Samenvatting onderzoeksmethoden 1
Hoofdstuk 1 Introductie: wetenschap als communicatieproces
Wetenschap: een systematisch geheel van kennis
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek: bijdrage leveren aan de
wetenschappelijke kennis
Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek: ontwikkeling, uitvoering en evaluatie
van oplossingen van praktijkproblemen dei bestaan bij personen, groepen of
organisaties buiten de wetenschap
Sociale wetenschappen: gaan ervan uit dat mensen sociale wezens zijn en dus
altijd samenleven met andere mensen
Een sociaal wetenschappelijke discipline zoals de psychologie of sociologie,
onderscheidt zich van andere disciplines door het onderwerp van studie.
Verschillende disciplines kunnen verschillende methoden bij en ook verschillende
termen in het onderzoek hanteren.
Multidisciplinair: het overschrijven van grenzen tussen verschillende disciplines
en recht doen aan verschillende benaderingen en invalshoeken.
Gedragswetenschappen houden zich bezig met het gedrag van menselijke
individuen en factoren die dit gedrag beinvloeden
Maatschappijwetenschappen houden zich bezig met samenlevingen en anderen
groeperingen, en de factoren die het functioneren van die groeperingen
beinvloeden en de producten die zij leveren
Methodeleer: het geheel van onderzoeksmethoden waarover de sociale
wetenschappen beschikken
Methodologie: de wetenschap van de sociaalwetenschappelijke methoden
Methoden: manier van onderzoek doen
Technieken betreffen doorgaans een klein onderdeel van een methode
Lasswell introduceerde het zender-boodschap-ontvanger-model: wie zegt wat
tegen wie, hoe en met welk effect?
Functies van de boodschap
- Bron van informatie
- Vermaak
- Middel om persoonlijke identiteit te versterken
- Voertuig voor sociale interactie en integratie
Selectieprocessen: mensen selecteren uit het informatieaanbod boodschappen
die zij kunnen gebruiken en destilleren daaruit eerder datgene wat hun eigen
opvattingen en gedrag ondersteunt
Alledaagse kennis is fragmentarisch en kan tegenstrijdigheden bevatten.
Systematische kennis kan een fundament geven aan wat iedereen altijd al dacht,
maar ook vooroordelen onderuit halen
,Samenvatting onderzoeksmethoden 1
Hoofdstuk 2 Het onderzoeksplan
Een onderzoeksplan is een geheel van methodische beslissingen
- Doel
- Belang
- Vraagstelling
- Hoe
- Welke eenheden
- Waar
- Wanneer
Eerste fase van het onderzoek: het opstellen van het onderzoeksplan. Eerst doe
je wat literatuuronderzoek en mogelijk een vooronderzoek
Literatuur onderzoek: voorafgaand aan het daadwerkelijke onderzoek orienteren
de onderzoekers zich op het vakgebied en op eerdere onderzoeken in dat
vakgebied
Bij een probleemschets wordt het voor de onderzoekers duidelijk wat het
vraagstuk inhoudt. De ontwikkeling van een probleemschets en de aanloop naar
een probleem worden in een achtergrondverhaal verwerkt, waarin de context van
het te onderzoeken verschijnsel kort wordt aangegeven
Onderzoeksplan: probleemstelling + onderzoeksopzet
Probleemstelling
- Doelstelling: waartoe wordt het onderzoek uitgevoerd en voor wie
- vraagstelling: wat wil de onderzoeker weten, geformuleerd in een
overkoepelende vraag, meestal met deelvragen
Bij een kennisprobleem schiet de kennis over een verschijnsel tekort:
onderzoekers willen het kennisprobleem oplossen door meer kennis en inzicht te
verkrijgen
Bij een praktisch probleem is er sprake van maatschappelijke relevantie omdat
de oplossingen ook bruikbaar zijn voor andere groepen of direct aanwijsbare
betrokkenen
Explorerend onderzoek: onderzoek dat wordt gedaan als er nog maar weinig
kennis is of weinig praktische oplossingen voor een bepaald probleem
Toetsend onderzoek: onderzoek dat wordt gedaan om na te gaan of de gevonden
kennis en/of oplossingen wel kloppen
Beschrijvende vraagstellingen: wie, wat, welke, wanneer, hoe
Verklarende vraagstellingen: een verschijnsel waar een verklaring voor wordt
gezocht: waarom, waardoor
, Samenvatting onderzoeksmethoden 1
