Begrippenlijst
Vakgebonden vaardigheden geschiedenis
Begrip Omschrijving Toelichting
Standplaatsgebondenheid de positie + ervaringen van
iemand bepalen het denken +
handelen van mensen.
Decennium periode van 10 jaar.
Eeuw periode van 100 jaar.
Voor + na Christus de tijd voor de geboorte van
Christus + na de geboorte van
Christus.
Continuïteit aspecten die over een langere
periode gelijk blijven.
1. Jagers + boeren (tot 3000 v.C.)
1.1 Jagers-verzamelaars
Begrip Omschrijving Toelichting
Prehistorie de tijd waaruit geen geschreven Prehistorie eindigde op wereld
berichten bewaard zijn. niveau ca. 3000 v.C., i.d. Lage
Landen ca. 50 v.C.
Lage Landen omschrijving van Nederland +
België, toen deze landen nog niet
bestonden.
IJstijden perioden van ijzige kou, waarin
het noorden v. Europa bedekt is
met ijs.
Nomadische levenswijze het hebben van geen vaste
woonplaats, trekken rond + leven
van wat de natuur te bieden heeft.
Jagers-verzamelaars hebben nomadische levenswijze.
Leven van jacht + producten uit
de natuur.
Toendra + toendraklimaat boomloos gebied met grassen, Koudste maanden: onder de -3.
mossen + dwergstruiken in koude Warmste maanden: tussen 0 en
streken. 10.
Rendierjagers jagers-verzamelaars die kuddes v.
rendieren volgen om in
levensonderhoud te voorzien.
1.2 Boeren
Begrip Omschrijving Toelichting
Agrarische revolutie overgang van nomadisch bestaan Door agrarische revolutie -> 5300
-> boerenbestaan. v.C. eerste boeren i.d. Lage
Landen.
Grafgiften doden kregen i.h. graf giften mee. Wijst op geloof in leven na de
dood, soort hemel of hiernamaals.
,Bandkeramiekers eerste boeren i.d. Lage Landen Naam -> aardewerk was versierd
(5300 - 4900 v.C.) in huidige met banden.
Limburg.
Hunebedbouwers + hunebedden eerste boeren boven de grote Behoorden tot de
rivieren (3400 - 2850 v.C.). Trechterbekercultuur -> naam
Bouwden hunebedden -> door aardewerk.
begraafplaats.
2. Grieken + Romeinen (3000 v.C. - 500 n.C.)
2.1 Grieks-Romeinse cultuur
Begrip Omschrijving Toelichting
Stedelijke cultuur in het Midden-Oosten ontstonden Zo ontstond de agrarisch-
steden -> sloeg over naar Europa - stedelijke cultuur.
> Griekse + Romeinse steden.
Romeinse rijk ca. 750 v.C. tot ca. 400 n.C. Middellandse Zee -> ‘mare
veroverde Romeinen een groot nostrum’ -> ‘onze zee’.
rijk -> omvatte hele Middellandse
Zee.
Aquaduct waterleidingen naar steden, soms
waar nodig over grote ‘brug’ met
bogen.
Badhuis + heteluchtverwarming badhuis staat in iedere Romeinse
stad. Huizen + badhuizen hadden
verwarmingsinstallaties i.d. kelder
-> verhitten water -> hete lucht
werd zo door het huis gevoerd.
Amfitheater voor vermaakt -> Bijv. Colosseum in Rome.
gladiatorgevechten.
Triomfboog ter herinnering aan overwinning
gebouwde boog.
Tempel in steden -> voor het vereren v.d.
vele goden.
Polytheïsme het geloof in meerdere goden -> Romeinse keizers lieten zich ook
alle goden hadden eigen tempel. vereren als god.
2.2 Grieks-Romeinse + Germaanse cultuur
Begrip Omschrijving Toelichting
Julius Caesar veroverde Gallië en voegde deze
bij het Romeinse rijk.
Gallië westelijke gebied v. Europa. -> Frankrijk, België, westen v.
Zwitserland en delen van
Nederland en Duitsland.
Limes de noordgrens v.h. Romeinse rijk. Werd gevormd door de Rijn + de
Donau + de verdedigingslinie die
de rivieren verbond.
Bataven Germaanse volk dat zich vestigde Bataven maakte deel uit v.h.
i.h. huidige Betuwe. Romeinse leger. In 69 v.C.
kwamen de Bataven o.l.v. Julius
Civilis in opstand tegen de
Romeinen.
