnen nemen. Het uitgangspunt is dat eerst de verdachte wordt gehoord en vervolgens de getuigen
(art. 286 e.v. Sv). Vervolgens mag de OvJ zijn requisitoir houden en daarna krijgt de raadsman tijd
voor zijn pleidooi.
Hoofdstuk 5 De toegang tot de rechter
5.1 Onafhankelijkheid en onpartijdigheid
De rechter moet bij zijn installatie een eed of belofte afleggen, waarin hij stelt dat hij zijn ambt ‘met
eerlijkheid, nauwgezetheid en onzijdigheid, zonder aanzien van personen, zal uitoefenen’. Daaruit
blijkt dat van de rechter een onpartijdige opstelling wordt verlangd.
5.2 Buitengerechtelijke afdoening
In Nederland zijn er vier verschillende constructies van buitengerechtelijke afdoening: bestuurlijke
beboeting, transactie, strafbeschikking en voorwaardelijk sepot. Buitengerechtelijke oplegging van
vrijheidsstraffen is niet toegestaan op grond van art. 5 EVRM. Vrijheidsbeneming is immers alleen
toelaatbaar als de straf is opgelegd ‘by a competent court’.
Hoofdstuk 6 Het Openbaar Ministerie en de vervolging
6.1 Inleiding
De leden van het OM worden aangeduid als de staande magistratuur, in tegenstelling tot de rechters
die worden aangeduid als de zittende magistratuur. De centrale taak van het OM is de vervolging van
strafbare feiten (vervolgingsrecht). Bovendien heeft het OM een bepaalde vrijheid bij de beslissing
om een strafbaar feit al dan niet te vervolgen, ook wel het opportuniteitsbeginsel genoemd.
6.3 De taken van het OM
Uit art. 124 Wet RO volgt dat het OM is belast met de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
en met andere bij de wet vastgestelde taken. In de term strafrechtelijke handhaving wordt
onderscheid gemaakt tussen de handhaving van de openbare orde en de hulpverleningstaak
enerzijds, en de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde anderzijds. De tenuitvoerleggingen
van rechterlijke beslissingen geschiedt op last van het OM bij het gerecht dat de beslissing heeft
gegeven (art. 553 Sv).
, Hoofdstuk 7 De verdachte en zijn raadsman
7.4 Het recht op bijstand
Art. 6 lid 3 sub c EVRM geeft de verdachte het recht om zichzelf in persoon te verdedigen. Daarnaast
kan de verdachte ook om rechtsbijstand vragen. Voorop staat de vrije advocatenkeuze. De overheid
moet zorgdragen voor het beschikbaar stellen van rechtsbijstand, want een behoorlijke verdediging
is ook een publiek belang. De verantwoordelijkheid van de overheid neemt toe wanneer de verdachte
geen advocaat kan betalen.
7.5 Taak en positie raadsman
De raadsman heeft een ondersteunende en adviserende rol. Dat houdt in dat de raadsman namens
de verdachte de verdediging voert.
7.6 Recht op vrij verkeer met de raadsman
Art. 50 lid 1 Sv stelt dat de advocaat vrije toegang heeft tot de verdachte die van zijn vrijheid is
beroofd. De raadsman heeft alleen het recht met de verdachte te spreken en met hem brieven te
wisselen zonder dat dat van de inhoud door anderen kennis wordt genomen. Het recht op vrije
toegang en vrije briefwisseling op grond van art. 45 Sv is niet absoluut.
Hoofdstuk 1 Inleiding in het strafprocesrecht
1.1 Het doel en de aard van het strafproces
De aard en het doel van het strafprocesrecht is om door middel van procedureregels in een concreet
geval op te treden. Het onderscheid tussen het strafprocesrecht en het materiële strafrecht is dat in
het materiële strafrecht in abstracto wordt bepaald welke feiten strafbaar zijn en welke straffen
daarvoor gelden, terwijl in het strafprocesrecht de bevoegdheden en de uitoefening daarvan worden
geregeld.
1.3 Het strafprocesrecht en bronnen
Het strafprocesrecht is gelegen in verschillende bronnen: het Wetboek van Strafvordering,
bijzondere wetten, AMvB’s (ministeriële beschikkingen), beleidsregels, jurisprudentie, beginselen
van de goede procesorde en internationaal en Europees recht.
1.4 Legaliteit
Het strafvorderlijke legaliteitsbeginsel is te vinden in art. 1 Sv. Hierin staat dat strafvordering alleen
plaats heeft op de wijze bij de wet voorzien (nulle iudicium sine lege).
Hoofdstuk 2 Karakter en gang van het Nederlandse strafproces
2.2 Het inquisitoire versus het accusatoire procesmodel
In een accusatoir proces strijden twee gelijkwaardige partijen met elkaar tegenover een passieve
rechter die pas een beslissing geeft als daarom wordt gevraagd. Bij een inquisitoir proces is justitie
juist actief op zoek naar de waarheid. De verdachte is geen gelijkwaardige procespartij, maar
fungeert als onderzoeksobject. Ons strafprocesrecht is gematigd accusatoir, aangezien de verdachte
in de beginfase object van onderzoek (inquisitoir) is, maar tijdens het onderzoek ter terechtzitting
gelijkwaardig wordt gesteld aan het OM (accusatoir).
2.5 Afdoening
Er zijn in Nederland verschillende vormen van afdoening. Allereerst kunnen misdrijven van
eenvoudige aard en geringe ernst door de politierechter worden berecht (art. 367 e.v. Sv). Ten tweede
bestaan vormen van buitengerechtelijke afdoening, denk aan de transactie (art. 74 Sr).
