Behandelingsmethodiek
Inhoudsopgave
Introductie: Fases behandeling, doelen formuleren, evalueren van behandelingen (HC1). . . .6
Behandeldoelen binnen de kinder- en jeugdpsychiatrie nader bekeken...............................................6
Het belang van behandeldoelen........................................................................................................ 6
Smart nader bekeken........................................................................................................................ 6
Discussie............................................................................................................................................ 6
Handboek psychodiagnostiek............................................................................................................... 7
Inleiding psychodiagnostiek bij kinderen en adolescenten................................................................7
Diagnostisch proces en hypothesevorming.......................................................................................7
Evidence-based behandelen bij kinderen en adolescenten...................................................................8
Kernboodschappen............................................................................................................................ 8
Het therapeutisch behandelproces.................................................................................................... 8
Therapeutische alliantie en behandeluitkomst..................................................................................8
Therapie-input, therapeutische alliantie en behandeluitkomst..........................................................8
Discussie............................................................................................................................................ 8
Het doel heiligt het middel.................................................................................................................... 9
Het belang van goed geformuleerde doelen......................................................................................9
Doelen opstellen................................................................................................................................ 9
Wat zijn goede behandeldoelen?....................................................................................................... 9
ROM als tomtom: als routine outcome monitoring echt routine zou zijn.............................................10
Functionele analyse (HC2+3)...........................................................................................11
Fucntional Assessment for Challenging Behaviors..............................................................................11
Hoofdstuk 2: Korte geschiedenis van functionele analyse en toegepaste gedragsanalyse..............11
Schaalmethoden voor functionele gedragsanalyse..........................................................................12
De rol van functionele beoordeling in behandelplanning.................................................................15
Incorporating “Motivation” Into the Functional Analysis of Challenging Behavior...............................19
The motivating Operation................................................................................................................ 19
Challenging environments............................................................................................................... 19
Challenging Needs........................................................................................................................... 19
An Integrated Model of Challenging Behavior..................................................................................20
Applied Behavior Analysis for Children with Autism Spectrum Disorders............................................21
Hoofdstuk 2: Toegepaste gedragsanalyse en de toepassing ervan op autisme en aan autisme
gerelateerde stoornissen................................................................................................................. 21
Introductie....................................................................................................................................... 21
Aanleren van vaardigheden (HC4)...................................................................................26
Hoofdstuk 7: Social Skills and Autism: Understanding and Addressing the Deficits............................26
Introduction..................................................................................................................................... 26
Origin of Deficit: Theory of Mind...................................................................................................... 26
The Physiology of Social Deficits...................................................................................................... 26
The Challenges of Learning and Teaching Social Skills....................................................................26
Basis Components of Social Skills.................................................................................................... 26
Qualitative Aspects of Social Behaviors...........................................................................................27
Social Comprehension..................................................................................................................... 27
Video Modeling................................................................................................................................ 27
Social Stories................................................................................................................................... 27
Rule Cards/ Power Card Strategy..................................................................................................... 27
Perspective Taking........................................................................................................................... 27
Problem Solving............................................................................................................................... 27
Joint Attention.................................................................................................................................. 28
Peers: Building Social Bridges to Other Children..............................................................................28
Generality and Social Validity.......................................................................................................... 28
, Hoofdstuk 11: Adaptive and Self-Help Skills........................................................................................ 29
Introduction..................................................................................................................................... 29
Adaptive Skills Deficits in ASD......................................................................................................... 29
Adaptive Skills and Intelligence Testing...........................................................................................29
Assessment of Adaptive Skills.......................................................................................................... 30
Standardized Assessments.............................................................................................................. 30
Naturalistic Observation.................................................................................................................. 31
Selection of Skills to Train................................................................................................................ 31
Methods for Training Adaptive Skills................................................................................................ 31
Maintenance and Generalization..................................................................................................... 32
Ondersteunende communicatie (HC5)..............................................................................33
ACC modeling intervention research review.......................................................................................33
De theoretische basis: de kloof tussen input en output...................................................................33
Wat ACC modeling precies inhoudt.................................................................................................. 33
De wetenschappelijke onderbouwing..............................................................................................33
Vooruitgang in sociale interactie en woordenschat..........................................................................33
De stap naar complexere taal: Syntaxis en morfologie....................................................................33
De rol en training van communicatiepartner...................................................................................34
Conclusie en mythe rond spraakontwikkeling..................................................................................34
AAC Intervention as an Immersion Model........................................................................................... 35
Inleiding en theoretisch kader......................................................................................................... 35
De interventieplanning en de behandelingscyclus...........................................................................35
Uitvoering: Technieken en het handelen van de behandelaar.........................................................35
Evaluatie van de aanpak.................................................................................................................. 35
Immersive Communication Intervention for Speaking and Non-speaking Children with Intellectual
Disabilities.......................................................................................................................................... 37
De Theorie....................................................................................................................................... 37
De aanpak/ interventie.................................................................................................................... 37
Het proces (Behandelingscyclus)..................................................................................................... 37
De begeleider (Handelen)................................................................................................................ 37
Het resultaat (Evaluatie).................................................................................................................. 37
Relationele ontwikkeling (HC6).......................................................................................38
Fourteen-month-old infants use interpersonal synchrony as a cue to direct helpfulness....................38
Introductie en het Theoretisch Concept........................................................................................... 38
De Interventie: Methode en Specifieke Technieken.........................................................................38
De Aanpak en het Handelen van de Behandelaar............................................................................38
Evaluatie: Effectiviteit en Beperkingen............................................................................................38
Toward a Behavior of Reciprocity....................................................................................................... 40
Theoretische Basis en Concepten.................................................................................................... 40
De Plaats in de Behandelingscyclus.................................................................................................40
Interventies en Specifieke Technieken............................................................................................40
De Aanpak en het Handelen van de Behandelaar............................................................................40
