, 2021
Kennistoets stage
ouderen (65+)
LEERJAAR 2 VERPLEEGKUNDE
NIKKO2002
SAXION DEVENTER
, Klinisch redeneren
Proactive nursing 1 en 2
- Aan de hand van de methodiek van Bakker inzichtelijk maken welke klinische problematiek er
speelt bij de zorgvrager.
- Op basis van de klinische problematiek beredeneren welke zorg er nodig is.
- Bij een zorgvrager het klinisch verloop op korte en lange termijn inschatten.
- Evalueren en reflecteren op de gebeurtenissen in het zorgtraject.
- Bij de verschillende stappen van het redeneerproces bepalen welke redeneerhulpen ingezet
moeten worden bij een zorgvrager.
- Bepalen welke factoren en vaardigheden een rol spelen bij het nemen van besluiten.
Klinisch redeneren
Proactive nursing:
- Klinisch redeneren op een proactieve, methodische en systematische manier.
- Doel: een verpleegkundige die kan anticiperen en meedenken met de arts en patiënt.
- Definitie: klinisch redeneren is het continue kritisch nadenken-meedenken over de situatie
van de patiënt en de kleine en grote beslissingen die voortvloeiende daaruit genomen
moeten worden m.b.t. de bestaande en de te verwachten problematiek en de zorg
De drie o’s van redeneren
1. Observatie
2. Ordenen
3. (Be-) oordelen
a. Rood = stop
b. Oranje = waarschuwing
c. Groen = veilig
- Overdenken kan een 4e o zijn.
De drie o’s maken een integraal onderdeel uit van de ProActive nursing methodiek.
Zes-stappen methodiek
Om het klinisch redeneren concreet, eenduidig aan te leren is een methodiek nodig. Een methodiek
geeft de richting aan. Zonder een methodiek vervallen we snel in chaotisch redeneren. De zes-
stappen-methodiek is ontwikkeld om het redeneren op een gestructureerde manier te laten
verlopen. De stappen zijn als volgt:
1. Oriëntatie op de situatie/klinisch beeld.
2. Klinische probleemstellingen
3. Aanvullend klinisch onderzoek
4. Klinisch beleid
5. Klinisch verloop
6. Nabeschouwing
Stap 1: oriëntatie op de situatie
In de eerste stap wordt de actuele gezondheidssituatie (klinisch beeld) van de patiënt in kaart te
gebracht.
- Doel: actuele gezondheidssituatie (klinisch beeld) van de patiënt in kaar brengen.
- Als verpleegkundige wordt van je verwacht dat je de actuele gezondheidssituatie van je
patiënten in kaart kunt brengen door:
1) Informatie verzamelen
2) Informatie weer te geven
Redeneerhulpen:
- SBAR(R), EWS-score, SIRS criteria
,Stap 2: klinische problematiek inzichtelijk
In de tweede stap wordt er gekeken wat er precies mis is.
- Doel: duidelijk worden wat de feitelijke problematiek is (somatisch/psychosociaal)
- Als verpleegkundige wordt van je verwacht dat je kunt beredeneren:
o Welke zorgthema’s betrokken zijn
o Wat de bestaande of te verwachten problematiek is
o Wat de prioriteiten zijn.
Selecteren en prioriteren van zorgthema’s
- Na inventarisatie betrokken zorgthema’s, volgt vaststellen volgorde van betrokken
zorgthema’s, twee principes:
1) Oorzaak gevolg principe (volgorde bepalen door vaststellen primaire problematiek en
hoe deze de gevolgen bepaald)
2) ABCDE-methodiek (vaste volgorde wordt bepaald door principe ‘treat first that kills first’)
Redeneerhulpen:
- Zorgthema’s
Stap 3: aanvullend onderzoek
In deze stap wordt er aanvullend klinisch onderzoek gedaan.
- Doel: bevestigen van de diagnose, het uitsluiten van de differentiële diagnose en het
(dis)functioneren van organen en orgaansystemen
- Uitspraak doen over zowel de urgentie als de ernst van afwijkende uitkomsten.
