Samenvatting Ethiek en recht Int

Samenvatting Ethiek en Recht Introductie.
Les 1. Wat is ethiek?

Begrippen
Ethiek: in de ethiek gaat het om handelen vanuit het gezichtspunt van goed en kwaad, juist en onjuist
etc.
Het morele gezichtspunt: het morele gezichtspunt bepaalt of iets moreel kan worden genoemd. Het
gezichtspunt heeft vier kenmerken:
1. Het is normatief
2. Het is gericht op fundamentele, op zichzelf nastrevenswaardige doeleinden
3. Het vereist alpartijdigheid (belangen en opvattingen van alle partijen meenemen)
4. Het vereist universaliseerbaarheid (bij de beoordeling van een situatie mogen alleen de
universele kenmerken van de situatie een rol spelen, wie de personen zijn die in de situatie
voorkomen moeten buiten beschouwing blijven.
Ethiek: de wetenschappelijke of systematische studie van de moraal. (gaat over hoe we moeten
handelen)
Moraal: het geheel van morele normen en waarden dat door een individu of binnen een groep,
instelling of cultuur als een belangrijke richtlijn voor het eigen handelen wordt beschouwd. (behelst
de normen en waarden die werkelijk geleefd worden in concrete gemeenschappen)

Indelingen van ethiek:
Descriptieve ethiek: De descriptieve ethiek beschrijft het ethische leven, de gewoontes, gebruiken en
zeden van mensen.
Normatieve ethiek: De normatieve ethiek tracht te bepalen hoe we moeten leven, wat we wel of niet
behoren te doen.
Meta-Ethiek: De meta-ethiek gaat over de logische fundering van de ethiek en de ontologische status
van ethische waarden en oordelen
 Zijn ethische normen objectief of subjectief?
 Kunnen ethische uitspraken waar of onwaar zijn?
 Zijn ethische oordelen de uitdrukking van emoties?

Benaderingswijzen binnen de normatieve ethiek:
Gevolgen ethiek (consequentialisme)
 Alleen het resultaat telt, ongeacht de manier waarop
 Utilisme: het grootste nut voor het grootste aantal mensen
Plichten of principes ethiek (deontologie)
 De aard van de handeling, de manier waarop iets bereikt is, is moreel belangrijk, niet het
resultaat.
 Rechten en plichten
Deugden ethiek
 Karakter en de intentie achter het handelen zijn moreel belangrijk
 Het goede leven
Zorgethiek (kritisch perspectief op de traditionele ethiek)
Brengt ethische overwegingen naar de voorgrond die anders ongezien of onbelicht blijven,
kernbegrippen:
 Afhankelijkheid en verantwoordelijkheid
 Waarden
 Waardevolle relaties
 Eigenheid van personen
 De contextgebondenheid van het handelen

,Les 2. Ethiek, normen en waarden.

Begrippen normen en waarden
Normen: Normen zijn gedragsregels, die van bepaalde waarden afgeleid zijn. Normen brengen
bepaalde waarden tot uitdrukking in de vorm van een gebod of verbod.
Waarden: Waarden zijn kwaliteiten van zaken waardoor deze zaken goed en nastrevenswaardig zijn,
bijvoorbeeld:
 Rechtvaardigheid
 Gezondheid
 Autonomie
 Leven
 Trouw

Soorten waarden (en normen)
Intrinsieke waarden:
intrinsieke waarden zijn omwille van zichzelf goed, bijvoorbeeld:
 Rechtvaardigheid
 Gezondheid
Intrinsieke waarden spelen een centrale rol in de ethiek
Instrumentele waarden:
iets heeft een instrumentele waarde als het niet omwille van zichzelf goed is, maar omwille van iets
anders, bijvoorbeeld:
 Efficientie
 Een goed mes
Welzijnswaarden:
behoeften en belangen (eten, gezondheid, veiligheid, etc.)
 Fysiek en psychisch
Morele waarden:
 Rechtvaardigheid, eerlijkheid, etc.
 Hoe om te gaan met anderen.

Drietal manieren waarop waarden richtinggevend kunnen zijn
1. Van sommige waarden is het een goede zaak dat ze zo veel en zo sterk mogelijk voorkomen,
bijvoorbeeld menselijk geluk of het welzijn van de mens
2. Sommige waarden zijn direct verplichtend, je behoort er naar te leven. Bijvoorbeeld
rechtvaardigheid en eerlijkheid.
3. Sommige waarden veronderstellen een idee van perfectie. Misschien kunnen ze niet altijd
compleet gerealiseerd worden, toch kun je er zo veel mogelijk naar streven.

, Les 3. Inleiding recht

Recht omschrijvingen
 Subjectief recht:
Bevoegdheid of aanspraak die iemand in een gegeven situatie in redelijkheid heeft ten
opzichte van een ander
 Objectief recht
Geheel van regels en voorschriften dat vanuit een gemeenschap met een dwingend karakter
aan de samenlevingsgenoten is opgelegd
 Positief recht:
Het objectieve recht dat op een bepaalde tijd in een bepaalde gemeenschap geldt.

Rechtsbeginselen:
Rechtsbeginselen zijn normen die aan het positieve recht ten grondslag liggen.
Gezondheidsrecht: het geheel van rechtsregels dat betrekking heeft op de zorg voor de gezondheid
en de toepassing van overig burgerlijk, bestuurs- en strafrecht in dat verband, o.a:
 Rechten van patienten ( WGBO, klachtrecht, BOPZ)
 Beroepenwetgeving (wet BIG; kwaliteit en tuchtrecht)
 Organisatie gezondheidszorg


Rechtsbronnen:
 Wetgeving (overheid, gemeente, provincie)
 Verdrag ( overeenkomst tussen Nederland en andere landen)
 Jurisprudentie (alle uitspraken van de rechters in nederland)

Functies recht:
 Ordenen van de samenleving
 Beschermen van belangen
 Voorwaarden scheppen voor de ontplooiing van mensen
 Voorkomen van misstanden
 Concretiseren van rechtvaardigheid

Grondrechten:
Grondrechten zijn rechten die burgers de vrijheid geven om zonder bemoeienis van de overheid te
leven. Ook bevat de grondwet de rechten om deel te nemen aan de samenleving en de politiek.
Voorbeelden:
 Kiesrecht
 Vrijheid van meningsuiting
 Recht op privacy
 Recht op gelijke behandeling
Je hebt twee soorten grondrechten:
 Klassieke grondrechten (vrijheidsrechten)
Vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van onderwijs, vrijheid van
vereniging en vergadering.
 Sociale grondrechten (participatie of ontplooingsrechten)
onderwijs, bijstand, gezondheidszorg.