RELATIEVERMOGENS- EN ERFRECHT
SYSTEEM WEEK 1.1 – AFSTAMMINGSRECHT
Afstamming is een familierechtelijke betrekking tussen een kind, zijn ouders en bloedverwanten
(art 1:197 BW). Een kind kan ten hoogste twee ouders hebben. Het juridisch moeder- en
vaderschap staat respectievelijk in art 1:198 en 1:199. De moeder is de vrouw waaruit het kind
geboren is; voor de vader bestaan er verschillende opties. Hij is van rechtswege vader wanneer
het kind tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap (gp) wordt geboren, maar hij kan het
kind ook erkennen of het vaderschap kan gerechtelijk worden vastgesteld. Deze
familierechtelijke betrekking heeft een aantal rechtsgevolgen:
- Gezag (art 1:245 e.v. BW);
- Wederkerige verplichting tot levensonderhoud (art 1:392 BW);
- Naam (art 1:5 BW) – al heeft het kind een vader en moeder, dan is er een keuze tussen
beide geslachtsnamen of een dubbele naam. Al staat het kind enkel in familierechtelijke
betrekking tot de vader of moeder, krijgt het zijn of haar geslachtsnaam;
- Erfrecht – kinderen die in familierechtelijke betrekking staan tot een ouder, hebben bij
het overleiden recht op een legitieme portie van de erfenis;
- Nationaliteit – het kind dat in familierechtelijke betrekking staat tot een Nederlandse
ouder, verkrijgt de Nederlandse nationaliteit.
Verder komen er nog een aantal andere termen voor in het wetboek: biologisch vader/moeder,
verwekker en levensgezel. De biologisch vader of moeder is degene van wie het kind het DNA
heeft. Verwekker ben je als je op natuurlijke wijze het kind hebt doen ontstaan; je bent dan
automatisch ook de biologische ouder. Biologische vader of moeder is niet automatisch
verwekker, omdat er ook sprake kan zijn van donorschap of IVF etc. Een levensgezel is de
levenspartner van de moeder, die heeft ingestemd met de daad die de verwekking van het kind
ten gevolg heeft gehad.
Vaderschap kan dus van rechtswege tot stand komen bij een geboorte binnen het huwelijk of gp,
maar ook door erkenning of gerechtelijke vaststelling:
Erkenning
In geval van erkenning wordt het juridische vaderschap vastgelegd in een akte (art 1:203 BW). Er
is hiervoor toestemming nodig van moeder (totdat het kind 16 jaar is) en kind (als deze ouder is
dan 12 jaar) (art 1:204 BW). Erkenning is nietig wanneer een kind al 2 ouders heeft (lid 1 sub e).
Deze toestemming kan op verzoek van degene die het kind wil erkennen ook door toestemming
van de rechtbank worden vervangen (lid 3). Verzoeker moet hiervoor wel verwekker of
biologische vader van het kind zijn en het mag de belangen van de moeder bij een ongestoorde
verhouding met het kind niet schaden of de sociaalpsychologische en emotionele ontwikkeling
van het kind niet in gedrang brengen. Het belangrijkste is dus het belang van het kind. De rechter
beveelt in dergelijke gevallen vaak een DNA onderzoek aan. In het geval van een levensgezel kan
de toestemming ook worden vervangen, wanneer dit in het belang van het kind is (lid 4). De
erkenning heeft gevolg vanaf het moment dat deze is ingegaan (art 1:203 lid 2 BW).
Erkenning kan worden vernietigd op de grond dat erkenner niet de biologische vader van het kind
is (art 1:205 BW). Dit verzoek kan worden ingediend door het kind (tenzij de erkenning plaatsvond
1
, toen hij meerderjarig was), de erkenner of moeder. Erkenner en moeder kunnen dit slechts doen
wanneer zij door bedreiging, dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden tot (toestemming
voor) erkenning zijn bewogen. Termijn hiervoor is 3 jaar; wanneer deze specifiek ingaat staat in
lid 3 en 4. Ook het OM kan vernietiging verzoeken in geval van strijd met de openbare
Nederlandse orde (lid 2). De vernietiging heeft terugwerkende kracht (art 1:206 lid 1 BW).
