Voedingsanamnese
LEERDOELEN
• De functies van de voedingstoffen eiwitten, vetten, koolhydraten, vezels globaal uitleggen
Voedings- Functie
stoffen
Eiwitten - Enzymwerking helpt bij afbraak van bepaalde stoffen.
- Transport van stoffen in het bloed en in de cel.
- Hormoon- en receptorfuncties. Aan receptoreiwitten kunnen bepaalde stoffen zich
hechten. Speelt een rol bij de overdracht van signalen.
- Antistofwerking.
Vetten - Levert ons energie.
- Word opgeslagen als energiebron.
- Vet levert vitamine A, D, K en E die alleen in vet oplosbaar zijn.
- Cellen hebben vetzuren nodig als bouwstenen en vetzuren beschermen je cellen
tegen ongewenste indringers. Verder heeft het lichaam ze nodig om je ogen, je
hersenen en je spieren goed te laten werken.
- Zorgt voor een verzadigd gevoel.
Koolhydraten - Verteerbare koolhydraten zijn de belangrijkste energieleveranciers voor alle
lichaamscellen en voornamelijk voor de hersencellen en rode bloedcellen.
Vezels - Draagt bij aan een soepele spijsvertering.
- Geeft een verzadigd gevoel na het eten.
- Vermindert het risico op hart- en vaatziektes, diabetes type 2, darmkanker.
Energie - Nodig voor allerlei lichaamsprocessen en om te bewegen
• Een inschatting maken van de iso-energetische waarde van productgroepen
Kcal
Wit brood (snee) 77 kcal
Volkoren brood (snee) 82 kcal
Meergranen (snee) 91 kcal
Kaas 113 kcal
Worst 74 kcal
Pindakaas 130 kcal
Melk (beker) 132 kcal
Jus d’orange (glas) 110 kcal
Thee met suiker (glas) 0 + 16 kcal
Appel 76 kcal
Banaan 115 kcal
Margarine 32 kcal
Halvarine 22 kcal
Pinda’s 157 kcal
Ontbijtkoek 92 kcal
Kipfilet 158 kcal per 100 gram
,• Gemiddelde portiegroottes aangeven van de voedingsmiddelentabellen op de juiste wijze
gebruiken bij voedingswaardeberekeningen
Belangrijkste standaard portiegrootte
Wit/ bruin brood (1 snee) 35 gram
Margarine/boter (voor 1 snee) 6 gram
Kaas (voor 1 snee) 15-20 gram
Worst (voor 1 snee) 15 gram
Pindakaas (voor 1 snee) 20 gram
Melk (beker) 250 ml
Jus d’orange (glas) 200 ml
Ontbijtkoek (plak) 30 gram
Appel 125 gram
Banaan 125 gram
Pinda’s (lepel/ handje) 20 gram
• Energiepercentages berekenen van voedingsmiddelen en voedingsdagboek (handmatig en
met behulp van technologie)
• Berekenen in welke verhouding macronutriënten voorkomen in voedingsmiddelen en het
voedingsdagboek (handmatig en met gebruik van technologie)
Voorbeeldvragen
Een cliënt heeft een voedingsdagboek bijgehouden en jij hebt de macronutriënten van dit
voedingsdagboek berekend. Dit zijn de resultaten:
Koolhydraten: 355 gram
Vetten: 104 gram Energiepercentage berekenen:
Eiwit: 89 gram Voedingsstof in kcal/
Vezels: 20 gram Totaal kcal x 100%
Alcohol: 0 gram
Welk energiepercentage wordt geleverd door vetten? Als er bij de NEVO tabel een –
a. 24% staat dan betekent onbekend.
b. 29% Staat er een 0 dan is het afwezig
c. 33%
De berekening van de totale dagvoeding van Naomi staat hieronder. Hoe is de verdeling in
energiepercentages?