- Als verpleegkundige wordt van je verwacht dat je kunt beredeneren:
1) Welke vorm(-en) van aanvullend onderzoek van belang is/zijn en wat er uitgezocht
moet worden
2) Wat de verwachte uitkomsten zijn en wanneer uitkomsten urgent/ernstig zijn.
Aanvullend klinisch onderzoek:
- Anamnese: ALTIS-methode
- Lichamelijk onderzoek: algemeen of specifiek
- Laboratoriumonderzoek: bijv. microbiologisch, serologisch, pathologisch etc.
- Beeldvormend onderzoek: bijv. echo, röntgen, MRI, CT-scan
- Functieonderzoek: bijv. biopsie, punctie scopie, ECG, EEG, longfunctietest
Stap 4: klinisch beleid
- Doel: beredeneren welke zorg nodig is
- Zorg = ‘het geheel aan interventies om de gezondheid van de zorgvrager in stand te houden
of in goede conditie, of zo goed mogelijk te doen zijn of te maken.
- De interventies worden onderverdeeld in 3 gebieden:
o Somatisch.
o Psychosociaal.
o Zelfzorgfuncties.
Als verpleegkundige moet je kunnen beredeneren:
1. Welke interventies nodig zijn;
2. Wie geconsulteerd moet worden;
3. Hoe de patiënt begeleid moet worden;
4. Hoe de zelfzorgfuncties benaderd worden.
Stap 5: klinisch verloop
In deze stap wordt gekeken naar de kansen op restschade van de ziekte, complicaties, ongewenste
effecten van het beleid en fouten.
- Doel: beredeneren hoe je het klinisch verloop op korte en lange termijn ziet, beschrijven van
gewenste en ongewenste situatie.
,Belangrijk is dat je hierbij, als verpleegkundige, kunt beredeneren:
- Wat het gewenste verloop op de korte en lange termijn is; wat de prognose is;
- Wat het ongewenste verloop op de korte en lange termijn is; welke complicaties kunnen
optreden en wat de risico’s van de behandeling zijn; wat de prognose daarbij is.
Redeneerhulpen:
- Zorgthema’s (waarvan vooral het zorgthema activiteiten en participatie)
Stap 6: nabeschouwing
- Doel: afstand nemen van de casus en door middel van een evaluatie en reflectie naar de
gebeurtenissen kijken.
Als verpleegkundige wordt hierbij van je verwacht dat je kunt beschouwen:
1. Waar en wanneer de patiëntveiligheid niet optimaal was;
2. Waar en wanneer de kwaliteit van de beroepsuitoefening niet optimaal was;
3. Waar en wanneer er sprake was van een ethisch dilemma;
4. Wat je van de casus geleerd hebt.
Redeneerhulp:
- VMS-thema’s patiëntveiligheid, kwaliteitsmodel, principlistisch model ethiek
Redeneerhulpen
SBAR(R): de SBAR(R)-methode geeft een duidelijk kader voor de informatie die bij elkaar gebracht
moet worden en de volgorde waarin je daar het beste over kunt communiceren.
- Situation: geef aan wie je bent om welke patiënt het gaat en wat het probleem is.
o Wie belt er? (naam; functie; werkplek; evt. namens wie)
o Over welke patiënt gaat het? (naam; geboortedatum; kamernummer)
o Wat is het probleem? (korte beschrijving)
- Background: geef aan wat de diagnose, voorgeschiedenis en medische behandeling is.
o Onderzoek, diagnose en datum opname/OK.
o Relevante ziekten, allergieën en zwangerschap.
o Afgesproken reanimatiebeleid.
o Huidig medicatiebeleid.
- Assessment: meld recente uitslagen en geef een oordeel over het probleem. Gebruik ter
onderbouwing:
o Meting van de vitale functies
o Lab uitslagen.
o Inschatting van de urgentie
- Recommendation: geef aan wat je wilt dat er gebeurt en wanner.
o Welke actie is er nodig?
o Binnen welke termijn is dit vereist?
- Read Back: herhaal de afspraken hardop en noteer dit in het dossier.
