Complexe systemen van theorie tot praktijk
College 1 deel A
Systeem – elementen die met elkaar verbonden zijn
- gedachten, gevoel, de wereld, culturen
Wat maakt een systeem complex
- Zelforganisatie: gedrag van een systeem als geheel komt voort uit
de interacties tussen de elementen in het systeem zonder dat er een
achterliggende oorzaak aan ligt.
o Eigenschap: emergentie: het patroon wat het systeem laat
zien kun je niet reduceren tot losse elementen, kan alleen
ontstaan uit interacties. (bijvoorbeeld een magnetisch veld)
o Komt voort in de motorontwikkeling: komt voort uit interactie
tussen kind en omgeving; psychologisch niveau: sociale angst
komt voort uit de effecten van je ervaringen en andersom.
Complexe systeem theorie: je kan patronen hebben zonder
achterliggende oorzaak.
- Je probeert de kijk op processen niet te verklaren vanuit andere
dingen maar dat je het probeert te begrijpen als proces.
Traditioneel onderzoek: additieve oorzaken - (puzzelstokjes) als we willen
begrijpen waar het gedrag van een kind vandaan komt, proberen we met
puzzelstukjes te verklaren waar dat gedrag vandaan komt.
- Lineaire regressie ( X Y error). 90% is niet te verklaren op deze
manier.
- lineaire groeps-statistiek A
- standaard pad
Complexe systeem theorie: interactie – ziet het als interactie in plaats van
iets wat je kan optellen.
- individueel proces B
- unieke processen; die probeer je te begrijpen want bijna niemand
volgt het gemiddelde lijntje in bijvoorbeeld groeicurve.
, - dynamische processen (loops)
- dynamische processen (tijdsreeksen)
- Dynamische processen (kwalitatief onderzoek)
College 1 deel B – personalisatie A
Populatie statistiek geeft kennis over een populatie maar kunnen we
daar ook wat mee voor het individu?
- is iedereen hetzelfde? Of is iedereen uniek? Of zit er iets tussenin?
- kleine effectgroottes in de pedagogiek
- traditionele kijk populatie statistiek: normatief idee, gemiddelde is
normaal en afwijking van gemiddelde (diversiteit) is een error. Zij
vinden dat het gemiddelde geld voor de meeste mensen.
o Adolphe Quetelet (paste het gemiddelde toe op mensen): hoe
groter het aantal individuen dat men observeert, hoe meer de
individuele bijzonderheden, hetzij fysiek of moreel
(psychologisch), worden uitgewist en hoe meer zij de
algemene feiten bepalen op grond waarvan de samenleving
bestaat en zichzelf in stand houdt.
o Hersenonderzoek Miller: gemiddelde brein, maar dit lijkt niet
op de hersenactiviteit van individuen.
- Andere traditionele kijk: diversiteit als rang
o Francis Galton (uitvinder regressieanalyse): wie slecht is in het
één is doorgaans ook slecht in het ander, en wie goed is in het
één is ook doorgaans goed in het ander. Wie briljant is, zoals
ik, is overal heel goed in.
o Todd Rose – contextprincipe: rang is niet stabiel.
Grilligheidsprincipe: het is niet zo dat wie goed is in het één,
ook goed in een ander. Dat vaardigheden correleren klopt niet.
- Todd Rose – grilligheidsprincipe/jaggedness: bijna niemand scoort
gemiddeld op multidimensionale constructen (bijvoorbeeld
intelligentie, kledingmaat en symptomen).
, Todd rose – context principe: fysieke constructen, zoals kledingmaat,
zijn redelijk stabiel over verschillende contexten. Psychologische
constructen zijn dat niet.
o Wat zegt de populatie statistiek nog als profielen grillig zijn en
psychologische eigenschappen verschillen tussen contexten,
wat is een populatie dan? (intelligent vs. niet-intelligent,
extravert vs. introvert, angstig vs. niet-angstig?)
Verschillen tussen personen zeggen niets over processen binnen personen
- Variatie tussen personen en binnen personen is verschillend
- Variatie tussen personen is niet bruikbaar voor het bestuderen van
interventies
- Vragen over verandering moeten binnen personen onderzocht
worden
We kunnen niets leren over individuen door groepsvergelijkingen of cross-
sectionele correlaties. Je leert iets over individuen door ze te volgen over
tijd.
