Samenvatting Palliatieve Zorg
HBO-niveau - met extra uitleg, tabellen, leerkaart, oefenvragen en afbeeldingen
Kern in 5 zinnen
Palliatieve zorg richt zich op kwaliteit van leven en later kwaliteit van sterven bij een ernstige ziekte.
Het is niet hetzelfde als terminale zorg: palliatieve zorg kan al starten bij diagnose van een ongeneeslijke of ernstige
aandoening.
De zorg kijkt naar vier domeinen: lichamelijk, psychisch, sociaal en spiritueel/existentieel.
Advanced care planning betekent vroegtijdig praten over wensen, grenzen, behandeldoelen en beslissingen rond het
levenseinde.
Palliatieve sedatie en euthanasie lijken soms op elkaar, maar verschillen sterk in doel, indicatie, juridische status en
gevolg.
1. Wat is palliatieve zorg?
Palliatieve zorg is zorg voor mensen met een ernstige of levensbedreigende ziekte waarbij genezing niet altijd meer
mogelijk is of niet meer centraal staat. Het doel is het behouden of verbeteren van kwaliteit van leven, het
verminderen van lijden en het ondersteunen van patiënt en naasten. Palliatieve zorg is breed: het gaat niet alleen
over lichamelijke klachten, maar ook over angst, verlies, zingeving, sociale rollen, familie en keuzes rondom
behandeling en sterven.
Start vaak al bij de diagnose van een ernstige ziekte, dus niet pas in de laatste dagen.
Loopt naast ziektegerichte of curatieve behandeling zolang dat passend is.
Wordt belangrijker naarmate de ziekte vordert en de behandelruimte kleiner wordt.
Is gericht op comfort, autonomie, waardigheid, communicatie en gezamenlijke besluitvorming.
Begrip Betekenis op HBO-niveau
Palliatieve zorg Zorg gericht op kwaliteit van leven bij een ernstige ziekte, met
aandacht voor lichamelijke, psychische, sociale en spirituele
dimensies.
Terminale fase De fase waarin verwacht wordt dat iemand binnen ongeveer
0 tot 3 maanden overlijdt. Dit is een inschatting, geen exacte
regel.
Stervensfase Laatste fase waarin overlijden meestal binnen enkele dagen
tot ongeveer een week verwacht wordt.
End-of-life care (EOLC) Zorg in de stervensfase, gericht op comfort, nabijheid,
symptoomcontrole en rust.
Samenvatting Palliatieve Zorg - HBO-niveau
, Afbeelding: de vier fasen van palliatieve zorg. Palliatieve zorg loopt deels naast curatieve zorg en neemt toe in de tijd.
2. Vier fasen van palliatieve zorg
Fase Doel Voorbeelden van zorg
1. Ziektegerichte palliatie Ziekte remmen of stabiliseren, terwijl Chemotherapie bij kanker, behandeling
kwaliteit van leven centraal blijft. hartfalen/COPD, revalidatie,
symptoommonitoring.
2. Symptoomgerichte palliatie Klachten verminderen wanneer Pijnbestrijding, dyspneubehandeling,
ziektebehandeling minder zinvol of te misselijkheid, angst, vermoeidheid,
belastend wordt. voeding, psychosociale steun.
3. Palliatieve zorg in de stervensfase Comfort en waardig sterven in de Zorgpad stervensfase, medicatie
laatste dagen tot week. heroverwegen, familie begeleiden,
reutelen/onrust/pijn behandelen.
4. Nazorg en rouw Naasten ondersteunen na overlijden en Nagesprek, rouwbegeleiding, aandacht
risico op verstoorde rouw signaleren. voor praktische zaken en psychosociale
steun.
3. Vier domeinen van palliatieve zorg
Domein Waar let je op? Voorbeelden
Lichamelijk Symptomen, functioneren, pijn, Pijnscore, dyspneu, obstipatie,
benauwdheid, voeding, slaap, mobiliteit. vermoeidheid, misselijkheid, medicatie-
effecten.