Evaluatie: Effectiviteit en Beperkingen............................................................................................40
Young children’s dialogical actions: The beginnings of purposeful intersubjectivity...........................42
Theoretische basis en centrale concepten.......................................................................................42
De vroege fase in de behandelingscyclus........................................................................................42
Herkennen van interventies en technieken.....................................................................................42
Handelen van de behandelaar......................................................................................................... 42
Evaluatie van de aanpak: effectiviteit en beperkingen....................................................................42
Zelfmanagementtechnieken: zelfinstructie door middel van modeling en zelfmonitoring
(HC7)............................................................................................................................. 44
A review of selfmanagement interventions targeting academic outcomes for students with emotional
and behavioral disorders.................................................................................................................... 44
Theoretische fundamenten en de plaats in de behandelingscyclus.................................................44
Diverse interventies en specifieke technieken.................................................................................44
De aanpak en het handelen van de behandelaar............................................................................44
Evaluatie van de aanpak: effectiviteit en beperkingen....................................................................44
, The effects of self-monitoring on children with attention-deficit /hyperactivity disorder who are
receiving pharmacological interventions............................................................................................ 46
Context en theoretische basis van de interventie............................................................................46
Specifieke technieken en de plaats in de behandelingscyclus.........................................................46
De aanpak in termen van handelen door de behandelaar...............................................................46
Evaluatie van de aanpak: effectiviteit en beperkingen....................................................................46
Research in Self-Monitoring with Students with Learning Disabilities: The Present, the
Prospects, the Pitfalls..................................................................................................... 48
Inleiding en Theoretische Fundering van Zelfregulatie....................................................................48
De Interventies: SMA versus SMP.................................................................................................... 48
Het Handelen van de Behandelaar.................................................................................................. 48
Evaluatie van de Effectiviteit en Beperkingen..................................................................................48
Toekomstperspectieven en Strategische Integratie.........................................................................49
Mediërend leren (HC8).................................................................................................... 50
Mediated Learning Experience and Psychological Tools: Vygotsky’s and Feuerstein's Perspectives in a
Study of Student Learning.................................................................................................................. 50
De Theoretische Basis: Vygotsky en Feuerstein versus Piaget........................................................50
Kernconcepten: Direct versus Gemedieerd Leren............................................................................50
Psychologische Instrumenten (Vygotsky)........................................................................................ 50
De Kwaliteit van Mediation: De Matrix van Feuerstein.....................................................................50
Specifieke Interventie I: Instrumental Enrichment (IE).....................................................................51
Specifieke Interventie II: De 'Leeractiviteit' (Vygotskiaanse school)................................................51
Onthoud voor het tentamen............................................................................................................ 52
Instrumental Enrichment: Theoretical Basis, Goals, and Instruments.................................................53
De Filosofie: Structurele Cognitieve Modificeerbaarheid (SCM).......................................................53
De Oorzaken van Achterstand: Distale versus Proximale Determinanten........................................53
Kernconcept: Mediated Learning Experience (MLE).........................................................................53
De Interventie: Instrumental Enrichment (IE)..................................................................................54
Onthoud voor tentamen................................................................................................................... 54
Strategietraining (HC9)................................................................................................... 55
Leerproblemen en leerstoornissen...................................................................................................... 55
De klinische cyclus als grondfiguur bij de behandeling van leerstoornissen....................................55
De diagnostische cyclus en de behandeling van leerstoornissen.....................................................55
De behandelingscyclus.................................................................................................................... 55
De overgang van diagnostiek naar behandeling..............................................................................55
De verkennende behandelingsanalyse (VBA)..................................................................................55
Het voorspellen van reacties (VR).................................................................................................... 55
Toetsende behandeling (TB)............................................................................................................ 56
Evaluatie ten opzichte van het globale doel (EGD)..........................................................................56
Typen kennis, kwaliteit van kennis en leren....................................................................................56
Instructieprincipes........................................................................................................................... 56
Input, output en gevraagd proces bij de keuze en opbouw van leertaken.......................................57
Het bewust hanteren van feedback in RT en behandeling...............................................................57
The Power of Feedback....................................................................................................................... 59
Theoretische Basis: Wat is feedback écht?......................................................................................59
Het Conceptuele Model: De Drie Essentiële Vragen.........................................................................59
De Vier Niveaus van Feedback........................................................................................................ 59
De Rol van Evaluatie: Waarom feedback vaak mislukt....................................................................60
Samenvatting.................................................................................................................................. 60
Cognitieve Gedragstherapie (HC10).................................................................................61
Evidence-based practice in cognitive-behavioural therapy.................................................................61
De Theoretische Basis en Concepten van CBT.................................................................................61
De Plaats in de Behandelingscyclus.................................................................................................61
Specifieke Technieken binnen de Interventie..................................................................................61
De Aanpak in Termen van Handelen van de Behandelaar...............................................................62
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................62
Samenvatting.................................................................................................................................. 63
The Empirical Status of the “New Wave” of CBT.................................................................................64
, De Theoretische Basis: De Drie Golven binnen CBT.........................................................................64
Kernconcepten van de Derde Golf................................................................................................... 64
Specifieke Interventies en hun Technieken......................................................................................64
De Plaats in de Behandelingscyclus.................................................................................................65
Het Handelen van de Behandelaar.................................................................................................. 65
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................66
Samenvatting.................................................................................................................................. 66
Schematherapie/ ACT/ EMDR (HC11)................................................................................68
Omitting continuous memory recall from dual-task interventions does not reduce intervention
effectiveness...................................................................................................................................... 68
De Theoretische Basis: De Werkgeheugentheorie en EMDR............................................................68
Kernconcept: Algemene versus Modalisme-specifieke Belasting.....................................................68
Het Wetenschappelijke Debat: Lineair model versus de Inverted U-curve.......................................68
De Centrale Vraag: Is continu ophalen noodzakelijk?......................................................................68
Acceptance and Commitment Therapy and Contextual Behavioral Science: Examining the Progress of
a Distinctive Model of Behavioral and Cognitive Therapy...................................................................69
Inleiding en de Theoretische Basis van de Interventie.....................................................................69
Het Model van Pathologie en de Plaats in de Behandelingscyclus...................................................69
De Zes Kernprocessen en Specifieke Technieken............................................................................70
Het Handelen van de Behandelaar in de Praktijk.............................................................................70
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................71
Ouderbegeleiding (HC12)................................................................................................ 72
CBT for anxietydisordered youth revisited: Family CBT outperforms child CBT in the long term for
children withcomorbid ADHD symptoms............................................................................................. 72
Inleiding en Theoretische Basis....................................................................................................... 72
Plaats in de Behandelingscyclus en Methodiek................................................................................72
