SAMENVATTING ONCOLOGIE
Myrèse Witkamp 2020-2021
Inhoud
1. Introductie ................................................................................................................................................................ 2
1.1 HC Introductie Oncologie deel 1&2 .................................................................................................................. 2
1.3 HC Hallmarks of cancer ................................................................................................................................... 10
1.4 ZSO Hallmarks of cancer ................................................................................................................................. 17
2. Klassieke Cytostatica ............................................................................................................................................... 19
2.1 WG Klassieke Cytostatica ................................................................................................................................ 19
2.2 ZSO Klassieke Cytostatica................................................................................................................................ 23
2.3 De ontwikkeling van aclarubicine ................................................................................................................... 26
3. Immunologie van kanker ........................................................................................................................................ 29
3.1 HC Immunologie van kanker ........................................................................................................................... 29
3.2 HC Huidige therapie voor melanoom ............................................................................................................. 37
3.3 ZSO Immunologie van kanker (achtergrondinformatie) ................................................................................. 41
3.4 Artikel Oncology meets immunology.............................................................................................................. 45
4. Hormoontherapie ................................................................................................................................................... 48
4.1 HC Mammacarcinoom .................................................................................................................................... 48
4.2 ZSO Hormonale therapie (mammacarcinoom & prostaatcarcinoom)............................................................ 52
4.3 HC Prostaat carcinoom ................................................................................................................................... 55
4.4 ZSO Prostaatcarcinoom................................................................................................................................... 61
4.5 Achtergrondinformatie Mammacarcinoom en Prostaatcarcinoom ............................................................... 65
5. Targeted therapies .................................................................................................................................................. 68
5.1 Kennisclip ‘PK/PD Monoklonale antilichamen’ ............................................................................................... 68
, 5.2 Kennisclip ‘Signaaltransductie en resistentiemechanismen bij targeted therapies’ ...................................... 71
5.3 ZSO Monoklonale antilichamen ...................................................................................................................... 75
5.4 Achtergrondinformatie Monoklonale antilichamen ....................................................................................... 78
5.5 ZSO Tyrosine Kinase Inhibitors (TKI’s) ............................................................................................................. 82
5.6 Achtergrondinformatie TKI’s ........................................................................................................................... 84
5.7 HC Molecular Pathology – DRUP study ........................................................................................................... 89
5.8 HC Farmacogenetica in de oncologie.............................................................................................................. 92
6. Longcarcinoom & hemato-oncologie...................................................................................................................... 97
6.1 HC Longcarcinoom .......................................................................................................................................... 97
6.2 HC Hemato-oncologie ................................................................................................................................... 103
6.3 ZSO Hemato-oncologie ................................................................................................................................. 111
7. Supportive Care..................................................................................................................................................... 119
7.1 ZSO Supportive Care ..................................................................................................................................... 119
7.2 HC Pijn ........................................................................................................................................................... 127
7.3 WC Palliatieve zorg ....................................................................................................................................... 132
7.4 Kennisclip Introductie Palliatieve zorg .......................................................................................................... 136
7.5 HC Euthanasie (wetgeving) ........................................................................................................................... 138
7.6 WC Euthanasie in de praktijk ........................................................................................................................ 140