Koolhydraten: 250 gram
Vetten: 110 gram
Eiwitten: 113 gram
Vezels: 15 gram
a. Koolhydraten 51% - vetten 28% - eiwitten 19% - vezels 2%
b. Koolhydraten 48% - vetten 30% - eiwitten 22% - vezels 1%
c. Koolhydraten 40% - vetten 40% - eiwitten 18% - vezels 1%
d. Koolhydraten 39% - vetten 36% - eiwitten 23 % - vezels 2%
,• Beargumenteren wanneer een voedingsanamnesetechniek geschikt is voor een bepaalde
situatie
De 24 uursvoedingsnavraag
Deze techniek is toepasselijk voor bijvoorbeeld in het ziekenhuis. Daar noteren de
verpleegkundigen of voedingsassistenten de door ziekenhuis verstrekte producten en
gerechten. In de kliniek is vaak behoefte aan een eenvoudige techniek om energie- en
eiwitondervoeding of de vochtinneming te monitoren.
Voordelen
- De 24 uursvoedingsnavraag is een eenvoudige techniek waarbij de factoren geld, tijd en
personen (menskracht) beperkt kunnen blijven.
- De techniek is weinig bezwaarlijk voor de te onderzoeken personen.
- De techniek is toepasbaar in alle lagen van de bevolking.
- Het is mogelijk een goed beeld van de tijdstippen van consumptie en de plaats van gebruik te
verkrijgen
- De tijdperiode is afgebakend
- Bij een eerste enquête zal het onderzoek nog niet beïnvloed worden door veranderingen
vanwege bewustwording van eetgewoonten ten gevolge van het navragen
Nadelen
- Er worden slechts gegevens van 1 dag verzameld, terwijl de variatie van dag tot dag groot
kan zijn, deze variatie is afhankelijk van leeftijd, geslacht en activiteiten, vooral bij kinderen
kan het voedselgebruik sterk van dag tot dag wisselen
- Er wordt een beroep gedaan op het kortetermijngeheugen van de te onderzoeken persoon
- De bereiding is soms moeilijk te achterhalen
- Het schatten van portiegroottes kan moeilijk zijn
De dietary history (met cross-check)
Navragen van een gemiddelde dag (1 dag doordeweeks+ 1 dag in het weekend) = (optimale
dag + niet-optimale dag)
Levert de gebruikelijke inneming van voedingsmiddelen op en de samenstelling hiervan wat
betreft energie, macronutriënten, voedingsvezel en drinkvocht.
Voordelen
- De techniek geeft op individueel niveau een beeld van het gemiddelde voedselgebruik
gedurende een langere periode
- In vergelijking met de 24-uursvoedingsnavraag is de reproduceerbaarheid van de dietary
history groter
- De kruisvraagmethode is getoetst op validiteit en beschreven als een wetenschappelijk
instrument waarmee het mogelijk is het verkregen gegeven te correleren met de
voedingstoestand
- De kruisvraagmethode wordt bij voorkeur in een ‘case-control’-onderzoek gebruikt wanneer
men geïnteresseerd is in het volledige voedselpatroon
Nadelen
- De techniek is intensief voor zowel de ondervrager als de ondervraagde persoon
- De hoeveelheid en nauwkeurigheid van de verkregen gegevens is afhankelijk van zowel de
capaciteiten van de ondervrager als de capaciteiten (geheugen) van de respondenten
- De techniek vereist goed getrainde interviewers met kennis van voedsel, voeding en
receptuur
- De informatie betreft de gemiddelde voedselconsumptie, gegevens over ‘bijzonderheden’ of
‘extraatjes’ worden met behulp van deze techniek niet altijd in kaart gebracht omdat velen
daarvoor elke keer andere voedingsmiddelen gebruiken
, - Indien er sprake is van een lange referentieperiode (bv; een halfjaar of een jaar) kan de
beantwoording door de huidige consumptie worden beïnvloed
- De uitwerking van de gegevens is tijdrovend en moeilijk
De voedselfrequentiemethode (FFQ)
Vooral als meerdere diëtisten betrokken zijn, is de FFQ een geschiktere methode om de
gebruikelijke voeding vast te stellen dan de dietary history.