Specifieke Interventies en Technieken............................................................................................72
Het Handelen van de Behandelaar.................................................................................................. 73
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................73
Conclusie voor de Beroepspraktijk................................................................................................... 74
Are relationship enhancement and behavior management “The Golden Couple” for disruptive child
behavior? Two meta-analyses............................................................................................................. 75
Inleiding en Theoretische Basis....................................................................................................... 75
Plaats in de Behandelingscyclus en Methodiek................................................................................75
Specifieke Interventies en Technieken............................................................................................75
Het Handelen van de Behandelaar.................................................................................................. 76
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................76
Conclusie voor de Beroepspraktijk................................................................................................... 77
Meta-analyses: Key parenting program components for disruptive child behavior.............................78
Inleiding en Theoretische Basis....................................................................................................... 78
Plaats in de Behandelingscyclus en Methodiek................................................................................78
Specifieke Interventies en Technieken............................................................................................78
Het Handelen van de Behandelaar.................................................................................................. 79
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................79
Conclusie voor de Beroepspraktijk................................................................................................... 80
Hoorcolleges.................................................................................................................. 81
Hoorcollege 1: Introductiecollege....................................................................................................... 81
Therapeutisch proces...................................................................................................................... 81
Therapeutische alliantie................................................................................................................... 81
Regulatieve cyclus (Strien 1984 & Begeer et. Al. 2024)...................................................................82
Behandeldoelen formuleren............................................................................................................. 83
Hulpvragen in kaart brengen........................................................................................................... 83
Monitoring (rommen)....................................................................................................................... 83
Hoorcollege 2 en 3: Functionele analyse............................................................................................. 85
Toegepaste gedragsanalyse & -therapie (Applied Behavior Analysis)..............................................85
Motivational operations: schommelingen in gedrag.........................................................................85
Functionele analyse......................................................................................................................... 86
Stappen functionele analyse............................................................................................................ 86
,Hoorcollege 4: Beïnvloeden van gedrag/ aanleren van vaardigheden................................................89
Antecedente controle...................................................................................................................... 89
Hoorcollege 4: Ontwikkelingsproblemen, beïnvloeden van gedrag & aanleren van vaardigheden.....91
Antecedente controle...................................................................................................................... 91
Aanleren van vaardigheden............................................................................................................. 92
Hoorcollege 5: Ondersteunende Communicatie..................................................................................94
Ondersteunende communicatie...................................................................................................... 94
Indeling communicatie ondersteunende hulpmiddelen (COH).........................................................95
Effectiviteit OC interventies............................................................................................................. 96
Belangrijke ingrediënten voor OC behandeling:...............................................................................96
Woordenschatselectie in OC............................................................................................................ 97
Belang van modelleren.................................................................................................................... 97
Hoorcollege 6: Relationele ontwikkeling........................................................................................... 100
Probleemgedrag............................................................................................................................ 100
Wat is het relationele probleem?................................................................................................... 100
Wat kan een baby?........................................................................................................................ 100
Basisbehoeften.............................................................................................................................. 100
Bewegingskenmerken.................................................................................................................... 101
Uitgangspunten werken volgens beweging-als-houvast................................................................101
Hoorcollege 7: Leerproblemen, strategietraining..............................................................................102
De behandelingscyclus.................................................................................................................. 102
Drie interventies............................................................................................................................ 102
Feedback....................................................................................................................................... 103
Hoorcollege 8: Mediërend leren........................................................................................................ 104
Introductie..................................................................................................................................... 104
Theorie.......................................................................................................................................... 104
Casus............................................................................................................................................. 107
Hoorcollege 9: zelfmanagement technieken.....................................................................................108
Zelfinstructie door middel van modeling.......................................................................................108
Zelfmonitoring............................................................................................................................... 108
Hoorcollege 10: Cognitieve gedragstherapie....................................................................................110
Polyvagaaltheorie.......................................................................................................................... 110
Cijfers............................................................................................................................................ 111
Preventie en behandeling.............................................................................................................. 111
Behaviorisme................................................................................................................................. 112
Fases uit artikel Stallard: CGT onderdelen/ opbouw.......................................................................112
Ontstaansfactoren: angst en stemming.........................................................................................112
Instandhoudende processen: angst en stemming..........................................................................113
The Cognitive model...................................................................................................................... 113
Fase: bewustwording..................................................................................................................... 113
Fase: vaardigheden ontwikkelen................................................................................................... 113
Exposure........................................................................................................................................ 114
Strategieën optimaliseren exposure.............................................................................................. 115
Hoorcollege 11: ACT/ EMDR/ Schematherapie..................................................................................116
Schematherapie............................................................................................................................. 116
ACT: Acceptance Commitment Therapy........................................................................................117
Eye Movement Desensitization & Reprocessing EMDR..................................................................118
Hoorcollege 12: Sociaal-emotionele & gedragsproblemen/ Ouderbegeleiding..................................120
Programma: Denken + Doen = Durven......................................................................................... 121
Programma: ACTief opvoeden....................................................................................................... 122
Programma: Pittige jaren............................................................................................................... 123
The golden couple......................................................................................................................... 124
,Introductie: Fases behandeling, doelen formuleren,
evalueren van behandelingen (HC1)
Behandeldoelen binnen de kinder- en jeugdpsychiatrie nader
bekeken
Het belang van behandeldoelen
De Wet op de jeugdzorg (2005) stelt dat de hulpverlening gericht dient te zijn op de
hulpvraag en de behoeften van de cliënt. Ook dient hulp doelgericht te worden
verleend. Evidence based werken is ook belangrijk volgens het NJI.
Goed opgestelde behandeldoelen helpen om de doelrealisatie te meten, draagt bij
aan structuur in de hulpverlening en zorgt voor een goede afstemming tussen cliënt
en hulpverlener. Ook kunnen ze motiverend werken voor betrokkenen. Wanneer een
cliënt ervaart dat de doelen haar eigen doelen zijn, zal hij of zij zich meer
verantwoordelijk voelen.
Smart nader bekeken
Specifiek
Meetbaar
Acceptabel (activerend/ actiegericht, nodigt uit tot actie en is positief
geformuleerd)
Realistisch
Tijdgebonden
Discussie
Uit het onderzoek blijkt dat 1% (van de 311 onderzochte doelstellingen) volledig
voldoet aan de SMART-criteria.