7.7 ZSO Euthanasie en hulp bij zelfdoding (Wtl)................................................................................................. 142
8. Overig .................................................................................................................................................................... 145
8.1 WC Casuïstiek ................................................................................................................................................ 145
8.2 HC Dure geneesmiddelen ............................................................................................................................. 151
8.3 HC Add On ..................................................................................................................................................... 154
9. Productzorg ........................................................................................................................................................... 157
9.1 ZSO Risicovolle stoffen .................................................................................................................................. 157
9.2 Achtergrondinformatie Risicovolle stoffen ................................................................................................... 159
9.3 WC Risicovolle stoffen .................................................................................................................................. 164
9.4 HC Productie Therapeutische Eiwitten ......................................................................................................... 167
9.5 WC Microbiologie.......................................................................................................................................... 174
10. Methodologie.................................................................................................................................................... 178
10.1 Kennisclips Kwalitatief onderzoek ................................................................................................................ 178
10.2 Censoring ...................................................................................................................................................... 185
10.3 Kaplan-Meier................................................................................................................................................. 186
10.4 Cox Regressie ................................................................................................................................................ 191
11. Advanced Therapy Medicinal Products (ATMP’s) ............................................................................................. 194
12. Verkorte samenvatting
13. AGHO Lijst
1
, 1. Introductie
1.1 HC Introductie Oncologie deel 1&2
Sophie Wassenaar, 2&3 oktober
Leerdoelen - Indeling en stadiëringssystemen voor tumoren uitleggen
- Veel gebruikte terminologie binnen de oncologie uitleggen
- Kun je de opzet en het doel van een oncologisch behandeltraject uitleggen
Oncologisch
behandeltraject
- Opvallend: apothekers worden nergens in het behandeltraject genoemd, hoewel ze op meerdere
punten betrokken zijn bij het traject
1. Diagnose. Gebruik van radiofarmaca, tracers
2. Behandelopties:
- MTB: aan de hand van specifieke tumor karakteristieken wordt er gezocht naar targeted therapie
- Farmacogenetica: testen uitvoeren die voorspellend zijn voor de uitkomst in effectiviteit en toxiciteit
van geneesmiddelen
- Inkoop en assortiment van geneesmiddelen
- ATMP’s: geavanceerde therapie voor patiënten die niet meer uitkomen met conventionele behandeling
- Medicatieverificatie, medicatiebewaking
3. Therapie cycli en verandering in behandeling:
- VTGM Risicovolle stoffen
- Orale therapie. Nadeel: meer interacties
- TDM
- ARBO aspecten
- Protocollen
4. Ziekteprogressie:
- Euthanasie, palliatieve sedatie
Indeling van - Solide tumoren: groeien op een vaste plek in het lichaam
tumoren - Hematologische tumoren: kanker in de bloed / immuuncellen.
- Tumorkenmerken worden steeds belangrijker bij het bepalen van de behandeling
o Aan-/afwezigheid van receptoren
o Tumordriving mutaties / pathways
➔ Targeted therapies / personalized medicin
2
, Ontwikkeling - Metaplasie: veranderen differentiatie richting. Initiatie:
invasief cel prikkels zoals inflammatie
carcinoom - Dysplasie: stoornis in de regulatie van groei en
differentiatie.
o Onderscheid tussen laag, matig en hoog dysplasie
→ bij hoog zijn er meer afwijkingen in het
genoom te vinden
- Metaplasie blijft aanwezig en doorgroeien: weefsel-
structuren kunnen zodanig veranderen in carcinoma in
situ.
o Stadium 0 kanker: benigne
- Wanneer de tumor door weefselstructuren heen breekt,
is er sprake van maligne.
o Potentie om in ander weefsel te infiltreren en te
verspreiden door het lichaam.
- Verschil benigne en maligne: benigne tumoren zijn niet
in staat om door te groeien in aanliggende weefsels of
zich uit te zaaien, in tegen stelling tot maligne tumoren.
Solide tumoren 1. Carcinomen
- Meest voorkomende type kanker
- Ontstaan vanuit epotheel cellen. Deze cellen
bekleden de oppervlakten van de weefsels
o Adenocarcinoom: carcinoom in het
klierweefsel. Bv: mamma, colon, prostaat
o Basaalcelcarcinoom. Bv huid
o Squaumous cel (plaveiselcel) carcinoom. Bv.
huid, longen, blaas.
2. Sarcomen
- Ontstaan vanuit bot en weke delen.
o Osteosarcoom (bot)
o Kaposi sarcoom. Kenmerkende presentatie: meerdere tumoren in
het lichaam. Histologie: paars door ophoping van nieuw gevormde
bloedvaten. Oorzaak: kaposi virus.
3. Melanomen
- Ontstaan uit melanocyten. Bv. huid, oog.
Hematologische 4. Leukemiën
tumoren - Ontstaan vanuit bloedvormende weefsels of beenmerg
- Hoge aantallen abnormale witte bloedcellen verdringen de normale bloedcellen
o Verstoring bloedbeeld kan resulteren in: stollingsproblematie, infecties, zuurstoftekort
- Acuut vs. chronisch: zegt iets over de progressie. Chronisch: langzamere progressie, betere prognose.