Gerechtelijke vaststelling
Wanneer vader na de geboorte van het kind niets van zich laat horen, kan moeder een verzoek
tot gerechtelijke vaststelling van het ouderschap indienen bij de rechtbank, op de grond dat deze
de verwekker van het kind is of als levensgezel van moeder heeft ingestemd met een daad die de
verwekking tot gevolg heeft gehad (art 1:207 BW). Zowel moeder (totdat het kind 16 is) als kind
kunnen dit doen. Moeder moet dit doen binnen 5 jaar na de geboorte van het kind (lid 3), voor het
kind geldt er geen termijn. Al wil hij dit doen wanneer hij nog minderjarig is, moet hij worden
vertegenwoordigd voor een bijzondere curator (art 1:212 BW). Vaststelling van het ouderschap
kan niet indien het kind al 2 ouders heeft of de betreffende vader nog geen 16 is (art 1:207 lid 2
BW). Wanneer het aannemelijk is dat vader de verwekker is, kan rechter een DNA onderzoek
aanbevelen. Al blijkt hieruit dat de betreffende persoon biologisch vader is en er zijn voldoende
aanwijzingen waaruit blijkt dat hij de verwekker is, wordt deze juridische relatie er vermoed te
zijn. Vader kan dan tegenbewijs leveren als hij bijvoorbeeld enkel donor is. De gerechtelijke
vaststelling heeft terugwerkende kracht tot de geboorte (lid 5).
Ontkenning vaderschap
Wanneer een juridisch vader van mening is dat hij niet de biologische vader van het kind is, kan
hij dit ontkennen middels een verzoek aan de rechtbank (art 1:200 BW). Ook moeder of kind
kunnen dit doen. Voor vader en moeder geldt er hiervoor een termijn van 1 jaar en voor het kind
van 3 jaar (zie lid 5 en 6 voor wanneer deze precies gaan lopen). Er bestaan twee uitzonderingen
wanneer het vaderschap niet kan worden ontkent: al wist de man voor het huwelijk of gp van de
zwangerschap, of wanneer de man heeft ingestemd met de daad die de verwekking van het kind
ten gevolge kan hebben gehad (lid 2 en 3). Deze uitzonderingen gelden niet wanneer de moeder
hem heeft bedrogen omtrent de verwekker (lid 4). De gegrondverklaring van het verzoek tot
ontkenning heeft terugwerkende kracht (art 1:202 lid 1 BW).
Gezag
Kinderen staan onder gezag tot ze 18 jaar worden. Het kan worden uitgeoefend door beide
ouders gezamenlijk of één ouder individueel. Het gezag heeft betrekking op (1) de persoon van
de minderjarige, (2) het bewind over zijn vermogen en (3) zijn vertegenwoordiging binnen en
buiten rechte (art 1:245 lid 4 BW). Het gezag omvat de plicht en het recht van de ouder om het
kind te verzorgen en op te voeden, waaronder de zorg en verantwoordelijkheid voor het
lichamelijk en geestelijk welzijn en veiligheid van het kind alsmede het bevorderen van zijn
ontwikkeling en persoonlijkheid valt (art 1:247 BW).
Tijdens het huwelijk of gp oefenen de ouders gezamenlijk het gezag uit (art 1:251 en 1:253aa
BW). Na ontbinding van het huwelijk of gp blijven ze dit in beginsel doen (lid 2). Al overlijdt een
van de ouders, oefent de overlevende ouder van rechtswege het gezag individueel uit (art 1:253f
BW). Als alleen het moederschap vaststaat, oefent zij het gezag individueel uit (art 2:253b BW).