,Handboek psychodiagnostiek
Inleiding psychodiagnostiek bij kinderen en adolescenten
Doel van psychodiagnostiek
Psychodiagnostiek is bedoeld om het functioneren van een kind of jongere te
begrijpen en te verklaren, met als uiteindelijk doel het ondersteunen van
passende hulp en interventies. Het gaat niet alleen om classificatie, maar vooral
om verklaren en adviseren.
Ontwikkelingsperspectief
Diagnostiek bij kinderen en adolescenten vindt altijd plaats binnen
een ontwikkelingscontext. Gedrag en problemen moeten worden beoordeeld in
relatie tot leeftijd, ontwikkelingsfase en omgeving (gezin, school, sociale
context).
Multidimensionale benadering
Problemen worden bekeken vanuit meerdere invalshoeken: cognitief,
emotioneel, sociaal en biologisch. Er is aandacht voor zowel beschermende
factoren als risicofactoren.
Samenwerking met kind en ouders
Ouders/verzorgers en het kind zelf worden actief betrokken. Transparantie,
afstemming en gezamenlijke besluitvorming zijn belangrijke uitgangspunten.
Ethische en professionele uitgangspunten
De diagnostiek moet zorgvuldig, respectvol en professioneel worden uitgevoerd,
met aandacht voor privacy, informed consent en het voorkomen van
stigmatisering.
Diagnostisch proces en hypothesevorming
Fasering van het diagnostisch proces
Psychodiagnostiek verloopt volgens een gestructureerd proces, waarin
informatieverzameling, analyse en interpretatie elkaar logisch opvolgen.
Hulpvraagverheldering
Een duidelijke en gedeelde hulpvraag is essentieel. Vaak verschillen
perspectieven van ouders, kind en school; deze moeten expliciet in kaart
worden gebracht.
Hypothesevorming
Op basis van de eerste informatie worden hypotheses opgesteld over de aard
en oorzaken van de problemen. Deze hypotheses sturen de keuze van
diagnostische instrumenten.
Gebruik van meerdere informatiebronnen
Diagnostiek steunt nooit op één bron. Observaties, gesprekken, vragenlijsten en
tests worden gecombineerd om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen.
Cyclisch karakter van diagnostiek
Diagnostiek is geen lineair proces: hypotheses worden getoetst, bijgesteld of
verworpen op basis van nieuwe informatie.
Vertaling naar advies en interventie
De uitkomsten van de diagnostiek moeten altijd leiden tot concrete en
begrijpelijke adviezen voor behandeling, begeleiding of ondersteuning.
,Evidence-based behandelen bij kinderen en adolescenten
Kernboodschappen
De afgelopen 50 jaar is de mate waarin kinderen en jeugdigen van behandeling
profiteren niet toegenomen. In die jaren is er wel kennis opgedaan over met
behulp waarvan de behandelingen kunnen optimaliseren. Kennis over de
technische en therapeutische werkingsmechanismen kan helpen om de
behandeling te personaliseren en daarmee te optimaliseren.
Het therapeutisch proces bevat meer dan therapeutische alliantie, en biedt
daarmee ook meer aangrijpingspunten om verandering bij kinderen, jeugdigen
en hun gezinnen te kunnen bewerkstelligen.
We dienen ons als therapeuten meer te verdiepen in studies naar
werkingsmechanismen van behandelingen en gepersonaliseerde behandeling,
juist ook bij gebruik van geprotocolleerde behandelingen.
Het therapeutisch
behandelproces
De vier procesfactoren laten een
samenspel zien dat gefaciliteerd wordt
door de relatie tussen de therapeut en
cliënt: therapeutische alliantie.
Therapeutische alliantie en
behandeluitkomst
Een gunstiger therapeutische alliantie
hangt samen met een gunstiger, maar
deze is niet extreem sterk. Het hing af
van de doelgroepen. Een sterkere werd
gevonden bij kinderen (vs
adolescenten), bij gezinnen die zelf hulp zochten (vs gedwongen hulp) en voor
externaliserend problematieken (vs gemengd). De andere groepen worden niet niet
beïnvloed door therapeutische alliantie, maar in mindere mate.
Therapie-input, therapeutische alliantie en behandeluitkomst
De therapeutische alliantie zou gezien moeten worden als een onderdeel van het
werkingsmechanisme voor het optimaliseren van behandeling en behandeluitkomst.
Kennis over welk gedrag van de behandelaar bijdraagt aan een gunstiger alliantie lijkt
dus van belang. Ook is er een samenhang tussen de kwaliteit van de therapeutische
alliantie en de betrokkenheid.
Discussie
We moeten vooral nagaan welke mechanismen wel en welke mechanismen niet
bijdragen aan verandering bij de diverse problematieken en doelgroepen.
, Het doel heiligt het middel
Het belang van goed geformuleerde doelen
1. Doelen zijn evalueerbaar, dit voorkomt ook dat mensen langer in de zorg
blijven dan nodig en nuttig is.
2. Het helpt met het op gang brengen van het onderhandelingsproces aan
het begin van de behandeling.
a. Doelen motiveren
b. Er wordt duidelijk wat de cliënt het meest urgent vindt
c. Therapeutische alliantie is erbij gebaat
d. Het is een belangrijke basis voor de indicatiesteling
e. Het verbetert de beginfase van de behandeling
3. Er wordt duidelijk of de behandelaar en de cliënt hetzelfde doel voor ogen
hebben.
4. De behandeling kan beter op koers gehouden worden
5. Het helpt om EBP en vraaggericht te werken.
Doelen opstellen
Om goede doelen op te stellen is het goed om doelen positief te formuleren. Hierbij
kun je gebruik maken van wondervragen: stel dat u vannacht ligt te slapen en er
een wonder gebeurt, het wonder is dat het probleem waarvoor u bent gekomen is
opgelost. Waaraan zou u morgenochtend het eerste merken dat het probleem is
opgelost? Dit helpt cliënten om een overgang te maken van het probleem naar de
gewenste situatie.
Wat zijn goede behandeldoelen?
Effectieve behandeldoelen: ze maken de behandeling effectiever.