Voordelen
- De FFQ kan op snelle wijze grove tekortkomingen in een voeding achterhalen
- Er kan een betere schatting worden gemaakt van de gebruikelijke inneming van
voedingsstoffen die in een beperkt aantal voedingsmiddelen voorkomen, zoals vitamine A
- Er vindt geen beïnvloeding plaats van het eetgedrag
Nadelen
- Er wordt geen navraag gedaan naar alle voedingsmiddelen zodat bij de beoordeling kans
bestaat op miskwalificatie
- Het geheugen van de respondent kan een beperkende factor zijn
- De voedingsmiddelen worden vaak op een geaggregeerd niveau nagevraagd, dat wil zeggen
dat er gevraagd wordt naar groepen voedingsmiddelen, bijvoorbeeld het gebruik van
melkproducten in plaats van een glas melk of schaaltje yoghurt; dit maakt de beantwoording
van frequentie van gebruik en ook van de gegeten hoeveelheden moeilijker
- Bij een lange referentieperiode kan de beantwoording door de huidige consumptie worden
beïnvloed
- Een geschikte voedselfrequentielijst, gericht op het doel van het onderzoek is niet altijd
voorhanden; ontwikkeling en validatie van een nieuwe voedselfrequentielijst is moeilijk en
tijdrovend
Schriftelijke technieken
Als de cliënt het gehele methode eerlijk heeft toegepast, kan de diëtist op basis van
genoteerde voedselconsumptie gerichte adviezen voor verandering van de
voedingsgewoonten worden gegeven.
Voordelen
- De opschrijfmethode geeft een vrij nauwkeurig beeld van de gegeten en gedronken
producten en hoeveelheden op de desbetreffende dagen, inclusief de wijze van bereiding
van de voeding
- Het is mogelijk een goed beeld van de tijdstippen van consumptie en de plaats van gebruik te
verkrijgen
- De tijdperiode is afgebakend
- Er hoeft geen beroep gedaan te worden op het geheugen van proefpersonen
Nadelen
- De voeding kan zich tijdens het onderzoek wijzigen, aangezien mensen zich al schrijvend
bewust worden van wat zij eten en doordat het opschrijven een remmend effect kan
hebben; dit kan leiden tot minder gaan eten of onderrapportage
- Er is sprake van een momentopname
- Het onderzoek vergt tijd en enig inzicht van de proefpersoon, zodat niet iedereen in staat of
bereid is aan het onderzoek mee te werken
Duplicaatvoeding hoeven we niet te kennen.
LEERDOELEN
• De functies van de voedingstoffen eiwitten, vetten, koolhydraten, vezels globaal uitleggen
Voedings- Functie
stoffen
Eiwitten - Enzymwerking helpt bij afbraak van bepaalde stoffen.
- Transport van stoffen in het bloed en in de cel.
- Hormoon- en receptorfuncties. Aan receptoreiwitten kunnen bepaalde stoffen zich
hechten. Speelt een rol bij de overdracht van signalen.
- Antistofwerking.
Vetten - Levert ons energie.
- Word opgeslagen als energiebron.
- Vet levert vitamine A, D, K en E die alleen in vet oplosbaar zijn.
- Cellen hebben vetzuren nodig als bouwstenen en vetzuren beschermen je cellen
tegen ongewenste indringers. Verder heeft het lichaam ze nodig om je ogen, je
hersenen en je spieren goed te laten werken.
- Zorgt voor een verzadigd gevoel.
Koolhydraten - Verteerbare koolhydraten zijn de belangrijkste energieleveranciers voor alle
lichaamscellen en voornamelijk voor de hersencellen en rode bloedcellen.
Vezels - Draagt bij aan een soepele spijsvertering.
- Geeft een verzadigd gevoel na het eten.
- Vermindert het risico op hart- en vaatziektes, diabetes type 2, darmkanker.