Psychisch Angst, somberheid, controleverlies, Angst voor sterven, paniek bij
coping, onzekerheid. benauwdheid, depressieve klachten,
piekeren.
Sociaal Relaties, mantelzorg, werk, financiën, Overbelasting mantelzorger, thuis willen
plaats van zorg, rollen in gezin. sterven, kinderen betrekken,
steunnetwerk.
Spiritueel/existentieel Zingeving, geloof, levensvragen, Waarom-vragen, schuldgevoel, hoop,
waarden, cultuur, afscheid. rituelen, betekenis van lijden en sterven.
4. Palliatieve symptomen
Een palliatief symptoom is een door de patiënt ervaren klacht. Dat betekent dat het subjectief is: de patiënt bepaalt
hoeveel last het geeft. Een klacht kan lichamelijk beginnen, maar invloed hebben op stemming, gedrag, relaties,
zelfstandigheid en zingeving.
Veelvoorkomende symptomen in palliatieve fase Veelvoorkomende symptomen in stervensfase
Vermoeidheid Vermoeidheid
Pijn Gewichtsverlies / zwakte
Gebrek aan energie en eetlust Gebrek aan eetlust
Gespannenheid / zorgen maken Pijn
Gewichtsverlies Dyspneu
Droge mond Sufheid
Somberheid / slapeloosheid Droge mond / neurologische klachten
Obstipatie / misselijkheid / dyspneu Angst / obstipatie
Vragen bij een palliatief symptoom
Hoe vaak komt het symptoom voor en hoe ernstig is het voor deze patiënt?
Welke lichamelijke oorzaak kan er zijn en is behandeling mogelijk?
Wat betekent het symptoom voor functioneren, slaap, angst, autonomie en kwaliteit van leven?
Welke behandeling past bij de doelen en wensen van de patiënt?
Wanneer is een symptoom refractair en wordt palliatieve sedatie bespreekbaar?
Samenvatting Palliatieve Zorg - HBO-niveau
HBO-niveau - met extra uitleg, tabellen, leerkaart, oefenvragen en afbeeldingen
Kern in 5 zinnen
Palliatieve zorg richt zich op kwaliteit van leven en later kwaliteit van sterven bij een ernstige ziekte.
Het is niet hetzelfde als terminale zorg: palliatieve zorg kan al starten bij diagnose van een ongeneeslijke of ernstige
aandoening.
De zorg kijkt naar vier domeinen: lichamelijk, psychisch, sociaal en spiritueel/existentieel.
Advanced care planning betekent vroegtijdig praten over wensen, grenzen, behandeldoelen en beslissingen rond het
levenseinde.
Palliatieve sedatie en euthanasie lijken soms op elkaar, maar verschillen sterk in doel, indicatie, juridische status en
gevolg.
1. Wat is palliatieve zorg?
Palliatieve zorg is zorg voor mensen met een ernstige of levensbedreigende ziekte waarbij genezing niet altijd meer
mogelijk is of niet meer centraal staat. Het doel is het behouden of verbeteren van kwaliteit van leven, het
verminderen van lijden en het ondersteunen van patiënt en naasten. Palliatieve zorg is breed: het gaat niet alleen
over lichamelijke klachten, maar ook over angst, verlies, zingeving, sociale rollen, familie en keuzes rondom
behandeling en sterven.
Start vaak al bij de diagnose van een ernstige ziekte, dus niet pas in de laatste dagen.
Loopt naast ziektegerichte of curatieve behandeling zolang dat passend is.
Wordt belangrijker naarmate de ziekte vordert en de behandelruimte kleiner wordt.
Is gericht op comfort, autonomie, waardigheid, communicatie en gezamenlijke besluitvorming.
Begrip Betekenis op HBO-niveau
Palliatieve zorg Zorg gericht op kwaliteit van leven bij een ernstige ziekte, met
aandacht voor lichamelijke, psychische, sociale en spirituele
dimensies.