Inhoudsopgave
Introductie: Fases behandeling, doelen formuleren, evalueren van behandelingen (HC1). . . .6
Behandeldoelen binnen de kinder- en jeugdpsychiatrie nader bekeken...............................................6
Het belang van behandeldoelen........................................................................................................ 6
Smart nader bekeken........................................................................................................................ 6
Discussie............................................................................................................................................ 6
Handboek psychodiagnostiek............................................................................................................... 7
Inleiding psychodiagnostiek bij kinderen en adolescenten................................................................7
Diagnostisch proces en hypothesevorming.......................................................................................7
Evidence-based behandelen bij kinderen en adolescenten...................................................................8
Kernboodschappen............................................................................................................................ 8
Het therapeutisch behandelproces.................................................................................................... 8
Therapeutische alliantie en behandeluitkomst..................................................................................8
Therapie-input, therapeutische alliantie en behandeluitkomst..........................................................8
Discussie............................................................................................................................................ 8
Het doel heiligt het middel.................................................................................................................... 9
Het belang van goed geformuleerde doelen......................................................................................9
Doelen opstellen................................................................................................................................ 9
Wat zijn goede behandeldoelen?....................................................................................................... 9
ROM als tomtom: als routine outcome monitoring echt routine zou zijn.............................................10
Functionele analyse (HC2+3)...........................................................................................11
Fucntional Assessment for Challenging Behaviors..............................................................................11
Hoofdstuk 2: Korte geschiedenis van functionele analyse en toegepaste gedragsanalyse..............11
Schaalmethoden voor functionele gedragsanalyse..........................................................................12
De rol van functionele beoordeling in behandelplanning.................................................................15
Incorporating “Motivation” Into the Functional Analysis of Challenging Behavior...............................19
The motivating Operation................................................................................................................ 19
Challenging environments............................................................................................................... 19
Challenging Needs........................................................................................................................... 19
An Integrated Model of Challenging Behavior..................................................................................20
Applied Behavior Analysis for Children with Autism Spectrum Disorders............................................21
Hoofdstuk 2: Toegepaste gedragsanalyse en de toepassing ervan op autisme en aan autisme
gerelateerde stoornissen................................................................................................................. 21
Introductie....................................................................................................................................... 21
Aanleren van vaardigheden (HC4)...................................................................................26
Hoofdstuk 7: Social Skills and Autism: Understanding and Addressing the Deficits............................26
Introduction..................................................................................................................................... 26
Origin of Deficit: Theory of Mind...................................................................................................... 26
The Physiology of Social Deficits...................................................................................................... 26
The Challenges of Learning and Teaching Social Skills....................................................................26
Basis Components of Social Skills.................................................................................................... 26
Qualitative Aspects of Social Behaviors...........................................................................................27
Social Comprehension..................................................................................................................... 27
Video Modeling................................................................................................................................ 27
Social Stories................................................................................................................................... 27
Rule Cards/ Power Card Strategy..................................................................................................... 27
Perspective Taking........................................................................................................................... 27
Problem Solving............................................................................................................................... 27
Joint Attention.................................................................................................................................. 28
Peers: Building Social Bridges to Other Children..............................................................................28
Generality and Social Validity.......................................................................................................... 28
, Hoofdstuk 11: Adaptive and Self-Help Skills........................................................................................ 29
Introduction..................................................................................................................................... 29
Adaptive Skills Deficits in ASD......................................................................................................... 29
Adaptive Skills and Intelligence Testing...........................................................................................29
Assessment of Adaptive Skills.......................................................................................................... 30
Standardized Assessments.............................................................................................................. 30
Naturalistic Observation.................................................................................................................. 31
Selection of Skills to Train................................................................................................................ 31
Methods for Training Adaptive Skills................................................................................................ 31
Maintenance and Generalization..................................................................................................... 32
Ondersteunende communicatie (HC5)..............................................................................33
ACC modeling intervention research review.......................................................................................33
De theoretische basis: de kloof tussen input en output...................................................................33
Wat ACC modeling precies inhoudt.................................................................................................. 33
De wetenschappelijke onderbouwing..............................................................................................33
Vooruitgang in sociale interactie en woordenschat..........................................................................33
De stap naar complexere taal: Syntaxis en morfologie....................................................................33
De rol en training van communicatiepartner...................................................................................34
Conclusie en mythe rond spraakontwikkeling..................................................................................34
AAC Intervention as an Immersion Model........................................................................................... 35
Inleiding en theoretisch kader......................................................................................................... 35
De interventieplanning en de behandelingscyclus...........................................................................35
Uitvoering: Technieken en het handelen van de behandelaar.........................................................35
Evaluatie van de aanpak.................................................................................................................. 35
Immersive Communication Intervention for Speaking and Non-speaking Children with Intellectual
Disabilities.......................................................................................................................................... 37
De Theorie....................................................................................................................................... 37
De aanpak/ interventie.................................................................................................................... 37
Het proces (Behandelingscyclus)..................................................................................................... 37
De begeleider (Handelen)................................................................................................................ 37
Het resultaat (Evaluatie).................................................................................................................. 37
Relationele ontwikkeling (HC6).......................................................................................38
Fourteen-month-old infants use interpersonal synchrony as a cue to direct helpfulness....................38
Introductie en het Theoretisch Concept........................................................................................... 38
De Interventie: Methode en Specifieke Technieken.........................................................................38
De Aanpak en het Handelen van de Behandelaar............................................................................38
Evaluatie: Effectiviteit en Beperkingen............................................................................................38
Toward a Behavior of Reciprocity....................................................................................................... 40
Theoretische Basis en Concepten.................................................................................................... 40
De Plaats in de Behandelingscyclus.................................................................................................40
Interventies en Specifieke Technieken............................................................................................40
De Aanpak en het Handelen van de Behandelaar............................................................................40