(S)AMPLE
- (Situation)
- Allergie
- Medication: huidige medicatie
- Past illness: ziektegeschiedenis
- Last meal: laatste maaltijd
- Event: wat er gebeurde vóór het ongeval/de ziekte (aanleiding)
EWS-score: de Early Warning Signs-score is ontwikkeld om vitaal bedreigde patiënten in een vroeg
stadium op te kunnen sporen. De bedoeling is dat verpleegkundigen tijdens de routinematige
, controles, zoals bloeddruk, hart- en ademfrequentie boordelen of de waard daarvan zich in een
gevarenzone bevindt. Hierbij worden punten toegekend. Dat wil zeggen, hoe sterker de
patiëntwaarde afwijkt van de normaalwaarde, hoe hoger de score is. Hoe lager, hoe beter dus.
SIRS-criteria: De SIRS-criteria (Systemic Inflammatory Response Syndrome) wordt gebruikt om te
bepalen of er mogelijk een sepsis is. Sepsis is een ontstekingsreactie van het lichaam op een infectie
die zo ernstig verloopt dat weefsels beschadigd raken en orgaanfuncties uitvallen. Sepsis wordt ook
wel bloedvergiftiging genoemd, maar dit is eigenlijk geen correcte term. Wanneer er sprake is van
een (vermoedelijke) infectie en 2 of meer van de volgende criteria worden positief gescoord wordt er
gesproken van een sepsis oftewel SIRS (Systemic Inflammatory Response Syndrome):
- Temperatuur > 38oC of < 36oC
- Hartfrequentie > 90 per minuut
- Tachypneu > 20 ademhalingen per minuut
- Leukocyten aantal > 12 x 109 of < 4 x 109
Het is belangrijk om bij het afnemen van de SIRS te kijken naar de omstandigheden van de patiënt.
De patiënt kan namelijk heel actief zijn geweest en daardoor al 2 van de 4 criteria positief scoren.
Belangrijk is om dan te redeneren dat dit niet in verband ligt met een Sepsis.
- SIRS + infectie = sepsis
- SIRS + infectie + orgaanfalen = ernstige sepsis
- Ernstige sepsis + hypotensie + MODS = septische shock
SCEGS: De SCEGS is een redeneerhulp voor het in kaart brengen van de psychosociale situatie van de
patiënt. het is bedoeld om de relatie tussen lichamelijke klachten, de psyché en de sociale omgeving
te verduidelijken. Het is een hulpmiddel om de drie dimensies van het bio psychosociale model
zorgvuldig en patiëntgericht uit te vragen. De naam SCEGS is afgeleid van de beginletters van de
aandachtspunten:
- Signalen en klachten/somatisch (biologische dimensie)
o Hoe ervaart of beleeft de patiënt de symptomen of signalen van de ziekte. Van welke
symptomen/signalen heeft hij/zij het meeste last?
- Cognitie (psychologische dimensie)
o De cognitie omvat alles wat de patiënt over zijn klacht denkt, weet, fantaseert. Ook zijn
verwachtingen ten aanzien van de hulpverlening horen daarbij. Let hierbij vooral op de
inhoud van wat er gezegd wordt, de zuiver verbale boodschap.
- Emotioneel (psychologische dimensie)
o Emoties zijn onder andere op te maken uit non-verbaal gedrag, zoals gezichtsuitdrukking en
lichaamshouding. Streef ernaar ook aan te geven waaruit (mimiek, presentatie) je opmaakt
wat de patiënt voelt.
- Gedragsmatig (psychologische dimensie)
o Bij gedrag kun je vragen wat de patiënt doet of juist vermijdt in relatie tot zijn klachten en
emoties. Het gaat erom dat je in beeld krijgt hoe hij omgaat met de situatie/stress.
Natuurlijk kun je dit ook door observatie tijdens allerlei verpleegkundige handelingen
opmerken. Probeer dan alleen je eigen waarnemingen van gedrag zo objectief mogelijk
weer te geven. Je kunt het gedrag ook typeren met en van de coping mechanismen.
- Sociaal systeem (sociale dimensie)
o Ziekte beïnvloedt het sociale systeem en omgekeerd. Informeren naar de reactie van
partner, kinderen, ouders, begeleiders, collega’s, enzovoort is dus van belang. Soms zijn ze
zo overdonderd door de situatie dat de patiënt zich over hen extra zorgen maakt, maar ze
kunnen ook een enorme steun zijn. probeer in beeld te krijgen wat de effecten op het
Kennistoets stage
ouderen (65+)
LEERJAAR 2 VERPLEEGKUNDE
NIKKO2002
SAXION DEVENTER
, Klinisch redeneren
Proactive nursing 1 en 2
- Aan de hand van de methodiek van Bakker inzichtelijk maken welke klinische problematiek er
speelt bij de zorgvrager.