5. Lymfomen
- Ontstaan vanuit lymfocyten. Bv. Hodgkin en non-hodgkin
- Verhoogde kans op infecties, omdat lymfocyten nauw betrokken zijn bij afweer tegen infecties
- Symptomen: stapeling van abnormale lymfocyten, eerst in de lymfeklieren, later in andere organen
6. Plasmacelafwijkingen
- Ontstaan vanuit plasmacellen, stapelen in beenmerg. Bv Multiple Myeloom
3
Myrèse Witkamp 2020-2021
Inhoud
1. Introductie ................................................................................................................................................................ 2
1.1 HC Introductie Oncologie deel 1&2 .................................................................................................................. 2
1.3 HC Hallmarks of cancer ................................................................................................................................... 10
1.4 ZSO Hallmarks of cancer ................................................................................................................................. 17
2. Klassieke Cytostatica ............................................................................................................................................... 19
2.1 WG Klassieke Cytostatica ................................................................................................................................ 19
2.2 ZSO Klassieke Cytostatica................................................................................................................................ 23
2.3 De ontwikkeling van aclarubicine ................................................................................................................... 26
3. Immunologie van kanker ........................................................................................................................................ 29
3.1 HC Immunologie van kanker ........................................................................................................................... 29
3.2 HC Huidige therapie voor melanoom ............................................................................................................. 37
3.3 ZSO Immunologie van kanker (achtergrondinformatie) ................................................................................. 41
3.4 Artikel Oncology meets immunology.............................................................................................................. 45
4. Hormoontherapie ................................................................................................................................................... 48
4.1 HC Mammacarcinoom .................................................................................................................................... 48
4.2 ZSO Hormonale therapie (mammacarcinoom & prostaatcarcinoom)............................................................ 52
4.3 HC Prostaat carcinoom ................................................................................................................................... 55
4.4 ZSO Prostaatcarcinoom................................................................................................................................... 61
4.5 Achtergrondinformatie Mammacarcinoom en Prostaatcarcinoom ............................................................... 65
5. Targeted therapies .................................................................................................................................................. 68
5.1 Kennisclip ‘PK/PD Monoklonale antilichamen’ ............................................................................................... 68
, 5.2 Kennisclip ‘Signaaltransductie en resistentiemechanismen bij targeted therapies’ ...................................... 71
5.3 ZSO Monoklonale antilichamen ...................................................................................................................... 75
5.4 Achtergrondinformatie Monoklonale antilichamen ....................................................................................... 78
5.5 ZSO Tyrosine Kinase Inhibitors (TKI’s) ............................................................................................................. 82
5.6 Achtergrondinformatie TKI’s ........................................................................................................................... 84
5.7 HC Molecular Pathology – DRUP study ........................................................................................................... 89
5.8 HC Farmacogenetica in de oncologie.............................................................................................................. 92
6. Longcarcinoom & hemato-oncologie...................................................................................................................... 97
6.1 HC Longcarcinoom .......................................................................................................................................... 97
6.2 HC Hemato-oncologie ................................................................................................................................... 103
6.3 ZSO Hemato-oncologie ................................................................................................................................. 111
7. Supportive Care..................................................................................................................................................... 119
7.1 ZSO Supportive Care ..................................................................................................................................... 119
7.2 HC Pijn ........................................................................................................................................................... 127
7.3 WC Palliatieve zorg ....................................................................................................................................... 132
7.4 Kennisclip Introductie Palliatieve zorg .......................................................................................................... 136
7.5 HC Euthanasie (wetgeving) ........................................................................................................................... 138
7.6 WC Euthanasie in de praktijk ........................................................................................................................ 140