Energie - Nodig voor allerlei lichaamsprocessen en om te bewegen
• Een inschatting maken van de iso-energetische waarde van productgroepen
Kcal
Wit brood (snee) 77 kcal
Volkoren brood (snee) 82 kcal
Meergranen (snee) 91 kcal
Kaas 113 kcal
Worst 74 kcal
Pindakaas 130 kcal
Melk (beker) 132 kcal
Jus d’orange (glas) 110 kcal
Thee met suiker (glas) 0 + 16 kcal
Appel 76 kcal
Banaan 115 kcal
Margarine 32 kcal
Halvarine 22 kcal
Pinda’s 157 kcal
Ontbijtkoek 92 kcal
Kipfilet 158 kcal per 100 gram
,• Gemiddelde portiegroottes aangeven van de voedingsmiddelentabellen op de juiste wijze
gebruiken bij voedingswaardeberekeningen
Belangrijkste standaard portiegrootte
Wit/ bruin brood (1 snee) 35 gram
Margarine/boter (voor 1 snee) 6 gram
Kaas (voor 1 snee) 15-20 gram
Worst (voor 1 snee) 15 gram
Pindakaas (voor 1 snee) 20 gram
Melk (beker) 250 ml
Jus d’orange (glas) 200 ml
Ontbijtkoek (plak) 30 gram
Appel 125 gram
Banaan 125 gram
Pinda’s (lepel/ handje) 20 gram
• Energiepercentages berekenen van voedingsmiddelen en voedingsdagboek (handmatig en
met behulp van technologie)
• Berekenen in welke verhouding macronutriënten voorkomen in voedingsmiddelen en het
voedingsdagboek (handmatig en met gebruik van technologie)
Voorbeeldvragen
Een cliënt heeft een voedingsdagboek bijgehouden en jij hebt de macronutriënten van dit
voedingsdagboek berekend. Dit zijn de resultaten:
Koolhydraten: 355 gram
Vetten: 104 gram Energiepercentage berekenen:
Eiwit: 89 gram Voedingsstof in kcal/
Vezels: 20 gram Totaal kcal x 100%
Alcohol: 0 gram
Welk energiepercentage wordt geleverd door vetten? Als er bij de NEVO tabel een –
a. 24% staat dan betekent onbekend.
b. 29% Staat er een 0 dan is het afwezig
c. 33%
De berekening van de totale dagvoeding van Naomi staat hieronder. Hoe is de verdeling in
energiepercentages?
Koolhydraten: 250 gram
Vetten: 110 gram
Eiwitten: 113 gram
Vezels: 15 gram
a. Koolhydraten 51% - vetten 28% - eiwitten 19% - vezels 2%
b. Koolhydraten 48% - vetten 30% - eiwitten 22% - vezels 1%
c. Koolhydraten 40% - vetten 40% - eiwitten 18% - vezels 1%
d. Koolhydraten 39% - vetten 36% - eiwitten 23 % - vezels 2%
,• Beargumenteren wanneer een voedingsanamnesetechniek geschikt is voor een bepaalde
situatie
De 24 uursvoedingsnavraag
Deze techniek is toepasselijk voor bijvoorbeeld in het ziekenhuis. Daar noteren de
verpleegkundigen of voedingsassistenten de door ziekenhuis verstrekte producten en
gerechten. In de kliniek is vaak behoefte aan een eenvoudige techniek om energie- en
eiwitondervoeding of de vochtinneming te monitoren.
Voordelen
- De 24 uursvoedingsnavraag is een eenvoudige techniek waarbij de factoren geld, tijd en
personen (menskracht) beperkt kunnen blijven.
- De techniek is weinig bezwaarlijk voor de te onderzoeken personen.
- De techniek is toepasbaar in alle lagen van de bevolking.
- Het is mogelijk een goed beeld van de tijdstippen van consumptie en de plaats van gebruik te
verkrijgen
- De tijdperiode is afgebakend
- Bij een eerste enquête zal het onderzoek nog niet beïnvloed worden door veranderingen
vanwege bewustwording van eetgewoonten ten gevolge van het navragen
Nadelen
- Er worden slechts gegevens van 1 dag verzameld, terwijl de variatie van dag tot dag groot
kan zijn, deze variatie is afhankelijk van leeftijd, geslacht en activiteiten, vooral bij kinderen
kan het voedselgebruik sterk van dag tot dag wisselen
- Er wordt een beroep gedaan op het kortetermijngeheugen van de te onderzoeken persoon
- De bereiding is soms moeilijk te achterhalen
- Het schatten van portiegroottes kan moeilijk zijn
De dietary history (met cross-check)
Navragen van een gemiddelde dag (1 dag doordeweeks+ 1 dag in het weekend) = (optimale
dag + niet-optimale dag)
Levert de gebruikelijke inneming van voedingsmiddelen op en de samenstelling hiervan wat
betreft energie, macronutriënten, voedingsvezel en drinkvocht.