Eigenschappen van processen in de pedagogiek
- Sequentie-principe (principal of pathways) – Todd Rose
o Equifinality: verschillende wegen/trajecten kunnen dezelfde
uitkomst hebben
o Traject is passend bij het individu
o Motor ontwikkeling bij kinderen: sommige kinderen gaan eerst
zitten en dan cruisen of andere gaan eerst cruisen en dan
kruipen. Ieder traject is voor een individu anders.
- Multifinaliteit – zelfde startpunt, maar andere trajecten en
uitkomsten
o Bijvoorbeeld uitkomsten kindermishandeling
o
- Stabiliteit en fluctuatie – verschillen tussen het verwerven van
vaardigheden (bijvoorbeeld leren lopen) en meer fluide
psychologische constructen (bijvoorbeeld stemmingswisselingen)
- Onvoorspelbaarheid – op lange termijn zijn processen niet te
voorspellen
o Bijvoorbeeld het weer, voorspellingen worden op de langere
termijn steeds breder of psychotherapie
Er is diversiteit in individuele processen
- De gemiddelde persoon bestaat niet
- Verschillen tussen personen zeggen niets over processen binnen
personen
- Context is cruciaal
- Er is diversiteit in individuele processen.
, Complex systems approach to social science – Merlijn Olthof
Het artikel bespreekt de complex systems approach als een alternatief
paradigma binnen de sociale wetenschappen. In plaats van menselijk
gedrag te verklaren vanuit losse oorzaken of lineaire verbanden, kijkt deze
benadering naar mensen als complexe dynamische systemen waarin
allerlei processen voortdurend op elkaar inwerken.
Een complex systeem bestaat uit veel onderdelen die met elkaar
interageren en samen een geheel vormen dat méér is dan de som van de
delen. Gedrag ontstaat dus niet door één centrale oorzaak, maar door
voortdurende interacties tussen biologische, psychologische en sociale
processen. Een belangrijk concept hierbij is zelforganisatie: patronen
ontstaan spontaan vanuit interacties tussen onderdelen, zonder centrale
aansturing. Het voorbeeld van een zwerm spreeuwen laat zien hoe
individuele vogels samen complexe patronen vormen zonder leider.
De auteur bespreekt drie belangrijke theoretische fundamenten van
complexiteitstheorie:
General Systems Theory van Von Bertalanffy: levende systemen
zijn open systemen die voortdurend informatie en energie
uitwisselen met hun omgeving.
Synergetics van Haken: macro-patronen sturen ook het gedrag van
de onderdelen van het systeem. Dit noemt men circulaire
causaliteit.
Catastrophe Theory van Thom en Zeeman: verklaart plotselinge
en abrupte veranderingen (transities) in gedrag.
Binnen deze benadering staat het begrip attractor centraal. Een attractor
is een stabiel gedragspatroon waar een systeem steeds naar terugkeert.
Bij depressie kan bijvoorbeeld een langdurige sombere stemming een
attractor vormen. Kleine positieve gebeurtenissen veranderen het patroon
tijdelijk, maar het systeem keert snel terug naar de oude toestand.
Verandering ontstaat pas wanneer een systeem overgaat naar een nieuwe
attractor.
De auteur legt uit dat veranderingen vaak niet geleidelijk verlopen, maar
via plotselinge transities of tipping points. Vlak vóór zo’n overgang
wordt het systeem instabieler. Dat noemt men:
critical slowing down: het systeem herstelt trager na
verstoringen;
critical fluctuations: toenemende variatie in gedrag of emoties.
Deze ideeën worden veel toegepast in psychotherapieonderzoek. Studies
tonen aan dat psychologische verbetering vaak abrupt gebeurt (“sudden
gains”) en voorafgegaan wordt door instabiliteit. Complexiteitstheorie
heeft hierdoor ook praktische toepassingen gekregen in therapieën die
gericht zijn op het destabiliseren van ongewenste patronen en het
versterken van nieuwe, gezondere attractoren.