- Op basis van de klinische problematiek beredeneren welke zorg er nodig is.
- Bij een zorgvrager het klinisch verloop op korte en lange termijn inschatten.
- Evalueren en reflecteren op de gebeurtenissen in het zorgtraject.
- Bij de verschillende stappen van het redeneerproces bepalen welke redeneerhulpen ingezet
moeten worden bij een zorgvrager.
- Bepalen welke factoren en vaardigheden een rol spelen bij het nemen van besluiten.
Klinisch redeneren
Proactive nursing:
- Klinisch redeneren op een proactieve, methodische en systematische manier.
- Doel: een verpleegkundige die kan anticiperen en meedenken met de arts en patiënt.
- Definitie: klinisch redeneren is het continue kritisch nadenken-meedenken over de situatie
van de patiënt en de kleine en grote beslissingen die voortvloeiende daaruit genomen
moeten worden m.b.t. de bestaande en de te verwachten problematiek en de zorg
De drie o’s van redeneren
1. Observatie
2. Ordenen
3. (Be-) oordelen
a. Rood = stop
b. Oranje = waarschuwing
c. Groen = veilig
- Overdenken kan een 4e o zijn.
De drie o’s maken een integraal onderdeel uit van de ProActive nursing methodiek.
Zes-stappen methodiek
Om het klinisch redeneren concreet, eenduidig aan te leren is een methodiek nodig. Een methodiek
geeft de richting aan. Zonder een methodiek vervallen we snel in chaotisch redeneren. De zes-
stappen-methodiek is ontwikkeld om het redeneren op een gestructureerde manier te laten
verlopen. De stappen zijn als volgt:
1. Oriëntatie op de situatie/klinisch beeld.
2. Klinische probleemstellingen
3. Aanvullend klinisch onderzoek
4. Klinisch beleid
5. Klinisch verloop
6. Nabeschouwing
Stap 1: oriëntatie op de situatie
In de eerste stap wordt de actuele gezondheidssituatie (klinisch beeld) van de patiënt in kaart te
gebracht.
- Doel: actuele gezondheidssituatie (klinisch beeld) van de patiënt in kaar brengen.
- Als verpleegkundige wordt van je verwacht dat je de actuele gezondheidssituatie van je
patiënten in kaart kunt brengen door:
1) Informatie verzamelen
2) Informatie weer te geven
Redeneerhulpen:
- SBAR(R), EWS-score, SIRS criteria
,Stap 2: klinische problematiek inzichtelijk
In de tweede stap wordt er gekeken wat er precies mis is.
- Doel: duidelijk worden wat de feitelijke problematiek is (somatisch/psychosociaal)
- Als verpleegkundige wordt van je verwacht dat je kunt beredeneren:
o Welke zorgthema’s betrokken zijn
o Wat de bestaande of te verwachten problematiek is
o Wat de prioriteiten zijn.
Selecteren en prioriteren van zorgthema’s
- Na inventarisatie betrokken zorgthema’s, volgt vaststellen volgorde van betrokken
zorgthema’s, twee principes:
1) Oorzaak gevolg principe (volgorde bepalen door vaststellen primaire problematiek en
hoe deze de gevolgen bepaald)
2) ABCDE-methodiek (vaste volgorde wordt bepaald door principe ‘treat first that kills first’)
Redeneerhulpen:
- Zorgthema’s
Stap 3: aanvullend onderzoek
In deze stap wordt er aanvullend klinisch onderzoek gedaan.
- Doel: bevestigen van de diagnose, het uitsluiten van de differentiële diagnose en het
(dis)functioneren van organen en orgaansystemen
- Uitspraak doen over zowel de urgentie als de ernst van afwijkende uitkomsten.
- Als verpleegkundige wordt van je verwacht dat je kunt beredeneren:
1) Welke vorm(-en) van aanvullend onderzoek van belang is/zijn en wat er uitgezocht
moet worden
2) Wat de verwachte uitkomsten zijn en wanneer uitkomsten urgent/ernstig zijn.
