Hoofdstuk 3: Arabisch nationalisme
Nasser, Baath en de Palestijnen tegen Israël 1948-1979
- 3.1 Israël consolideert zich
Omringd door een uiterst vijandige Arabische wereld, wist de jonge staat Israël
zich te handhaven. Uit veel landen trokken Joden naar de nieuwe staat. Een
derde deel van de Joodse bevolking van Israël bestond toen uit overlevenden van
de Holocaust. Een bezoek aan de resten van concentratiekamp Auschwitz
behoort tot de opvoeding van de Israëlische jeugd, evenals een bezoek aan het
museum Yad Vashem in Jeruzalem, dat de herinnering aan de moord op 6
miljoen Joden levend houdt. Het aantal inwoners van Israël groeide gestaag. De
Sefardim (Joden met voorouders in Spanje/Portugal, maar later ook in
Arabische landen) hadden andere culture waarden dan de Asjkenazim (Joden
afkomstig uit Europa). In Sefardische kringen waren meer voorstanders van een
harde lijn tegenover de Arabische buurlanden dan bij de Asjkenazim. Een andere
breuklijn dwars door de Joodse bevolking van Israël werd gevormd door de
tegenstelling tussen orthodoxe gelovigen en voorstanders van een seculiere
samenleving met scheiding van religie en staat. Israël werd een gewapende
natie, voorzien van de modernste wapensystemen. De Israëlische geheime
dienst, de Mossad, vormde een belangrijke bouwsteen van het fort Israël.
- 3.2 Nasser en de Baath-partijen
Terwijl Israël zich consolideerde (samenvoegen, bestendigen, duurzaam maken),
voelden de Arabieren zich zwaar vernederd. Er volgde een reeks oorlogen,
terreuraanslagen en represailles tegen de Joodse staat. Egypte speelde daarin
een centrale rol.
Egypte: Egypte was vanwege het Suezkanaal van groot strategisch belang. Dit
kanaal was nog altijd in Britse handen. In 1952 vond in Egypte een militaire
staatsgreep plaats. Na 2 jaar trad de jonge kolonel Gamal Abdel Nasser als
sterke man naar voren. Hij ontpopte zich als militair dictator en was de
belichaming van het Arabische nationalisme. Nasser verkondigde ook het
Arabische socialisme (hij wilde miljoenen arme boeren uitzicht geven op een
beter bestaan). Hoewel veel van zijn plannen nooit van de grond kwamen, bleef
Nasser in de Arabische wereld enorm populair.
Koude oorlog: Het Midden-Oosten was tijdens de Koude oorlog (1947-1963) een
van de strijdtonelen tussen de Sovjet-Unie en het Westen. Vanaf 1955 leverden
Rusland wapens aan Egypte, hoewel Egypte officieel neutraal bleef maar Nasser
was uitgesproken antiwesters en neigde dus naar het Russische kamp. Israël was
daarentegen stevig verbonden met het westerse kamp. Behalve in Egypte schoot
het Arabische socialisme ook wortel in Syrië en Irak. In beide landen kwam de
Baath-partij (wederopleving van de Arabische natie) aan de macht, ideologie is
een mengeling van het nationalisme en het socialisme.
Syrië: Syrië was in 1946 onafhankelijk geworden van Frankrijk. In 1963 kwam
de Baath-partij er met een staatsgreep aan de macht. Van 1970 tot zijn dood in
2000 was de voormalige luchtmachtcommandant Hafez Al-Assad staatshoofd
van Syrië, hij oefende een strenge dictatuur uit. Maar het verzet smeulde en
Assad rekenden hardhandig af met het verzet. Net als Egypte had Syrië goede
banden met de Sovjet-Unie, en steunde het guerrilla-acties van Palestijnse
militanten tegen Israël.