Voorspellende vraagstellingen: concrete voorspellingen van gevolgen en van
gegeven die men in het onderzoek denkt aan te treffen. Tot wat leidt… of wat
gebeurd als…
Verklarende en voorspellende vraagstellingen zijn beiden causale vraagstellingen
alleen beginnen verklaringsvragen bij het gevolg en voorspellingsvragen bij de
oorzaak
Onderzoeksopzet
- hoe wordt het onderzoek gedaan
- wie of wat wordt onderzocht
- waar wordt het onderzoek gedaan
- wanneer vindt het onderzoek plaats
Kwantitatief onderzoek maakt men over het algemeen gebruik van voor
gestructureerde methoden en dataverzameling
Kwalitatief onderzoek gebruikt men flexibele methoden in die zin dat naast een
aantal van te voren bedachte onderwerpen op de vragenlijst, de participant ook
zelf onderwerpen kan aandragen
Beschrijvende statistiek: richt zich op het samenvattend beschrijven van de
kenmerken van de onderzoeksgroep
Inductieve statistiek: richt zich op de vraag of een statistische maat
gegeneraliseerd kan worden
Aselect: selectie van respondenten of proefpersonen is gebaseerd op toeval
Statistische toets: toetst of gevonden steekproefwaarde overeenkomt met de
nulhypothese
Correlationeel onderzoek: onderzoek waarin geen enkele variabele experimenteel
wordt gemanipuleerd
In een experiment spreekt men van proefpersonen
In een enquete spreekt men van respondenten
In een kwalitatief onderzoek spreekt men van participanten
Primair onderzoek: de onderzoeker genereert zelf gegevens om de vraagstelling
te beantwoorden
Secundair onderzoek: de onderzoeker maakt gebruik van bestaande gegevens
die al dan niet in eerder onderzoek zijn geproduceerd voor beantwoording van
een andere onderzoeksvraag
Longitudinaal onderzoek: het onderzoek wordt op een aantal specifieke
momenten herhaald, met als doel het onderzoeken van ontwikkeling of
verschuiving
Retrospectief onderzoek: gegevens verzamelen over het verleden, er moet
rekening mee worden gehouden dat het geheugen feilbaar is
Prospectief onderzoek: gegevens verzamelen over de toekomst
Hoofdstuk 1 Introductie: wetenschap als communicatieproces
Wetenschap: een systematisch geheel van kennis
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek: bijdrage leveren aan de
wetenschappelijke kennis
Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek: ontwikkeling, uitvoering en evaluatie
van oplossingen van praktijkproblemen dei bestaan bij personen, groepen of
organisaties buiten de wetenschap
Sociale wetenschappen: gaan ervan uit dat mensen sociale wezens zijn en dus
altijd samenleven met andere mensen
Een sociaal wetenschappelijke discipline zoals de psychologie of sociologie,
onderscheidt zich van andere disciplines door het onderwerp van studie.
Verschillende disciplines kunnen verschillende methoden bij en ook verschillende
termen in het onderzoek hanteren.
Multidisciplinair: het overschrijven van grenzen tussen verschillende disciplines
en recht doen aan verschillende benaderingen en invalshoeken.
Gedragswetenschappen houden zich bezig met het gedrag van menselijke
individuen en factoren die dit gedrag beinvloeden
Maatschappijwetenschappen houden zich bezig met samenlevingen en anderen
groeperingen, en de factoren die het functioneren van die groeperingen
beinvloeden en de producten die zij leveren
Methodeleer: het geheel van onderzoeksmethoden waarover de sociale
wetenschappen beschikken
Methodologie: de wetenschap van de sociaalwetenschappelijke methoden
Methoden: manier van onderzoek doen
Technieken betreffen doorgaans een klein onderdeel van een methode
Lasswell introduceerde het zender-boodschap-ontvanger-model: wie zegt wat
tegen wie, hoe en met welk effect?
Functies van de boodschap
- Bron van informatie
- Vermaak
- Middel om persoonlijke identiteit te versterken
- Voertuig voor sociale interactie en integratie
Selectieprocessen: mensen selecteren uit het informatieaanbod boodschappen
die zij kunnen gebruiken en destilleren daaruit eerder datgene wat hun eigen
opvattingen en gedrag ondersteunt
Alledaagse kennis is fragmentarisch en kan tegenstrijdigheden bevatten.