7.7 ZSO Euthanasie en hulp bij zelfdoding (Wtl)................................................................................................. 142
8. Overig .................................................................................................................................................................... 145
8.1 WC Casuïstiek ................................................................................................................................................ 145
8.2 HC Dure geneesmiddelen ............................................................................................................................. 151
8.3 HC Add On ..................................................................................................................................................... 154
9. Productzorg ........................................................................................................................................................... 157
9.1 ZSO Risicovolle stoffen .................................................................................................................................. 157
9.2 Achtergrondinformatie Risicovolle stoffen ................................................................................................... 159
9.3 WC Risicovolle stoffen .................................................................................................................................. 164
9.4 HC Productie Therapeutische Eiwitten ......................................................................................................... 167
9.5 WC Microbiologie.......................................................................................................................................... 174
10. Methodologie.................................................................................................................................................... 178
10.1 Kennisclips Kwalitatief onderzoek ................................................................................................................ 178
10.2 Censoring ...................................................................................................................................................... 185
10.3 Kaplan-Meier................................................................................................................................................. 186
10.4 Cox Regressie ................................................................................................................................................ 191
11. Advanced Therapy Medicinal Products (ATMP’s) ............................................................................................. 194
12. Verkorte samenvatting
13. AGHO Lijst
1
, 1. Introductie
1.1 HC Introductie Oncologie deel 1&2
Sophie Wassenaar, 2&3 oktober
Leerdoelen - Indeling en stadiëringssystemen voor tumoren uitleggen
- Veel gebruikte terminologie binnen de oncologie uitleggen
- Kun je de opzet en het doel van een oncologisch behandeltraject uitleggen
Oncologisch
behandeltraject
- Opvallend: apothekers worden nergens in het behandeltraject genoemd, hoewel ze op meerdere
punten betrokken zijn bij het traject
1. Diagnose. Gebruik van radiofarmaca, tracers
2. Behandelopties:
- MTB: aan de hand van specifieke tumor karakteristieken wordt er gezocht naar targeted therapie
- Farmacogenetica: testen uitvoeren die voorspellend zijn voor de uitkomst in effectiviteit en toxiciteit
van geneesmiddelen
- Inkoop en assortiment van geneesmiddelen
- ATMP’s: geavanceerde therapie voor patiënten die niet meer uitkomen met conventionele behandeling
- Medicatieverificatie, medicatiebewaking
3. Therapie cycli en verandering in behandeling:
- VTGM Risicovolle stoffen
- Orale therapie. Nadeel: meer interacties
- TDM
- ARBO aspecten
- Protocollen
4. Ziekteprogressie:
- Euthanasie, palliatieve sedatie
Indeling van - Solide tumoren: groeien op een vaste plek in het lichaam
tumoren - Hematologische tumoren: kanker in de bloed / immuuncellen.
- Tumorkenmerken worden steeds belangrijker bij het bepalen van de behandeling
o Aan-/afwezigheid van receptoren
o Tumordriving mutaties / pathways
➔ Targeted therapies / personalized medicin
2
, Ontwikkeling - Metaplasie: veranderen differentiatie richting. Initiatie:
invasief cel prikkels zoals inflammatie
carcinoom - Dysplasie: stoornis in de regulatie van groei en
differentiatie.
o Onderscheid tussen laag, matig en hoog dysplasie
→ bij hoog zijn er meer afwijkingen in het
genoom te vinden
- Metaplasie blijft aanwezig en doorgroeien: weefsel-
structuren kunnen zodanig veranderen in carcinoma in
situ.
o Stadium 0 kanker: benigne
- Wanneer de tumor door weefselstructuren heen breekt,
is er sprake van maligne.
o Potentie om in ander weefsel te infiltreren en te
verspreiden door het lichaam.
- Verschil benigne en maligne: benigne tumoren zijn niet
in staat om door te groeien in aanliggende weefsels of
zich uit te zaaien, in tegen stelling tot maligne tumoren.
Solide tumoren 1. Carcinomen
- Meest voorkomende type kanker
- Ontstaan vanuit epotheel cellen. Deze cellen
bekleden de oppervlakten van de weefsels
o Adenocarcinoom: carcinoom in het
klierweefsel. Bv: mamma, colon, prostaat
o Basaalcelcarcinoom. Bv huid
o Squaumous cel (plaveiselcel) carcinoom. Bv.
huid, longen, blaas.
2. Sarcomen
- Ontstaan vanuit bot en weke delen.
o Osteosarcoom (bot)
o Kaposi sarcoom. Kenmerkende presentatie: meerdere tumoren in
het lichaam. Histologie: paars door ophoping van nieuw gevormde
bloedvaten. Oorzaak: kaposi virus.
3. Melanomen
- Ontstaan uit melanocyten. Bv. huid, oog.
Hematologische 4. Leukemiën
tumoren - Ontstaan vanuit bloedvormende weefsels of beenmerg
- Hoge aantallen abnormale witte bloedcellen verdringen de normale bloedcellen
o Verstoring bloedbeeld kan resulteren in: stollingsproblematie, infecties, zuurstoftekort
- Acuut vs. chronisch: zegt iets over de progressie. Chronisch: langzamere progressie, betere prognose.
5. Lymfomen
- Ontstaan vanuit lymfocyten. Bv. Hodgkin en non-hodgkin
- Verhoogde kans op infecties, omdat lymfocyten nauw betrokken zijn bij afweer tegen infecties
- Symptomen: stapeling van abnormale lymfocyten, eerst in de lymfeklieren, later in andere organen
6. Plasmacelafwijkingen
- Ontstaan vanuit plasmacellen, stapelen in beenmerg. Bv Multiple Myeloom
3