Irak: In Irak voerde een groep radicale officieren in 1958 een zeer bloedige
staatsgreep uit. De hele koninklijke familie, nazaten van koning Feisal, werd toen
uitgemoord. Irak werd een republiek. In 1968 greep de Baath-partij, gesteund
door afdelingen van het leger, de macht in Bagdad. De nieuwe president Hasan
Nasser, Baath en de Palestijnen tegen Israël 1948-1979
- 3.1 Israël consolideert zich
Omringd door een uiterst vijandige Arabische wereld, wist de jonge staat Israël
zich te handhaven. Uit veel landen trokken Joden naar de nieuwe staat. Een
derde deel van de Joodse bevolking van Israël bestond toen uit overlevenden van
de Holocaust. Een bezoek aan de resten van concentratiekamp Auschwitz
behoort tot de opvoeding van de Israëlische jeugd, evenals een bezoek aan het
museum Yad Vashem in Jeruzalem, dat de herinnering aan de moord op 6
miljoen Joden levend houdt. Het aantal inwoners van Israël groeide gestaag. De
Sefardim (Joden met voorouders in Spanje/Portugal, maar later ook in
Arabische landen) hadden andere culture waarden dan de Asjkenazim (Joden
afkomstig uit Europa). In Sefardische kringen waren meer voorstanders van een
harde lijn tegenover de Arabische buurlanden dan bij de Asjkenazim. Een andere
breuklijn dwars door de Joodse bevolking van Israël werd gevormd door de
tegenstelling tussen orthodoxe gelovigen en voorstanders van een seculiere
samenleving met scheiding van religie en staat. Israël werd een gewapende
natie, voorzien van de modernste wapensystemen. De Israëlische geheime
dienst, de Mossad, vormde een belangrijke bouwsteen van het fort Israël.
- 3.2 Nasser en de Baath-partijen
Terwijl Israël zich consolideerde (samenvoegen, bestendigen, duurzaam maken),
voelden de Arabieren zich zwaar vernederd. Er volgde een reeks oorlogen,
terreuraanslagen en represailles tegen de Joodse staat. Egypte speelde daarin
een centrale rol.
Egypte: Egypte was vanwege het Suezkanaal van groot strategisch belang. Dit
kanaal was nog altijd in Britse handen. In 1952 vond in Egypte een militaire
staatsgreep plaats. Na 2 jaar trad de jonge kolonel Gamal Abdel Nasser als
sterke man naar voren. Hij ontpopte zich als militair dictator en was de
belichaming van het Arabische nationalisme. Nasser verkondigde ook het
Arabische socialisme (hij wilde miljoenen arme boeren uitzicht geven op een
beter bestaan). Hoewel veel van zijn plannen nooit van de grond kwamen, bleef
Nasser in de Arabische wereld enorm populair.
Koude oorlog: Het Midden-Oosten was tijdens de Koude oorlog (1947-1963) een
van de strijdtonelen tussen de Sovjet-Unie en het Westen. Vanaf 1955 leverden
Rusland wapens aan Egypte, hoewel Egypte officieel neutraal bleef maar Nasser
was uitgesproken antiwesters en neigde dus naar het Russische kamp. Israël was
daarentegen stevig verbonden met het westerse kamp. Behalve in Egypte schoot
het Arabische socialisme ook wortel in Syrië en Irak. In beide landen kwam de
Baath-partij (wederopleving van de Arabische natie) aan de macht, ideologie is
een mengeling van het nationalisme en het socialisme.
Syrië: Syrië was in 1946 onafhankelijk geworden van Frankrijk. In 1963 kwam
de Baath-partij er met een staatsgreep aan de macht. Van 1970 tot zijn dood in
2000 was de voormalige luchtmachtcommandant Hafez Al-Assad staatshoofd
van Syrië, hij oefende een strenge dictatuur uit. Maar het verzet smeulde en
Assad rekenden hardhandig af met het verzet. Net als Egypte had Syrië goede
banden met de Sovjet-Unie, en steunde het guerrilla-acties van Palestijnse
militanten tegen Israël.
Irak: In Irak voerde een groep radicale officieren in 1958 een zeer bloedige
staatsgreep uit. De hele koninklijke familie, nazaten van koning Feisal, werd toen
uitgemoord. Irak werd een republiek. In 1968 greep de Baath-partij, gesteund
door afdelingen van het leger, de macht in Bagdad. De nieuwe president Hasan