Aanvullend klinisch onderzoek:
- Anamnese: ALTIS-methode
- Lichamelijk onderzoek: algemeen of specifiek
- Laboratoriumonderzoek: bijv. microbiologisch, serologisch, pathologisch etc.
- Beeldvormend onderzoek: bijv. echo, röntgen, MRI, CT-scan
- Functieonderzoek: bijv. biopsie, punctie scopie, ECG, EEG, longfunctietest
Stap 4: klinisch beleid
- Doel: beredeneren welke zorg nodig is
- Zorg = ‘het geheel aan interventies om de gezondheid van de zorgvrager in stand te houden
of in goede conditie, of zo goed mogelijk te doen zijn of te maken.
- De interventies worden onderverdeeld in 3 gebieden:
o Somatisch.
o Psychosociaal.
o Zelfzorgfuncties.
Als verpleegkundige moet je kunnen beredeneren:
1. Welke interventies nodig zijn;
2. Wie geconsulteerd moet worden;
3. Hoe de patiënt begeleid moet worden;
4. Hoe de zelfzorgfuncties benaderd worden.
Stap 5: klinisch verloop
In deze stap wordt gekeken naar de kansen op restschade van de ziekte, complicaties, ongewenste
effecten van het beleid en fouten.
- Doel: beredeneren hoe je het klinisch verloop op korte en lange termijn ziet, beschrijven van
gewenste en ongewenste situatie.
,Belangrijk is dat je hierbij, als verpleegkundige, kunt beredeneren:
- Wat het gewenste verloop op de korte en lange termijn is; wat de prognose is;
- Wat het ongewenste verloop op de korte en lange termijn is; welke complicaties kunnen
optreden en wat de risico’s van de behandeling zijn; wat de prognose daarbij is.
Redeneerhulpen:
- Zorgthema’s (waarvan vooral het zorgthema activiteiten en participatie)
Stap 6: nabeschouwing
- Doel: afstand nemen van de casus en door middel van een evaluatie en reflectie naar de
gebeurtenissen kijken.
Als verpleegkundige wordt hierbij van je verwacht dat je kunt beschouwen:
1. Waar en wanneer de patiëntveiligheid niet optimaal was;
2. Waar en wanneer de kwaliteit van de beroepsuitoefening niet optimaal was;
3. Waar en wanneer er sprake was van een ethisch dilemma;
4. Wat je van de casus geleerd hebt.
Redeneerhulp:
- VMS-thema’s patiëntveiligheid, kwaliteitsmodel, principlistisch model ethiek
Redeneerhulpen
SBAR(R): de SBAR(R)-methode geeft een duidelijk kader voor de informatie die bij elkaar gebracht
moet worden en de volgorde waarin je daar het beste over kunt communiceren.
- Situation: geef aan wie je bent om welke patiënt het gaat en wat het probleem is.
o Wie belt er? (naam; functie; werkplek; evt. namens wie)
o Over welke patiënt gaat het? (naam; geboortedatum; kamernummer)
o Wat is het probleem? (korte beschrijving)
- Background: geef aan wat de diagnose, voorgeschiedenis en medische behandeling is.
o Onderzoek, diagnose en datum opname/OK.
o Relevante ziekten, allergieën en zwangerschap.
o Afgesproken reanimatiebeleid.
o Huidig medicatiebeleid.
- Assessment: meld recente uitslagen en geef een oordeel over het probleem. Gebruik ter
onderbouwing:
o Meting van de vitale functies
o Lab uitslagen.
o Inschatting van de urgentie
- Recommendation: geef aan wat je wilt dat er gebeurt en wanner.
o Welke actie is er nodig?
o Binnen welke termijn is dit vereist?
- Read Back: herhaal de afspraken hardop en noteer dit in het dossier.