In geval van erkenning oefenen de moeder en de persoon die het kind heeft erkent van
rechtswege het gezag samen uit (art 1:251b BW), tenzij moeder en erkenner in de akte hebben
verklaard dat moeder dit alleen zal doen of er vervangende toestemming van de rechter aan te
2
SYSTEEM WEEK 1.1 – AFSTAMMINGSRECHT
Afstamming is een familierechtelijke betrekking tussen een kind, zijn ouders en bloedverwanten
(art 1:197 BW). Een kind kan ten hoogste twee ouders hebben. Het juridisch moeder- en
vaderschap staat respectievelijk in art 1:198 en 1:199. De moeder is de vrouw waaruit het kind
geboren is; voor de vader bestaan er verschillende opties. Hij is van rechtswege vader wanneer
het kind tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap (gp) wordt geboren, maar hij kan het
kind ook erkennen of het vaderschap kan gerechtelijk worden vastgesteld. Deze
familierechtelijke betrekking heeft een aantal rechtsgevolgen:
- Gezag (art 1:245 e.v. BW);
- Wederkerige verplichting tot levensonderhoud (art 1:392 BW);
- Naam (art 1:5 BW) – al heeft het kind een vader en moeder, dan is er een keuze tussen
beide geslachtsnamen of een dubbele naam. Al staat het kind enkel in familierechtelijke
betrekking tot de vader of moeder, krijgt het zijn of haar geslachtsnaam;
- Erfrecht – kinderen die in familierechtelijke betrekking staan tot een ouder, hebben bij
het overleiden recht op een legitieme portie van de erfenis;
- Nationaliteit – het kind dat in familierechtelijke betrekking staat tot een Nederlandse
ouder, verkrijgt de Nederlandse nationaliteit.
Verder komen er nog een aantal andere termen voor in het wetboek: biologisch vader/moeder,
verwekker en levensgezel. De biologisch vader of moeder is degene van wie het kind het DNA
heeft. Verwekker ben je als je op natuurlijke wijze het kind hebt doen ontstaan; je bent dan
automatisch ook de biologische ouder. Biologische vader of moeder is niet automatisch
verwekker, omdat er ook sprake kan zijn van donorschap of IVF etc. Een levensgezel is de
levenspartner van de moeder, die heeft ingestemd met de daad die de verwekking van het kind
ten gevolg heeft gehad.
Vaderschap kan dus van rechtswege tot stand komen bij een geboorte binnen het huwelijk of gp,
maar ook door erkenning of gerechtelijke vaststelling:
Erkenning
In geval van erkenning wordt het juridische vaderschap vastgelegd in een akte (art 1:203 BW). Er
is hiervoor toestemming nodig van moeder (totdat het kind 16 jaar is) en kind (als deze ouder is
dan 12 jaar) (art 1:204 BW). Erkenning is nietig wanneer een kind al 2 ouders heeft (lid 1 sub e).
Deze toestemming kan op verzoek van degene die het kind wil erkennen ook door toestemming
van de rechtbank worden vervangen (lid 3). Verzoeker moet hiervoor wel verwekker of
biologische vader van het kind zijn en het mag de belangen van de moeder bij een ongestoorde
verhouding met het kind niet schaden of de sociaalpsychologische en emotionele ontwikkeling
van het kind niet in gedrang brengen. Het belangrijkste is dus het belang van het kind. De rechter
beveelt in dergelijke gevallen vaak een DNA onderzoek aan. In het geval van een levensgezel kan
de toestemming ook worden vervangen, wanneer dit in het belang van het kind is (lid 4). De
erkenning heeft gevolg vanaf het moment dat deze is ingegaan (art 1:203 lid 2 BW).
Erkenning kan worden vernietigd op de grond dat erkenner niet de biologische vader van het kind
is (art 1:205 BW). Dit verzoek kan worden ingediend door het kind (tenzij de erkenning plaatsvond
1
, toen hij meerderjarig was), de erkenner of moeder. Erkenner en moeder kunnen dit slechts doen
wanneer zij door bedreiging, dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden tot (toestemming
voor) erkenning zijn bewogen. Termijn hiervoor is 3 jaar; wanneer deze specifiek ingaat staat in
lid 3 en 4. Ook het OM kan vernietiging verzoeken in geval van strijd met de openbare
Nederlandse orde (lid 2). De vernietiging heeft terugwerkende kracht (art 1:206 lid 1 BW).