Terminale fase De fase waarin verwacht wordt dat iemand binnen ongeveer
0 tot 3 maanden overlijdt. Dit is een inschatting, geen exacte
regel.
Stervensfase Laatste fase waarin overlijden meestal binnen enkele dagen
tot ongeveer een week verwacht wordt.
End-of-life care (EOLC) Zorg in de stervensfase, gericht op comfort, nabijheid,
symptoomcontrole en rust.
Samenvatting Palliatieve Zorg - HBO-niveau
, Afbeelding: de vier fasen van palliatieve zorg. Palliatieve zorg loopt deels naast curatieve zorg en neemt toe in de tijd.
2. Vier fasen van palliatieve zorg
Fase Doel Voorbeelden van zorg
1. Ziektegerichte palliatie Ziekte remmen of stabiliseren, terwijl Chemotherapie bij kanker, behandeling
kwaliteit van leven centraal blijft. hartfalen/COPD, revalidatie,
symptoommonitoring.
2. Symptoomgerichte palliatie Klachten verminderen wanneer Pijnbestrijding, dyspneubehandeling,
ziektebehandeling minder zinvol of te misselijkheid, angst, vermoeidheid,
belastend wordt. voeding, psychosociale steun.
3. Palliatieve zorg in de stervensfase Comfort en waardig sterven in de Zorgpad stervensfase, medicatie
laatste dagen tot week. heroverwegen, familie begeleiden,
reutelen/onrust/pijn behandelen.
4. Nazorg en rouw Naasten ondersteunen na overlijden en Nagesprek, rouwbegeleiding, aandacht
risico op verstoorde rouw signaleren. voor praktische zaken en psychosociale
steun.
3. Vier domeinen van palliatieve zorg
Domein Waar let je op? Voorbeelden
Lichamelijk Symptomen, functioneren, pijn, Pijnscore, dyspneu, obstipatie,
benauwdheid, voeding, slaap, mobiliteit. vermoeidheid, misselijkheid, medicatie-
effecten.
Psychisch Angst, somberheid, controleverlies, Angst voor sterven, paniek bij
coping, onzekerheid. benauwdheid, depressieve klachten,
piekeren.
Sociaal Relaties, mantelzorg, werk, financiën, Overbelasting mantelzorger, thuis willen
plaats van zorg, rollen in gezin. sterven, kinderen betrekken,
steunnetwerk.
Spiritueel/existentieel Zingeving, geloof, levensvragen, Waarom-vragen, schuldgevoel, hoop,
waarden, cultuur, afscheid. rituelen, betekenis van lijden en sterven.
4. Palliatieve symptomen
Een palliatief symptoom is een door de patiënt ervaren klacht. Dat betekent dat het subjectief is: de patiënt bepaalt
hoeveel last het geeft. Een klacht kan lichamelijk beginnen, maar invloed hebben op stemming, gedrag, relaties,
zelfstandigheid en zingeving.
Veelvoorkomende symptomen in palliatieve fase Veelvoorkomende symptomen in stervensfase
Vermoeidheid Vermoeidheid
Pijn Gewichtsverlies / zwakte
Gebrek aan energie en eetlust Gebrek aan eetlust
Gespannenheid / zorgen maken Pijn
Gewichtsverlies Dyspneu
Droge mond Sufheid
Somberheid / slapeloosheid Droge mond / neurologische klachten
Obstipatie / misselijkheid / dyspneu Angst / obstipatie
Vragen bij een palliatief symptoom
Hoe vaak komt het symptoom voor en hoe ernstig is het voor deze patiënt?
Welke lichamelijke oorzaak kan er zijn en is behandeling mogelijk?
Wat betekent het symptoom voor functioneren, slaap, angst, autonomie en kwaliteit van leven?
Welke behandeling past bij de doelen en wensen van de patiënt?
Wanneer is een symptoom refractair en wordt palliatieve sedatie bespreekbaar?
Samenvatting Palliatieve Zorg - HBO-niveau