(S)AMPLE
- (Situation)
- Allergie
- Medication: huidige medicatie
- Past illness: ziektegeschiedenis
- Last meal: laatste maaltijd
- Event: wat er gebeurde vóór het ongeval/de ziekte (aanleiding)
EWS-score: de Early Warning Signs-score is ontwikkeld om vitaal bedreigde patiënten in een vroeg
stadium op te kunnen sporen. De bedoeling is dat verpleegkundigen tijdens de routinematige
, controles, zoals bloeddruk, hart- en ademfrequentie boordelen of de waard daarvan zich in een
gevarenzone bevindt. Hierbij worden punten toegekend. Dat wil zeggen, hoe sterker de
patiëntwaarde afwijkt van de normaalwaarde, hoe hoger de score is. Hoe lager, hoe beter dus.
SIRS-criteria: De SIRS-criteria (Systemic Inflammatory Response Syndrome) wordt gebruikt om te
bepalen of er mogelijk een sepsis is. Sepsis is een ontstekingsreactie van het lichaam op een infectie
die zo ernstig verloopt dat weefsels beschadigd raken en orgaanfuncties uitvallen. Sepsis wordt ook
wel bloedvergiftiging genoemd, maar dit is eigenlijk geen correcte term. Wanneer er sprake is van
een (vermoedelijke) infectie en 2 of meer van de volgende criteria worden positief gescoord wordt er
gesproken van een sepsis oftewel SIRS (Systemic Inflammatory Response Syndrome):
- Temperatuur > 38oC of < 36oC
- Hartfrequentie > 90 per minuut
- Tachypneu > 20 ademhalingen per minuut
- Leukocyten aantal > 12 x 109 of < 4 x 109
Het is belangrijk om bij het afnemen van de SIRS te kijken naar de omstandigheden van de patiënt.
De patiënt kan namelijk heel actief zijn geweest en daardoor al 2 van de 4 criteria positief scoren.
Belangrijk is om dan te redeneren dat dit niet in verband ligt met een Sepsis.
- SIRS + infectie = sepsis
- SIRS + infectie + orgaanfalen = ernstige sepsis
- Ernstige sepsis + hypotensie + MODS = septische shock
SCEGS: De SCEGS is een redeneerhulp voor het in kaart brengen van de psychosociale situatie van de
patiënt. het is bedoeld om de relatie tussen lichamelijke klachten, de psyché en de sociale omgeving
te verduidelijken. Het is een hulpmiddel om de drie dimensies van het bio psychosociale model
zorgvuldig en patiëntgericht uit te vragen. De naam SCEGS is afgeleid van de beginletters van de
aandachtspunten:
- Signalen en klachten/somatisch (biologische dimensie)
o Hoe ervaart of beleeft de patiënt de symptomen of signalen van de ziekte. Van welke
symptomen/signalen heeft hij/zij het meeste last?
- Cognitie (psychologische dimensie)
o De cognitie omvat alles wat de patiënt over zijn klacht denkt, weet, fantaseert. Ook zijn
verwachtingen ten aanzien van de hulpverlening horen daarbij. Let hierbij vooral op de
inhoud van wat er gezegd wordt, de zuiver verbale boodschap.
- Emotioneel (psychologische dimensie)
o Emoties zijn onder andere op te maken uit non-verbaal gedrag, zoals gezichtsuitdrukking en
lichaamshouding. Streef ernaar ook aan te geven waaruit (mimiek, presentatie) je opmaakt
wat de patiënt voelt.
- Gedragsmatig (psychologische dimensie)
o Bij gedrag kun je vragen wat de patiënt doet of juist vermijdt in relatie tot zijn klachten en
emoties. Het gaat erom dat je in beeld krijgt hoe hij omgaat met de situatie/stress.
Natuurlijk kun je dit ook door observatie tijdens allerlei verpleegkundige handelingen
opmerken. Probeer dan alleen je eigen waarnemingen van gedrag zo objectief mogelijk
weer te geven. Je kunt het gedrag ook typeren met en van de coping mechanismen.
- Sociaal systeem (sociale dimensie)
o Ziekte beïnvloedt het sociale systeem en omgekeerd. Informeren naar de reactie van
partner, kinderen, ouders, begeleiders, collega’s, enzovoort is dus van belang. Soms zijn ze
zo overdonderd door de situatie dat de patiënt zich over hen extra zorgen maakt, maar ze
kunnen ook een enorme steun zijn. probeer in beeld te krijgen wat de effecten op het
