HOOFDSTUK 8 – CRIMINALITEIT, SITUATIONELE FACTOREN EN DE PUBLIEKE RUIMTE
Criminaliteit wordt normaal gezien als een gevolg van het ontbreken van een adequaat toezicht.
Door deze visie verschuift de aandacht naar de misdaad en het voorkomen ervan. Een sociale
benadering heeft hierbij geen prioriteit: burgers moeten boven alles worden beschermd.
8.1 Rationele keuzebenadering
Volgens de rationele keuzebenadering plegen misdadigers misdrijven uit hun vrije keuze en vanuit
rationele motieven. Hierbij wordt gebruikt gemaakt van een economische benadering. Er wordt
ervan uitgegaan dat misdaden worden gepleegd als de verwachte baten hoger zijn dan de verwachte
kosten.
Er wordt dus een kosten-batenanalyse gemaakt. Het gaat hierbij om materiële baten, maar ook om
status, imago en ongemak. Critici van deze analyse beweren dat de economische voordelen van
misdaden erg gering zijn en dat misdaad dus niet loont. Later onderzoek heeft echter aangetoond dat
de illegale inkomsten voor misdadigers vaak hoger zijn dan de legale haalbare inkomsten.
Speltheorie
De uitkomst van iemands besluit om al dan niet tot criminaliteit over te gaan hangt ook af van de
besluiten van de politie, slachtoffers, omstanders of andere betrokkenen. Speltheoriemodellen gaan
er dus vanuit dat mensen weten dat hun acties elkaar beïnvloeden en dat ze deze kennis gebruiken
bij het maken van keuzes en dat mensen strategisch handelen in hun interacties. Daarnaast gaan
speltheoriemodellen ervan uit dat vertegenwoordigers van de overheid rationeel te werk gaan,
zichtbare voorkeuren hebben enkennis hebben van de karakteristieken van de interactie waarbij
beide partijen betrokken zijn.
Situationele criminaliteitspreventie
Aanhangers van de rationele keuzebenadering willen het gedrag in specifieke situaties voorkomen,
terwijl tegenhangers juist motieven voor delinquent gedrag willen zoeken. Deze theorie biedt geen
inzicht in de motieven. Aanhangers streven ernaar om te analyseren hoe potentiële daders de
kosten-batenanalyse in een bepaalde situatie zouden maken, om aan de hand daarvan in dergelijke
situaties in te grijpen zodat potentiële daders zullen afzien van delinquent gedrag. De rationele
keuzetheorie draait dus vooral om criminaliteitspreventie.
Een belangrijke verdieping in de rationele keuzebenadering is dat voor het overgaan tot crimineel
gedrag een opvolgende reeks van keuzes gemaakt moet worden, die beïnvloed worden door een
aantal sociale en psychologische factoren die het individu met zich meebrengt in de specifieke
situatie. Door deze factoren kan iemand worden aangezet of afgehouden van crimineel gedrag. Dit
rationele keuzeperspectief kan worden samengevat:
1. Het plegen van delinquent gedrag is een doelgerichte handeling, gepleegd met de intentie
om voordeel te behalen
2. Plegers proberen de beste beslissing te nemen, rekening houdend met bepaalde risico’s en
onzekerheden
3. Het besluitvormingsproces van daders varieert aanzienlijk, afhankelijk van het soort
criminaliteit
Criminaliteit wordt normaal gezien als een gevolg van het ontbreken van een adequaat toezicht.
Door deze visie verschuift de aandacht naar de misdaad en het voorkomen ervan. Een sociale
benadering heeft hierbij geen prioriteit: burgers moeten boven alles worden beschermd.
8.1 Rationele keuzebenadering
Volgens de rationele keuzebenadering plegen misdadigers misdrijven uit hun vrije keuze en vanuit
rationele motieven. Hierbij wordt gebruikt gemaakt van een economische benadering. Er wordt
ervan uitgegaan dat misdaden worden gepleegd als de verwachte baten hoger zijn dan de verwachte
kosten.
Er wordt dus een kosten-batenanalyse gemaakt. Het gaat hierbij om materiële baten, maar ook om
status, imago en ongemak. Critici van deze analyse beweren dat de economische voordelen van
misdaden erg gering zijn en dat misdaad dus niet loont. Later onderzoek heeft echter aangetoond dat
de illegale inkomsten voor misdadigers vaak hoger zijn dan de legale haalbare inkomsten.
Speltheorie
De uitkomst van iemands besluit om al dan niet tot criminaliteit over te gaan hangt ook af van de
besluiten van de politie, slachtoffers, omstanders of andere betrokkenen. Speltheoriemodellen gaan
er dus vanuit dat mensen weten dat hun acties elkaar beïnvloeden en dat ze deze kennis gebruiken
bij het maken van keuzes en dat mensen strategisch handelen in hun interacties. Daarnaast gaan
speltheoriemodellen ervan uit dat vertegenwoordigers van de overheid rationeel te werk gaan,
zichtbare voorkeuren hebben enkennis hebben van de karakteristieken van de interactie waarbij
beide partijen betrokken zijn.
Situationele criminaliteitspreventie
Aanhangers van de rationele keuzebenadering willen het gedrag in specifieke situaties voorkomen,
terwijl tegenhangers juist motieven voor delinquent gedrag willen zoeken. Deze theorie biedt geen
inzicht in de motieven. Aanhangers streven ernaar om te analyseren hoe potentiële daders de
kosten-batenanalyse in een bepaalde situatie zouden maken, om aan de hand daarvan in dergelijke
situaties in te grijpen zodat potentiële daders zullen afzien van delinquent gedrag. De rationele
keuzetheorie draait dus vooral om criminaliteitspreventie.
Een belangrijke verdieping in de rationele keuzebenadering is dat voor het overgaan tot crimineel
gedrag een opvolgende reeks van keuzes gemaakt moet worden, die beïnvloed worden door een
aantal sociale en psychologische factoren die het individu met zich meebrengt in de specifieke
situatie. Door deze factoren kan iemand worden aangezet of afgehouden van crimineel gedrag. Dit
rationele keuzeperspectief kan worden samengevat:
1. Het plegen van delinquent gedrag is een doelgerichte handeling, gepleegd met de intentie
om voordeel te behalen
2. Plegers proberen de beste beslissing te nemen, rekening houdend met bepaalde risico’s en
onzekerheden
3. Het besluitvormingsproces van daders varieert aanzienlijk, afhankelijk van het soort
criminaliteit