, Romanisatie proces van overnemen van Bijv. geld, glaswerk etc.
aspecten v.d. Romeinse cultuur
door de inheemse bevolking.
2.3 Ontwikkeling christendom
Begrip Omschrijving Toelichting
Palestina landstreek in het Midden-Oosten
waar het christendom is ontstaan.
Jezus -> kruisiging christendom werd gepredikt door
Jezus -> werd rond 30 n.C. door
de Romeinen veroordeeld tot
kruisiging.
Vervolgingen christenen zijn door de Romeinen Christenen -> monotheïstisch ->
vervolgd, omdat ze weigerde de 1 god.
keizer als god te accepteren.
Constantijn de Grote eerste Romeinse keizer die koos -> eindigde daarmee de
v.h. christendom. vervolgingen op christenen.
3. Monniken + ridders (500 - 1000)
3.1 Verspreiding christendom
Begrip Omschrijving Toelichting
Franken namen de leiding over in Franken speelden belangrijke rol
noordwest Europa na het bij verspreiding v.h. christendom
instorten v.h. Romeinse rijk. -> volken o.l.v. de Franken
moesten bekeren tot christendom.
Missionarissen geestelijken uit Ierland + -> stichten kerken + kloosters.
Engeland -> werden naar Lage Eerste in NL = Willibrord in
Landen gestuurd voor verbreiden Utrecht (ca. 690). Tweede in NL =
christendom. Bonifatius in Friesland (ca. 750) -
> vermoord in 754 bij Dokkum.
Kloosters ora et labora’ -> ‘bid en werk’ -> in kloosters werd gebeden,
gestudeerd en gewerkt.
3.2 Ontstaan islam
Begrip Omschrijving Toelichting
Mekka plaats van ontstaan v.d. islam in
622.
Mohammed koopman uit Mekka -> profeet Islam = ‘onderwerping’ -> a.d.
van god Allah. god Allah.
3.3 Verspreiding islam
Begrip Omschrijving Toelichting
Verspreiding islam in 8ste eeuw ontstond een rijk
langs de hele noordkust v. Afrika
tot in Spanje met de islam als
godsdienst.
3.4 Hofstelsel, leenstelsel + horigheid
Begrip Omschrijving Toelichting
Vakgebonden vaardigheden geschiedenis
Begrip Omschrijving Toelichting
Standplaatsgebondenheid de positie + ervaringen van
iemand bepalen het denken +
handelen van mensen.
Decennium periode van 10 jaar.
Eeuw periode van 100 jaar.
Voor + na Christus de tijd voor de geboorte van
Christus + na de geboorte van
Christus.
Continuïteit aspecten die over een langere
periode gelijk blijven.
1. Jagers + boeren (tot 3000 v.C.)
1.1 Jagers-verzamelaars
Begrip Omschrijving Toelichting
Prehistorie de tijd waaruit geen geschreven Prehistorie eindigde op wereld
berichten bewaard zijn. niveau ca. 3000 v.C., i.d. Lage
Landen ca. 50 v.C.
Lage Landen omschrijving van Nederland +
België, toen deze landen nog niet
bestonden.
IJstijden perioden van ijzige kou, waarin
het noorden v. Europa bedekt is
met ijs.
Nomadische levenswijze het hebben van geen vaste
woonplaats, trekken rond + leven
van wat de natuur te bieden heeft.
Jagers-verzamelaars hebben nomadische levenswijze.
Leven van jacht + producten uit
de natuur.
Toendra + toendraklimaat boomloos gebied met grassen, Koudste maanden: onder de -3.
mossen + dwergstruiken in koude Warmste maanden: tussen 0 en
streken. 10.
Rendierjagers jagers-verzamelaars die kuddes v.
rendieren volgen om in
levensonderhoud te voorzien.
1.2 Boeren
Begrip Omschrijving Toelichting
Agrarische revolutie overgang van nomadisch bestaan Door agrarische revolutie -> 5300
-> boerenbestaan. v.C. eerste boeren i.d. Lage
Landen.
Grafgiften doden kregen i.h. graf giften mee. Wijst op geloof in leven na de
dood, soort hemel of hiernamaals.
,Bandkeramiekers eerste boeren i.d. Lage Landen Naam -> aardewerk was versierd
(5300 - 4900 v.C.) in huidige met banden.
Limburg.
Hunebedbouwers + hunebedden eerste boeren boven de grote Behoorden tot de
rivieren (3400 - 2850 v.C.). Trechterbekercultuur -> naam
Bouwden hunebedden -> door aardewerk.
begraafplaats.
