Aantekeningen HC en WC MK 2.2

Aantekeningen MK HC & WC, semester 2.2

Week 16: HC De algemene veroudering

Introductie veroudering
Ouderdom komt met gebreken..
 Gerontologie (bestudeert het ouder worden) (geron=oudere)
o Biologische gerontologie
o Biomedische gerontologie
o Sociale gerontologie
o Psychogerontologie
 Geriatrie (medisch specialisme) (iatros = arts)
o (psycho-) geriatrische patiënt
Wie zijn ouderen?
 Senioren (58-82 jaar)
 Bejaarden (83 jaar en ouder)

Introductie veroudering
Verouderingsproces:
 Lichamelijke veranderingen
 Psychische veranderingen
 Sociale veranderingen
3 fysiologische levensfasen:
 Conceptie – 20 jaar: groei en ontwikkeling
 20-29 jaar: geen verandering
 > 30 jaar: afname kwaliteit van het organisme
Gezondheidsproblemen en veroudering:
 Geven klachten minder goed aan, minder diagnostiek
 Herstel vaak trager
 Verhoogde kans op complicaties
 Normale verschijnselen van veroudering en herkennen van symptomen
 Kwaliteit van leven staat voorop
Projecten/ontwikkelingen in de ouderenzorg:
 Skewiel Trynwalden
 Ouderen- ouderenzorg
 Zorg en welzijn
 Nationaal programma ouderenzorg

Introductie: ‘klinische geriatrie’
Op de voorgrond:
 Bij geriatrie: lichamelijke problematiek
 Bij psychogeriatrie: psychische problematiek
Geriatrie:
 Nederlandse vereniging voor klinische geriatrie (KVKG)
 Centrum voor ouderengeneeskunde (UCO)/geriatrie
Healthy Ageing:
 UMCG
 Hanze
 Centre of expertise
Vijftig tinten OUD

,Epidemiologie levensverwachting Nederlandse vrouw
Dubbele vergrijzing:
 Meer ouderen
 Ouderen worden ouder

Regel voor levensverwachting
 60 jaar: 18 jaar
 70 jaar: 12 jaar
 80 jaar: 6 jaar

Kenmerken v/d oudere patiënt
 Leeftijd (biologische leeftijd/echte leeftijd)
 Complexe patiënt
 Kwetsbaarheid
o Fysiologische reserves dalen + compensaties dalen
 Multimorbiditeit (> bijkomende ziekten)
 Geriatrische syndromen
 Polyfarmacie (meerdere medicijnen)
 Apart aandacht: bewegen en vallen
 Apart aandacht: zintuigen + communicatie
 Apart aandacht: Advanced care planning, kwaliteit van leven
 Apart aandacht: functioneren
 Hoge zorgbehoefte

Fraility = kwetsbaarheid
‘Een toestand van leeftijd-gerelateerde fysiologische kwetsbaarheid die voortkomt uit verstoorde
homeostatische reserves en een verminderd vermogen om weerstand te bieden aan belasting’.
Fried et al. 2001: Criteria voor kwetsbaarheid:
1. Gewichtsverlies
2. Uitputting
3. Lichamelijke inactiviteit
4. Loopsnelheid
5. Handknijpkracht
Gevolgen Fraility/kwetsbaarheid:
Vallen, lichamelijke achteruitgang, opnames, afname kwaliteit leven, sterfte.

De Groningen Fraility Indicator (GFI)
 Selectie-instument om ouderen te selecteren voor interventies

,  Meet met 15 items, 4 domeinen van functioneren:
o Lichamelijk
o Cognitief
o Sociaal
o Psychologisch
 Score van 4 of hoger = frail

Multimorbiditeit
 > 2 bijkomende ziekten

Geriatrische syndromen
 Dementie
 Depressie
 Delier
 Duizeligheid
 Incontinentie
 Decubitus
 Mobiliteit
 Vallen
 Enzovoort

Dementie
 Neurodegeneratieve ziekte (psycho-organische stoornis)
 Kenmerken: cognitieve achteruitgang bij een helder bewustzijn (i.t.t. delier: verminderd
bewustzijn)
 Problemen met o.a. het geheugen, oriëntatie en plannen
Dementie is een verzamelbegrip
Belangrijkste vormen:
 Ziekte van Alzheimer (60-70%)
 Vasculaire dementie (15%)
 Combinaties van beide
 Ziekte van Pick/ Frontotemporale dementie
 Lewy body dementie
 De ziekte van Parkinson
 Het Korsakov-syndroom
 Ziekte van Creutzfeldt-Jakob

Wat zie je in de Psychogeriatrie
Denk hierbij aan de volgende mensen:
 Depressie
 Delier
 Angststoornissen
 Persoonlijkheidsstoornissen, persoonlijkheidsveranderingen
 Dementie en andere cognitieve stoornissen
 Veranderd gedrag

Vallen en valpreventie
 CBO: Richtlijn Valincidenten
Polyfarmacie
 > 2 medicijnen gebruiken (theorie)
 > 5 medicijnen gebruiken (praktijk)

, Veroudering theorieën
 Biologische theorieën
 Ontwikkelingstheorieën
o Geprogrammeerde levensduur
 Degeneratieve theorieën
o Degeneratietheorieën
o Vrijedicalentheorieën
o Slijtagetheorie
o Instabiliteit erfelijk materiaal
o Exogeen
 Psychische (emotionele) theorieën
 Sociale theorieën

Slijtagetheorie
 Essentiele weefsels raken defect
 Essentiële orgaanonderdelen raken defect
 De functies van de organen gaat achteruit

De vrije zuurstofradicalentheorie
Ontstaan als bijproduct v/d energievoorziening van alle lichaamscellen (in de mitochondriën).
Kunnen DNA, eiwitten en vetten beschadigen.
Het DNA kan worden gerepareerd, de schade aan eiwitten en vetten is cumulatief en zorgt voor
functieachteruitgang van (alle) weefsels.

Instabiliteit v/h erfelijk materiaal
 DNA kan beschadigd raken door chemische en fysische processen.
 Zo’n beschadiging heet een mutatie en is meestal nadelig
 Hoe langer je leeft, hoe meer mutaties je oploopt
 Mutaties in delende cellen (stamcellen) geven hun mutaties door aan de dochtercellen.
 Een lichaamscel die niet meer deelt, sterft na een mutatie doorgaans vanzelf (apoptose).

Exogeen
‘veroudering door straling’
Meest bekend: ultraviolette straling door zonnen.

Gevolgen van (veel) zonnebaden
 Colleagene vezels (stevigheid) en elastische vezels (veerkracht) worden verzwakt.
 Proteoglycanen (houden water vast) nemen ook versneld af.
 Kans huidkanker neemt toe door mutaties in delende epitheelcellen.
 Uv-straling gaat niet dieper dan de huid… Röntgen- en gammastraling wel, ook interne
organen lopen gevaar.