Gerechtelijke vaststelling
Wanneer vader na de geboorte van het kind niets van zich laat horen, kan moeder een verzoek
tot gerechtelijke vaststelling van het ouderschap indienen bij de rechtbank, op de grond dat deze
de verwekker van het kind is of als levensgezel van moeder heeft ingestemd met een daad die de
verwekking tot gevolg heeft gehad (art 1:207 BW). Zowel moeder (totdat het kind 16 is) als kind
kunnen dit doen. Moeder moet dit doen binnen 5 jaar na de geboorte van het kind (lid 3), voor het
kind geldt er geen termijn. Al wil hij dit doen wanneer hij nog minderjarig is, moet hij worden
vertegenwoordigd voor een bijzondere curator (art 1:212 BW). Vaststelling van het ouderschap
kan niet indien het kind al 2 ouders heeft of de betreffende vader nog geen 16 is (art 1:207 lid 2
BW). Wanneer het aannemelijk is dat vader de verwekker is, kan rechter een DNA onderzoek
aanbevelen. Al blijkt hieruit dat de betreffende persoon biologisch vader is en er zijn voldoende
aanwijzingen waaruit blijkt dat hij de verwekker is, wordt deze juridische relatie er vermoed te
zijn. Vader kan dan tegenbewijs leveren als hij bijvoorbeeld enkel donor is. De gerechtelijke
vaststelling heeft terugwerkende kracht tot de geboorte (lid 5).
Ontkenning vaderschap
Wanneer een juridisch vader van mening is dat hij niet de biologische vader van het kind is, kan
hij dit ontkennen middels een verzoek aan de rechtbank (art 1:200 BW). Ook moeder of kind
kunnen dit doen. Voor vader en moeder geldt er hiervoor een termijn van 1 jaar en voor het kind
van 3 jaar (zie lid 5 en 6 voor wanneer deze precies gaan lopen). Er bestaan twee uitzonderingen
wanneer het vaderschap niet kan worden ontkent: al wist de man voor het huwelijk of gp van de
zwangerschap, of wanneer de man heeft ingestemd met de daad die de verwekking van het kind
ten gevolge kan hebben gehad (lid 2 en 3). Deze uitzonderingen gelden niet wanneer de moeder
hem heeft bedrogen omtrent de verwekker (lid 4). De gegrondverklaring van het verzoek tot
ontkenning heeft terugwerkende kracht (art 1:202 lid 1 BW).
Gezag
Kinderen staan onder gezag tot ze 18 jaar worden. Het kan worden uitgeoefend door beide
ouders gezamenlijk of één ouder individueel. Het gezag heeft betrekking op (1) de persoon van
de minderjarige, (2) het bewind over zijn vermogen en (3) zijn vertegenwoordiging binnen en
buiten rechte (art 1:245 lid 4 BW). Het gezag omvat de plicht en het recht van de ouder om het
kind te verzorgen en op te voeden, waaronder de zorg en verantwoordelijkheid voor het
lichamelijk en geestelijk welzijn en veiligheid van het kind alsmede het bevorderen van zijn
ontwikkeling en persoonlijkheid valt (art 1:247 BW).
Tijdens het huwelijk of gp oefenen de ouders gezamenlijk het gezag uit (art 1:251 en 1:253aa
BW). Na ontbinding van het huwelijk of gp blijven ze dit in beginsel doen (lid 2). Al overlijdt een
van de ouders, oefent de overlevende ouder van rechtswege het gezag individueel uit (art 1:253f
BW). Als alleen het moederschap vaststaat, oefent zij het gezag individueel uit (art 2:253b BW).
In geval van erkenning oefenen de moeder en de persoon die het kind heeft erkent van
rechtswege het gezag samen uit (art 1:251b BW), tenzij moeder en erkenner in de akte hebben
verklaard dat moeder dit alleen zal doen of er vervangende toestemming van de rechter aan te
2