Evaluatie: Effectiviteit en Beperkingen............................................................................................40
Young children’s dialogical actions: The beginnings of purposeful intersubjectivity...........................42
Theoretische basis en centrale concepten.......................................................................................42
De vroege fase in de behandelingscyclus........................................................................................42
Herkennen van interventies en technieken.....................................................................................42
Handelen van de behandelaar......................................................................................................... 42
Evaluatie van de aanpak: effectiviteit en beperkingen....................................................................42
Zelfmanagementtechnieken: zelfinstructie door middel van modeling en zelfmonitoring
(HC7)............................................................................................................................. 44
A review of selfmanagement interventions targeting academic outcomes for students with emotional
and behavioral disorders.................................................................................................................... 44
Theoretische fundamenten en de plaats in de behandelingscyclus.................................................44
Diverse interventies en specifieke technieken.................................................................................44
De aanpak en het handelen van de behandelaar............................................................................44
Evaluatie van de aanpak: effectiviteit en beperkingen....................................................................44
, The effects of self-monitoring on children with attention-deficit /hyperactivity disorder who are
receiving pharmacological interventions............................................................................................ 46
Context en theoretische basis van de interventie............................................................................46
Specifieke technieken en de plaats in de behandelingscyclus.........................................................46
De aanpak in termen van handelen door de behandelaar...............................................................46
Evaluatie van de aanpak: effectiviteit en beperkingen....................................................................46
Research in Self-Monitoring with Students with Learning Disabilities: The Present, the
Prospects, the Pitfalls..................................................................................................... 48
Inleiding en Theoretische Fundering van Zelfregulatie....................................................................48
De Interventies: SMA versus SMP.................................................................................................... 48
Het Handelen van de Behandelaar.................................................................................................. 48
Evaluatie van de Effectiviteit en Beperkingen..................................................................................48
Toekomstperspectieven en Strategische Integratie.........................................................................49
Mediërend leren (HC8).................................................................................................... 50
Mediated Learning Experience and Psychological Tools: Vygotsky’s and Feuerstein's Perspectives in a
Study of Student Learning.................................................................................................................. 50
De Theoretische Basis: Vygotsky en Feuerstein versus Piaget........................................................50
Kernconcepten: Direct versus Gemedieerd Leren............................................................................50
Psychologische Instrumenten (Vygotsky)........................................................................................ 50
De Kwaliteit van Mediation: De Matrix van Feuerstein.....................................................................50
Specifieke Interventie I: Instrumental Enrichment (IE).....................................................................51
Specifieke Interventie II: De 'Leeractiviteit' (Vygotskiaanse school)................................................51
Onthoud voor het tentamen............................................................................................................ 52
Instrumental Enrichment: Theoretical Basis, Goals, and Instruments.................................................53
De Filosofie: Structurele Cognitieve Modificeerbaarheid (SCM).......................................................53
De Oorzaken van Achterstand: Distale versus Proximale Determinanten........................................53
Kernconcept: Mediated Learning Experience (MLE).........................................................................53
De Interventie: Instrumental Enrichment (IE)..................................................................................54
Onthoud voor tentamen................................................................................................................... 54
Strategietraining (HC9)................................................................................................... 55
Leerproblemen en leerstoornissen...................................................................................................... 55
De klinische cyclus als grondfiguur bij de behandeling van leerstoornissen....................................55
De diagnostische cyclus en de behandeling van leerstoornissen.....................................................55
De behandelingscyclus.................................................................................................................... 55
De overgang van diagnostiek naar behandeling..............................................................................55
De verkennende behandelingsanalyse (VBA)..................................................................................55
Het voorspellen van reacties (VR).................................................................................................... 55
Toetsende behandeling (TB)............................................................................................................ 56
Evaluatie ten opzichte van het globale doel (EGD)..........................................................................56
Typen kennis, kwaliteit van kennis en leren....................................................................................56
Instructieprincipes........................................................................................................................... 56
Input, output en gevraagd proces bij de keuze en opbouw van leertaken.......................................57
Het bewust hanteren van feedback in RT en behandeling...............................................................57
The Power of Feedback....................................................................................................................... 59
Theoretische Basis: Wat is feedback écht?......................................................................................59
Het Conceptuele Model: De Drie Essentiële Vragen.........................................................................59
De Vier Niveaus van Feedback........................................................................................................ 59
De Rol van Evaluatie: Waarom feedback vaak mislukt....................................................................60
Samenvatting.................................................................................................................................. 60
Cognitieve Gedragstherapie (HC10).................................................................................61
Evidence-based practice in cognitive-behavioural therapy.................................................................61
De Theoretische Basis en Concepten van CBT.................................................................................61
De Plaats in de Behandelingscyclus.................................................................................................61
Specifieke Technieken binnen de Interventie..................................................................................61
De Aanpak in Termen van Handelen van de Behandelaar...............................................................62
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................62
Samenvatting.................................................................................................................................. 63
The Empirical Status of the “New Wave” of CBT.................................................................................64
, De Theoretische Basis: De Drie Golven binnen CBT.........................................................................64
Kernconcepten van de Derde Golf................................................................................................... 64
Specifieke Interventies en hun Technieken......................................................................................64
De Plaats in de Behandelingscyclus.................................................................................................65
Het Handelen van de Behandelaar.................................................................................................. 65
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................66
Samenvatting.................................................................................................................................. 66
Schematherapie/ ACT/ EMDR (HC11)................................................................................68
Omitting continuous memory recall from dual-task interventions does not reduce intervention
effectiveness...................................................................................................................................... 68
De Theoretische Basis: De Werkgeheugentheorie en EMDR............................................................68
Kernconcept: Algemene versus Modalisme-specifieke Belasting.....................................................68
Het Wetenschappelijke Debat: Lineair model versus de Inverted U-curve.......................................68
De Centrale Vraag: Is continu ophalen noodzakelijk?......................................................................68
Acceptance and Commitment Therapy and Contextual Behavioral Science: Examining the Progress of
a Distinctive Model of Behavioral and Cognitive Therapy...................................................................69
Inleiding en de Theoretische Basis van de Interventie.....................................................................69
Het Model van Pathologie en de Plaats in de Behandelingscyclus...................................................69
De Zes Kernprocessen en Specifieke Technieken............................................................................70
Het Handelen van de Behandelaar in de Praktijk.............................................................................70
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................71
Ouderbegeleiding (HC12)................................................................................................ 72
CBT for anxietydisordered youth revisited: Family CBT outperforms child CBT in the long term for
children withcomorbid ADHD symptoms............................................................................................. 72
Inleiding en Theoretische Basis....................................................................................................... 72
Plaats in de Behandelingscyclus en Methodiek................................................................................72