Voordelen
- De techniek geeft op individueel niveau een beeld van het gemiddelde voedselgebruik
gedurende een langere periode
- In vergelijking met de 24-uursvoedingsnavraag is de reproduceerbaarheid van de dietary
history groter
- De kruisvraagmethode is getoetst op validiteit en beschreven als een wetenschappelijk
instrument waarmee het mogelijk is het verkregen gegeven te correleren met de
voedingstoestand
- De kruisvraagmethode wordt bij voorkeur in een ‘case-control’-onderzoek gebruikt wanneer
men geïnteresseerd is in het volledige voedselpatroon
Nadelen
- De techniek is intensief voor zowel de ondervrager als de ondervraagde persoon
- De hoeveelheid en nauwkeurigheid van de verkregen gegevens is afhankelijk van zowel de
capaciteiten van de ondervrager als de capaciteiten (geheugen) van de respondenten
- De techniek vereist goed getrainde interviewers met kennis van voedsel, voeding en
receptuur
- De informatie betreft de gemiddelde voedselconsumptie, gegevens over ‘bijzonderheden’ of
‘extraatjes’ worden met behulp van deze techniek niet altijd in kaart gebracht omdat velen
daarvoor elke keer andere voedingsmiddelen gebruiken
, - Indien er sprake is van een lange referentieperiode (bv; een halfjaar of een jaar) kan de
beantwoording door de huidige consumptie worden beïnvloed
- De uitwerking van de gegevens is tijdrovend en moeilijk
De voedselfrequentiemethode (FFQ)
Vooral als meerdere diëtisten betrokken zijn, is de FFQ een geschiktere methode om de
gebruikelijke voeding vast te stellen dan de dietary history.
Voordelen
- De FFQ kan op snelle wijze grove tekortkomingen in een voeding achterhalen
- Er kan een betere schatting worden gemaakt van de gebruikelijke inneming van
voedingsstoffen die in een beperkt aantal voedingsmiddelen voorkomen, zoals vitamine A
- Er vindt geen beïnvloeding plaats van het eetgedrag
Nadelen
- Er wordt geen navraag gedaan naar alle voedingsmiddelen zodat bij de beoordeling kans
bestaat op miskwalificatie
- Het geheugen van de respondent kan een beperkende factor zijn
- De voedingsmiddelen worden vaak op een geaggregeerd niveau nagevraagd, dat wil zeggen
dat er gevraagd wordt naar groepen voedingsmiddelen, bijvoorbeeld het gebruik van
melkproducten in plaats van een glas melk of schaaltje yoghurt; dit maakt de beantwoording
van frequentie van gebruik en ook van de gegeten hoeveelheden moeilijker
- Bij een lange referentieperiode kan de beantwoording door de huidige consumptie worden
beïnvloed
- Een geschikte voedselfrequentielijst, gericht op het doel van het onderzoek is niet altijd
voorhanden; ontwikkeling en validatie van een nieuwe voedselfrequentielijst is moeilijk en
tijdrovend
Schriftelijke technieken
Als de cliënt het gehele methode eerlijk heeft toegepast, kan de diëtist op basis van
genoteerde voedselconsumptie gerichte adviezen voor verandering van de
voedingsgewoonten worden gegeven.
Voordelen
- De opschrijfmethode geeft een vrij nauwkeurig beeld van de gegeten en gedronken
producten en hoeveelheden op de desbetreffende dagen, inclusief de wijze van bereiding
van de voeding
- Het is mogelijk een goed beeld van de tijdstippen van consumptie en de plaats van gebruik te
verkrijgen
- De tijdperiode is afgebakend
- Er hoeft geen beroep gedaan te worden op het geheugen van proefpersonen
Nadelen
- De voeding kan zich tijdens het onderzoek wijzigen, aangezien mensen zich al schrijvend
bewust worden van wat zij eten en doordat het opschrijven een remmend effect kan
hebben; dit kan leiden tot minder gaan eten of onderrapportage
- Er is sprake van een momentopname
- Het onderzoek vergt tijd en enig inzicht van de proefpersoon, zodat niet iedereen in staat of
bereid is aan het onderzoek mee te werken
Duplicaatvoeding hoeven we niet te kennen.