2. Grieken + Romeinen (3000 v.C. - 500 n.C.)
2.1 Grieks-Romeinse cultuur
Begrip Omschrijving Toelichting
Stedelijke cultuur in het Midden-Oosten ontstonden Zo ontstond de agrarisch-
steden -> sloeg over naar Europa - stedelijke cultuur.
> Griekse + Romeinse steden.
Romeinse rijk ca. 750 v.C. tot ca. 400 n.C. Middellandse Zee -> ‘mare
veroverde Romeinen een groot nostrum’ -> ‘onze zee’.
rijk -> omvatte hele Middellandse
Zee.
Aquaduct waterleidingen naar steden, soms
waar nodig over grote ‘brug’ met
bogen.
Badhuis + heteluchtverwarming badhuis staat in iedere Romeinse
stad. Huizen + badhuizen hadden
verwarmingsinstallaties i.d. kelder
-> verhitten water -> hete lucht
werd zo door het huis gevoerd.
Amfitheater voor vermaakt -> Bijv. Colosseum in Rome.
gladiatorgevechten.
Triomfboog ter herinnering aan overwinning
gebouwde boog.
Tempel in steden -> voor het vereren v.d.
vele goden.
Polytheïsme het geloof in meerdere goden -> Romeinse keizers lieten zich ook
alle goden hadden eigen tempel. vereren als god.
2.2 Grieks-Romeinse + Germaanse cultuur
Begrip Omschrijving Toelichting
Julius Caesar veroverde Gallië en voegde deze
bij het Romeinse rijk.
Gallië westelijke gebied v. Europa. -> Frankrijk, België, westen v.
Zwitserland en delen van
Nederland en Duitsland.
Limes de noordgrens v.h. Romeinse rijk. Werd gevormd door de Rijn + de
Donau + de verdedigingslinie die
de rivieren verbond.
Bataven Germaanse volk dat zich vestigde Bataven maakte deel uit v.h.
i.h. huidige Betuwe. Romeinse leger. In 69 v.C.
kwamen de Bataven o.l.v. Julius
Civilis in opstand tegen de
Romeinen.
, Romanisatie proces van overnemen van Bijv. geld, glaswerk etc.
aspecten v.d. Romeinse cultuur
door de inheemse bevolking.
2.3 Ontwikkeling christendom
Begrip Omschrijving Toelichting
Palestina landstreek in het Midden-Oosten
waar het christendom is ontstaan.
Jezus -> kruisiging christendom werd gepredikt door
Jezus -> werd rond 30 n.C. door
de Romeinen veroordeeld tot
kruisiging.
Vervolgingen christenen zijn door de Romeinen Christenen -> monotheïstisch ->
vervolgd, omdat ze weigerde de 1 god.
keizer als god te accepteren.
Constantijn de Grote eerste Romeinse keizer die koos -> eindigde daarmee de
v.h. christendom. vervolgingen op christenen.
3. Monniken + ridders (500 - 1000)
3.1 Verspreiding christendom
Begrip Omschrijving Toelichting
Franken namen de leiding over in Franken speelden belangrijke rol
noordwest Europa na het bij verspreiding v.h. christendom
instorten v.h. Romeinse rijk. -> volken o.l.v. de Franken
moesten bekeren tot christendom.
Missionarissen geestelijken uit Ierland + -> stichten kerken + kloosters.
Engeland -> werden naar Lage Eerste in NL = Willibrord in
Landen gestuurd voor verbreiden Utrecht (ca. 690). Tweede in NL =
christendom. Bonifatius in Friesland (ca. 750) -
> vermoord in 754 bij Dokkum.
Kloosters ora et labora’ -> ‘bid en werk’ -> in kloosters werd gebeden,
gestudeerd en gewerkt.
3.2 Ontstaan islam
Begrip Omschrijving Toelichting
Mekka plaats van ontstaan v.d. islam in
622.
Mohammed koopman uit Mekka -> profeet Islam = ‘onderwerping’ -> a.d.
van god Allah. god Allah.
3.3 Verspreiding islam
Begrip Omschrijving Toelichting
Verspreiding islam in 8ste eeuw ontstond een rijk
langs de hele noordkust v. Afrika
tot in Spanje met de islam als
godsdienst.
3.4 Hofstelsel, leenstelsel + horigheid
Begrip Omschrijving Toelichting