Systematische kennis kan een fundament geven aan wat iedereen altijd al dacht,
maar ook vooroordelen onderuit halen
,Samenvatting onderzoeksmethoden 1
Hoofdstuk 2 Het onderzoeksplan
Een onderzoeksplan is een geheel van methodische beslissingen
- Doel
- Belang
- Vraagstelling
- Hoe
- Welke eenheden
- Waar
- Wanneer
Eerste fase van het onderzoek: het opstellen van het onderzoeksplan. Eerst doe
je wat literatuuronderzoek en mogelijk een vooronderzoek
Literatuur onderzoek: voorafgaand aan het daadwerkelijke onderzoek orienteren
de onderzoekers zich op het vakgebied en op eerdere onderzoeken in dat
vakgebied
Bij een probleemschets wordt het voor de onderzoekers duidelijk wat het
vraagstuk inhoudt. De ontwikkeling van een probleemschets en de aanloop naar
een probleem worden in een achtergrondverhaal verwerkt, waarin de context van
het te onderzoeken verschijnsel kort wordt aangegeven
Onderzoeksplan: probleemstelling + onderzoeksopzet
Probleemstelling
- Doelstelling: waartoe wordt het onderzoek uitgevoerd en voor wie
- vraagstelling: wat wil de onderzoeker weten, geformuleerd in een
overkoepelende vraag, meestal met deelvragen
Bij een kennisprobleem schiet de kennis over een verschijnsel tekort:
onderzoekers willen het kennisprobleem oplossen door meer kennis en inzicht te
verkrijgen
Bij een praktisch probleem is er sprake van maatschappelijke relevantie omdat
de oplossingen ook bruikbaar zijn voor andere groepen of direct aanwijsbare
betrokkenen
Explorerend onderzoek: onderzoek dat wordt gedaan als er nog maar weinig
kennis is of weinig praktische oplossingen voor een bepaald probleem
Toetsend onderzoek: onderzoek dat wordt gedaan om na te gaan of de gevonden
kennis en/of oplossingen wel kloppen
Beschrijvende vraagstellingen: wie, wat, welke, wanneer, hoe
Verklarende vraagstellingen: een verschijnsel waar een verklaring voor wordt
gezocht: waarom, waardoor
, Samenvatting onderzoeksmethoden 1
Voorspellende vraagstellingen: concrete voorspellingen van gevolgen en van
gegeven die men in het onderzoek denkt aan te treffen. Tot wat leidt… of wat
gebeurd als…
Verklarende en voorspellende vraagstellingen zijn beiden causale vraagstellingen
alleen beginnen verklaringsvragen bij het gevolg en voorspellingsvragen bij de
oorzaak
Onderzoeksopzet
- hoe wordt het onderzoek gedaan
- wie of wat wordt onderzocht
- waar wordt het onderzoek gedaan
- wanneer vindt het onderzoek plaats
Kwantitatief onderzoek maakt men over het algemeen gebruik van voor
gestructureerde methoden en dataverzameling
Kwalitatief onderzoek gebruikt men flexibele methoden in die zin dat naast een
aantal van te voren bedachte onderwerpen op de vragenlijst, de participant ook
zelf onderwerpen kan aandragen
Beschrijvende statistiek: richt zich op het samenvattend beschrijven van de
kenmerken van de onderzoeksgroep
Inductieve statistiek: richt zich op de vraag of een statistische maat
gegeneraliseerd kan worden
Aselect: selectie van respondenten of proefpersonen is gebaseerd op toeval
Statistische toets: toetst of gevonden steekproefwaarde overeenkomt met de
nulhypothese
Correlationeel onderzoek: onderzoek waarin geen enkele variabele experimenteel
wordt gemanipuleerd
In een experiment spreekt men van proefpersonen
In een enquete spreekt men van respondenten
In een kwalitatief onderzoek spreekt men van participanten
Primair onderzoek: de onderzoeker genereert zelf gegevens om de vraagstelling
te beantwoorden
Secundair onderzoek: de onderzoeker maakt gebruik van bestaande gegevens
die al dan niet in eerder onderzoek zijn geproduceerd voor beantwoording van
een andere onderzoeksvraag
Longitudinaal onderzoek: het onderzoek wordt op een aantal specifieke
momenten herhaald, met als doel het onderzoeken van ontwikkeling of
verschuiving
Retrospectief onderzoek: gegevens verzamelen over het verleden, er moet
rekening mee worden gehouden dat het geheugen feilbaar is
Prospectief onderzoek: gegevens verzamelen over de toekomst