Een tweede belangrijk onderzoeksgebied zijn netwerken. In
netwerkmodellen bestaan psychologische problemen niet uit één
College 1 deel A
Systeem – elementen die met elkaar verbonden zijn
- gedachten, gevoel, de wereld, culturen
Wat maakt een systeem complex
- Zelforganisatie: gedrag van een systeem als geheel komt voort uit
de interacties tussen de elementen in het systeem zonder dat er een
achterliggende oorzaak aan ligt.
o Eigenschap: emergentie: het patroon wat het systeem laat
zien kun je niet reduceren tot losse elementen, kan alleen
ontstaan uit interacties. (bijvoorbeeld een magnetisch veld)
o Komt voort in de motorontwikkeling: komt voort uit interactie
tussen kind en omgeving; psychologisch niveau: sociale angst
komt voort uit de effecten van je ervaringen en andersom.
Complexe systeem theorie: je kan patronen hebben zonder
achterliggende oorzaak.
- Je probeert de kijk op processen niet te verklaren vanuit andere
dingen maar dat je het probeert te begrijpen als proces.
Traditioneel onderzoek: additieve oorzaken - (puzzelstokjes) als we willen
begrijpen waar het gedrag van een kind vandaan komt, proberen we met
puzzelstukjes te verklaren waar dat gedrag vandaan komt.
- Lineaire regressie ( X Y error). 90% is niet te verklaren op deze
manier.
- lineaire groeps-statistiek A
- standaard pad
Complexe systeem theorie: interactie – ziet het als interactie in plaats van
iets wat je kan optellen.
- individueel proces B
- unieke processen; die probeer je te begrijpen want bijna niemand
volgt het gemiddelde lijntje in bijvoorbeeld groeicurve.
, - dynamische processen (loops)
- dynamische processen (tijdsreeksen)
- Dynamische processen (kwalitatief onderzoek)
College 1 deel B – personalisatie A
Populatie statistiek geeft kennis over een populatie maar kunnen we
daar ook wat mee voor het individu?
- is iedereen hetzelfde? Of is iedereen uniek? Of zit er iets tussenin?
- kleine effectgroottes in de pedagogiek
- traditionele kijk populatie statistiek: normatief idee, gemiddelde is
normaal en afwijking van gemiddelde (diversiteit) is een error. Zij
vinden dat het gemiddelde geld voor de meeste mensen.
o Adolphe Quetelet (paste het gemiddelde toe op mensen): hoe
groter het aantal individuen dat men observeert, hoe meer de
individuele bijzonderheden, hetzij fysiek of moreel
(psychologisch), worden uitgewist en hoe meer zij de
algemene feiten bepalen op grond waarvan de samenleving
bestaat en zichzelf in stand houdt.
o Hersenonderzoek Miller: gemiddelde brein, maar dit lijkt niet
op de hersenactiviteit van individuen.
- Andere traditionele kijk: diversiteit als rang
o Francis Galton (uitvinder regressieanalyse): wie slecht is in het
één is doorgaans ook slecht in het ander, en wie goed is in het
één is ook doorgaans goed in het ander. Wie briljant is, zoals
ik, is overal heel goed in.
o Todd Rose – contextprincipe: rang is niet stabiel.
Grilligheidsprincipe: het is niet zo dat wie goed is in het één,
ook goed in een ander. Dat vaardigheden correleren klopt niet.
- Todd Rose – grilligheidsprincipe/jaggedness: bijna niemand scoort
gemiddeld op multidimensionale constructen (bijvoorbeeld
intelligentie, kledingmaat en symptomen).
, Todd rose – context principe: fysieke constructen, zoals kledingmaat,
zijn redelijk stabiel over verschillende contexten. Psychologische
constructen zijn dat niet.
o Wat zegt de populatie statistiek nog als profielen grillig zijn en
psychologische eigenschappen verschillen tussen contexten,
wat is een populatie dan? (intelligent vs. niet-intelligent,
extravert vs. introvert, angstig vs. niet-angstig?)
Verschillen tussen personen zeggen niets over processen binnen personen
- Variatie tussen personen en binnen personen is verschillend
- Variatie tussen personen is niet bruikbaar voor het bestuderen van
interventies
- Vragen over verandering moeten binnen personen onderzocht
worden
We kunnen niets leren over individuen door groepsvergelijkingen of cross-
sectionele correlaties. Je leert iets over individuen door ze te volgen over
tijd.