Specifieke Interventies en Technieken............................................................................................72
Het Handelen van de Behandelaar.................................................................................................. 73
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................73
Conclusie voor de Beroepspraktijk................................................................................................... 74
Are relationship enhancement and behavior management “The Golden Couple” for disruptive child
behavior? Two meta-analyses............................................................................................................. 75
Inleiding en Theoretische Basis....................................................................................................... 75
Plaats in de Behandelingscyclus en Methodiek................................................................................75
Specifieke Interventies en Technieken............................................................................................75
Het Handelen van de Behandelaar.................................................................................................. 76
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................76
Conclusie voor de Beroepspraktijk................................................................................................... 77
Meta-analyses: Key parenting program components for disruptive child behavior.............................78
Inleiding en Theoretische Basis....................................................................................................... 78
Plaats in de Behandelingscyclus en Methodiek................................................................................78
Specifieke Interventies en Technieken............................................................................................78
Het Handelen van de Behandelaar.................................................................................................. 79
Evaluatie van de Aanpak: Effectiviteit en Beperkingen....................................................................79
Conclusie voor de Beroepspraktijk................................................................................................... 80
Hoorcolleges.................................................................................................................. 81
Hoorcollege 1: Introductiecollege....................................................................................................... 81
Therapeutisch proces...................................................................................................................... 81
Therapeutische alliantie................................................................................................................... 81
Regulatieve cyclus (Strien 1984 & Begeer et. Al. 2024)...................................................................82
Behandeldoelen formuleren............................................................................................................. 83
Hulpvragen in kaart brengen........................................................................................................... 83
Monitoring (rommen)....................................................................................................................... 83
Hoorcollege 2 en 3: Functionele analyse............................................................................................. 85
Toegepaste gedragsanalyse & -therapie (Applied Behavior Analysis)..............................................85
Motivational operations: schommelingen in gedrag.........................................................................85
Functionele analyse......................................................................................................................... 86
Stappen functionele analyse............................................................................................................ 86
,Hoorcollege 4: Beïnvloeden van gedrag/ aanleren van vaardigheden................................................89
Antecedente controle...................................................................................................................... 89
Hoorcollege 4: Ontwikkelingsproblemen, beïnvloeden van gedrag & aanleren van vaardigheden.....91
Antecedente controle...................................................................................................................... 91
Aanleren van vaardigheden............................................................................................................. 92
Hoorcollege 5: Ondersteunende Communicatie..................................................................................94
Ondersteunende communicatie...................................................................................................... 94
Indeling communicatie ondersteunende hulpmiddelen (COH).........................................................95
Effectiviteit OC interventies............................................................................................................. 96
Belangrijke ingrediënten voor OC behandeling:...............................................................................96
Woordenschatselectie in OC............................................................................................................ 97
Belang van modelleren.................................................................................................................... 97
Hoorcollege 6: Relationele ontwikkeling........................................................................................... 100
Probleemgedrag............................................................................................................................ 100
Wat is het relationele probleem?................................................................................................... 100
Wat kan een baby?........................................................................................................................ 100
Basisbehoeften.............................................................................................................................. 100
Bewegingskenmerken.................................................................................................................... 101
Uitgangspunten werken volgens beweging-als-houvast................................................................101
Hoorcollege 7: Leerproblemen, strategietraining..............................................................................102
De behandelingscyclus.................................................................................................................. 102
Drie interventies............................................................................................................................ 102
Feedback....................................................................................................................................... 103
Hoorcollege 8: Mediërend leren........................................................................................................ 104
Introductie..................................................................................................................................... 104
Theorie.......................................................................................................................................... 104
Casus............................................................................................................................................. 107
Hoorcollege 9: zelfmanagement technieken.....................................................................................108
Zelfinstructie door middel van modeling.......................................................................................108
Zelfmonitoring............................................................................................................................... 108
Hoorcollege 10: Cognitieve gedragstherapie....................................................................................110
Polyvagaaltheorie.......................................................................................................................... 110
Cijfers............................................................................................................................................ 111
Preventie en behandeling.............................................................................................................. 111
Behaviorisme................................................................................................................................. 112
Fases uit artikel Stallard: CGT onderdelen/ opbouw.......................................................................112
Ontstaansfactoren: angst en stemming.........................................................................................112
Instandhoudende processen: angst en stemming..........................................................................113
The Cognitive model...................................................................................................................... 113
Fase: bewustwording..................................................................................................................... 113
Fase: vaardigheden ontwikkelen................................................................................................... 113
Exposure........................................................................................................................................ 114
Strategieën optimaliseren exposure.............................................................................................. 115
Hoorcollege 11: ACT/ EMDR/ Schematherapie..................................................................................116
Schematherapie............................................................................................................................. 116
ACT: Acceptance Commitment Therapy........................................................................................117
Eye Movement Desensitization & Reprocessing EMDR..................................................................118
Hoorcollege 12: Sociaal-emotionele & gedragsproblemen/ Ouderbegeleiding..................................120
Programma: Denken + Doen = Durven......................................................................................... 121
Programma: ACTief opvoeden....................................................................................................... 122
Programma: Pittige jaren............................................................................................................... 123
The golden couple......................................................................................................................... 124
,Introductie: Fases behandeling, doelen formuleren,
evalueren van behandelingen (HC1)
Behandeldoelen binnen de kinder- en jeugdpsychiatrie nader
bekeken
Het belang van behandeldoelen
De Wet op de jeugdzorg (2005) stelt dat de hulpverlening gericht dient te zijn op de
hulpvraag en de behoeften van de cliënt. Ook dient hulp doelgericht te worden
verleend. Evidence based werken is ook belangrijk volgens het NJI.
Goed opgestelde behandeldoelen helpen om de doelrealisatie te meten, draagt bij
aan structuur in de hulpverlening en zorgt voor een goede afstemming tussen cliënt
en hulpverlener. Ook kunnen ze motiverend werken voor betrokkenen. Wanneer een
cliënt ervaart dat de doelen haar eigen doelen zijn, zal hij of zij zich meer
verantwoordelijk voelen.
Smart nader bekeken
Specifiek
Meetbaar
Acceptabel (activerend/ actiegericht, nodigt uit tot actie en is positief
geformuleerd)
Realistisch
Tijdgebonden
Discussie
Uit het onderzoek blijkt dat 1% (van de 311 onderzochte doelstellingen) volledig
voldoet aan de SMART-criteria.