2.6 Het strafproces in fasen
De verschillende fasen van het Nederlandse strafproces in chronologische volgorde zijn: de
opsporing, de vervolging, de berechting in eerste aanleg en hoger beroep en cassatie. De vervolging
van de verdachte eindigt pas als de uitspraak onherroepelijk is geworden.
Hoofdstuk 4 Het strafprocessuele model
4.1 Beraadslaging in de raadkamer
De beraadslaging is niet openbaar, maar vindt plaats in de raadkamer. De wetgever heeft een
structuur voorgeschreven waarbinnen de rechter tot zijn eindoordeel moet komen (art. 348 en 350
,Sv). Eerst moet de rechter de formele vragen van art. 348 Sv beantwoorden. Als er geen beletselen
zijn om de zaak inhoudelijk te beoordelen (art. 349 lid 1 Sv), dan neemt de rechter volgens de
materiële vragen van art. 350 Sv in overweging. De wet eist dat de rechter al deze vragen beantwoordt
naar aanleiding van het onderzoek ter terechtzitting en op de grondslag van de tenlastelegging. De
kern van ons legaliteitsbeginsel is dat het gedrag van de verdachte in alle bestanddelen van de
delictsomschrijving moet terugkomen.
4.2 De uitspraak: de verschillende mogelijkheden
De beraadslagingen monden uit in beslissingen en deze beslissingen worden uitgewerkt in een
vonnis. Een vonnis is een schriftelijk stuk en wordt uiterlijk 14 dagen na sluiting van het onderzoek ter
terechtzitting in het openbaar uitgesproken. Het uitspreken van het vonnis door de voorzitter van de
meervoudige kamer heet de uitspraak.
4.3 Het onderzoek ter terechtzitting
Het onderzoek ter terechtzitting vormt de eerste fase van de behandeling ter terechtzitting en daarbij
verzamelt de rechter het materiaal voor het beantwoorden van alle vragen om een beslissing te
kunnen nemen. Het uitgangspunt is dat eerst de verdachte wordt gehoord en vervolgens de getuigen
(art. 286 e.v. Sv). Vervolgens mag de OvJ zijn requisitoir houden en daarna krijgt de raadsman tijd
voor zijn pleidooi.
Hoofdstuk 5 De toegang tot de rechter
5.1 Onafhankelijkheid en onpartijdigheid
De rechter moet bij zijn installatie een eed of belofte afleggen, waarin hij stelt dat hij zijn ambt ‘met
eerlijkheid, nauwgezetheid en onzijdigheid, zonder aanzien van personen, zal uitoefenen’. Daaruit
blijkt dat van de rechter een onpartijdige opstelling wordt verlangd.
5.2 Buitengerechtelijke afdoening
In Nederland zijn er vier verschillende constructies van buitengerechtelijke afdoening: bestuurlijke
beboeting, transactie, strafbeschikking en voorwaardelijk sepot. Buitengerechtelijke oplegging van
vrijheidsstraffen is niet toegestaan op grond van art. 5 EVRM. Vrijheidsbeneming is immers alleen
toelaatbaar als de straf is opgelegd ‘by a competent court’.
Hoofdstuk 6 Het Openbaar Ministerie en de vervolging
6.1 Inleiding
De leden van het OM worden aangeduid als de staande magistratuur, in tegenstelling tot de rechters
die worden aangeduid als de zittende magistratuur. De centrale taak van het OM is de vervolging van
strafbare feiten (vervolgingsrecht). Bovendien heeft het OM een bepaalde vrijheid bij de beslissing
om een strafbaar feit al dan niet te vervolgen, ook wel het opportuniteitsbeginsel genoemd.
6.3 De taken van het OM
Uit art. 124 Wet RO volgt dat het OM is belast met de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
en met andere bij de wet vastgestelde taken. In de term strafrechtelijke handhaving wordt
onderscheid gemaakt tussen de handhaving van de openbare orde en de hulpverleningstaak
enerzijds, en de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde anderzijds. De tenuitvoerleggingen
van rechterlijke beslissingen geschiedt op last van het OM bij het gerecht dat de beslissing heeft
gegeven (art. 553 Sv).
, Hoofdstuk 7 De verdachte en zijn raadsman
7.4 Het recht op bijstand
Art. 6 lid 3 sub c EVRM geeft de verdachte het recht om zichzelf in persoon te verdedigen. Daarnaast
kan de verdachte ook om rechtsbijstand vragen. Voorop staat de vrije advocatenkeuze. De overheid
moet zorgdragen voor het beschikbaar stellen van rechtsbijstand, want een behoorlijke verdediging
is ook een publiek belang. De verantwoordelijkheid van de overheid neemt toe wanneer de verdachte
geen advocaat kan betalen.
7.5 Taak en positie raadsman
De raadsman heeft een ondersteunende en adviserende rol. Dat houdt in dat de raadsman namens
de verdachte de verdediging voert.
7.6 Recht op vrij verkeer met de raadsman
Art. 50 lid 1 Sv stelt dat de advocaat vrije toegang heeft tot de verdachte die van zijn vrijheid is
beroofd. De raadsman heeft alleen het recht met de verdachte te spreken en met hem brieven te
wisselen zonder dat dat van de inhoud door anderen kennis wordt genomen. Het recht op vrije
toegang en vrije briefwisseling op grond van art. 45 Sv is niet absoluut.