Eigenschappen van processen in de pedagogiek
- Sequentie-principe (principal of pathways) – Todd Rose
o Equifinality: verschillende wegen/trajecten kunnen dezelfde
uitkomst hebben
o Traject is passend bij het individu
o Motor ontwikkeling bij kinderen: sommige kinderen gaan eerst
zitten en dan cruisen of andere gaan eerst cruisen en dan
kruipen. Ieder traject is voor een individu anders.
- Multifinaliteit – zelfde startpunt, maar andere trajecten en
uitkomsten
o Bijvoorbeeld uitkomsten kindermishandeling
o
- Stabiliteit en fluctuatie – verschillen tussen het verwerven van
vaardigheden (bijvoorbeeld leren lopen) en meer fluide
psychologische constructen (bijvoorbeeld stemmingswisselingen)
- Onvoorspelbaarheid – op lange termijn zijn processen niet te
voorspellen
o Bijvoorbeeld het weer, voorspellingen worden op de langere
termijn steeds breder of psychotherapie
Er is diversiteit in individuele processen
- De gemiddelde persoon bestaat niet
- Verschillen tussen personen zeggen niets over processen binnen
personen
- Context is cruciaal
- Er is diversiteit in individuele processen.
, Complex systems approach to social science – Merlijn Olthof
Het artikel bespreekt de complex systems approach als een alternatief
paradigma binnen de sociale wetenschappen. In plaats van menselijk
gedrag te verklaren vanuit losse oorzaken of lineaire verbanden, kijkt deze
benadering naar mensen als complexe dynamische systemen waarin
allerlei processen voortdurend op elkaar inwerken.
Een complex systeem bestaat uit veel onderdelen die met elkaar
interageren en samen een geheel vormen dat méér is dan de som van de
delen. Gedrag ontstaat dus niet door één centrale oorzaak, maar door
voortdurende interacties tussen biologische, psychologische en sociale
processen. Een belangrijk concept hierbij is zelforganisatie: patronen
ontstaan spontaan vanuit interacties tussen onderdelen, zonder centrale
aansturing. Het voorbeeld van een zwerm spreeuwen laat zien hoe
individuele vogels samen complexe patronen vormen zonder leider.
De auteur bespreekt drie belangrijke theoretische fundamenten van
complexiteitstheorie:
General Systems Theory van Von Bertalanffy: levende systemen
zijn open systemen die voortdurend informatie en energie
uitwisselen met hun omgeving.
Synergetics van Haken: macro-patronen sturen ook het gedrag van
de onderdelen van het systeem. Dit noemt men circulaire
causaliteit.
Catastrophe Theory van Thom en Zeeman: verklaart plotselinge
en abrupte veranderingen (transities) in gedrag.
Binnen deze benadering staat het begrip attractor centraal. Een attractor
is een stabiel gedragspatroon waar een systeem steeds naar terugkeert.
Bij depressie kan bijvoorbeeld een langdurige sombere stemming een
attractor vormen. Kleine positieve gebeurtenissen veranderen het patroon
tijdelijk, maar het systeem keert snel terug naar de oude toestand.
Verandering ontstaat pas wanneer een systeem overgaat naar een nieuwe
attractor.
De auteur legt uit dat veranderingen vaak niet geleidelijk verlopen, maar
via plotselinge transities of tipping points. Vlak vóór zo’n overgang
wordt het systeem instabieler. Dat noemt men:
critical slowing down: het systeem herstelt trager na
verstoringen;
critical fluctuations: toenemende variatie in gedrag of emoties.
Deze ideeën worden veel toegepast in psychotherapieonderzoek. Studies
tonen aan dat psychologische verbetering vaak abrupt gebeurt (“sudden
gains”) en voorafgegaan wordt door instabiliteit. Complexiteitstheorie
heeft hierdoor ook praktische toepassingen gekregen in therapieën die
gericht zijn op het destabiliseren van ongewenste patronen en het
versterken van nieuwe, gezondere attractoren.
Een tweede belangrijk onderzoeksgebied zijn netwerken. In
netwerkmodellen bestaan psychologische problemen niet uit één