,Handboek psychodiagnostiek
Inleiding psychodiagnostiek bij kinderen en adolescenten
Doel van psychodiagnostiek
Psychodiagnostiek is bedoeld om het functioneren van een kind of jongere te
begrijpen en te verklaren, met als uiteindelijk doel het ondersteunen van
passende hulp en interventies. Het gaat niet alleen om classificatie, maar vooral
om verklaren en adviseren.
Ontwikkelingsperspectief
Diagnostiek bij kinderen en adolescenten vindt altijd plaats binnen
een ontwikkelingscontext. Gedrag en problemen moeten worden beoordeeld in
relatie tot leeftijd, ontwikkelingsfase en omgeving (gezin, school, sociale
context).
Multidimensionale benadering
Problemen worden bekeken vanuit meerdere invalshoeken: cognitief,
emotioneel, sociaal en biologisch. Er is aandacht voor zowel beschermende
factoren als risicofactoren.
Samenwerking met kind en ouders
Ouders/verzorgers en het kind zelf worden actief betrokken. Transparantie,
afstemming en gezamenlijke besluitvorming zijn belangrijke uitgangspunten.
Ethische en professionele uitgangspunten
De diagnostiek moet zorgvuldig, respectvol en professioneel worden uitgevoerd,
met aandacht voor privacy, informed consent en het voorkomen van
stigmatisering.
Diagnostisch proces en hypothesevorming
Fasering van het diagnostisch proces
Psychodiagnostiek verloopt volgens een gestructureerd proces, waarin
informatieverzameling, analyse en interpretatie elkaar logisch opvolgen.
Hulpvraagverheldering
Een duidelijke en gedeelde hulpvraag is essentieel. Vaak verschillen
perspectieven van ouders, kind en school; deze moeten expliciet in kaart
worden gebracht.
Hypothesevorming
Op basis van de eerste informatie worden hypotheses opgesteld over de aard
en oorzaken van de problemen. Deze hypotheses sturen de keuze van
diagnostische instrumenten.
Gebruik van meerdere informatiebronnen
Diagnostiek steunt nooit op één bron. Observaties, gesprekken, vragenlijsten en
tests worden gecombineerd om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen.
Cyclisch karakter van diagnostiek
Diagnostiek is geen lineair proces: hypotheses worden getoetst, bijgesteld of
verworpen op basis van nieuwe informatie.
Vertaling naar advies en interventie
De uitkomsten van de diagnostiek moeten altijd leiden tot concrete en
begrijpelijke adviezen voor behandeling, begeleiding of ondersteuning.
,Evidence-based behandelen bij kinderen en adolescenten
Kernboodschappen
De afgelopen 50 jaar is de mate waarin kinderen en jeugdigen van behandeling
profiteren niet toegenomen. In die jaren is er wel kennis opgedaan over met
behulp waarvan de behandelingen kunnen optimaliseren. Kennis over de
technische en therapeutische werkingsmechanismen kan helpen om de
behandeling te personaliseren en daarmee te optimaliseren.
Het therapeutisch proces bevat meer dan therapeutische alliantie, en biedt
daarmee ook meer aangrijpingspunten om verandering bij kinderen, jeugdigen
en hun gezinnen te kunnen bewerkstelligen.
We dienen ons als therapeuten meer te verdiepen in studies naar
werkingsmechanismen van behandelingen en gepersonaliseerde behandeling,
juist ook bij gebruik van geprotocolleerde behandelingen.
Het therapeutisch
behandelproces
De vier procesfactoren laten een
samenspel zien dat gefaciliteerd wordt
door de relatie tussen de therapeut en
cliënt: therapeutische alliantie.
Therapeutische alliantie en
behandeluitkomst
Een gunstiger therapeutische alliantie
hangt samen met een gunstiger, maar
deze is niet extreem sterk. Het hing af
van de doelgroepen. Een sterkere werd
gevonden bij kinderen (vs
adolescenten), bij gezinnen die zelf hulp zochten (vs gedwongen hulp) en voor
externaliserend problematieken (vs gemengd). De andere groepen worden niet niet
beïnvloed door therapeutische alliantie, maar in mindere mate.
Therapie-input, therapeutische alliantie en behandeluitkomst
De therapeutische alliantie zou gezien moeten worden als een onderdeel van het
werkingsmechanisme voor het optimaliseren van behandeling en behandeluitkomst.
Kennis over welk gedrag van de behandelaar bijdraagt aan een gunstiger alliantie lijkt
dus van belang. Ook is er een samenhang tussen de kwaliteit van de therapeutische
alliantie en de betrokkenheid.
Discussie
We moeten vooral nagaan welke mechanismen wel en welke mechanismen niet
bijdragen aan verandering bij de diverse problematieken en doelgroepen.
, Het doel heiligt het middel
Het belang van goed geformuleerde doelen
1. Doelen zijn evalueerbaar, dit voorkomt ook dat mensen langer in de zorg
blijven dan nodig en nuttig is.
2. Het helpt met het op gang brengen van het onderhandelingsproces aan
het begin van de behandeling.
a. Doelen motiveren
b. Er wordt duidelijk wat de cliënt het meest urgent vindt
c. Therapeutische alliantie is erbij gebaat
d. Het is een belangrijke basis voor de indicatiesteling
e. Het verbetert de beginfase van de behandeling
3. Er wordt duidelijk of de behandelaar en de cliënt hetzelfde doel voor ogen
hebben.
4. De behandeling kan beter op koers gehouden worden
5. Het helpt om EBP en vraaggericht te werken.
Doelen opstellen
Om goede doelen op te stellen is het goed om doelen positief te formuleren. Hierbij
kun je gebruik maken van wondervragen: stel dat u vannacht ligt te slapen en er
een wonder gebeurt, het wonder is dat het probleem waarvoor u bent gekomen is
opgelost. Waaraan zou u morgenochtend het eerste merken dat het probleem is
opgelost? Dit helpt cliënten om een overgang te maken van het probleem naar de
gewenste situatie.
Wat zijn goede behandeldoelen?
Effectieve behandeldoelen: ze maken de behandeling effectiever.
