Positioneren van de patiënt op
de OK.
Verklaring waarom een correcte ligging
essentieel is
Een correcte ligging van de operatiepatiënt is essentieel. Doordat de patiënt inactief is (door
anesthesie in combinatie met extra spierverslapping), wordt de kans op compressie- en tractielaesies
vergroot. Het risico op complicaties wordt vergroot door specifieke liggingen die het operatiegebied
mede toegankelijk moet maken. Hierbij bestaat een groot risico op een langdurige a-fysiologische
houding, met gevolgen van dien. Ieder teamlid speelt een rol bij het positioneren van de
operatiepatiënt, hierbij moeten ze rekening houden met de patiënt en de specifieke wensen van de
operateur.
Verschillende liggingen en voor welke
operatietechnieken
- Rugligging; abdominale/thorax ingrepen.
- Trendelenbrugligging: gynaecologische operaties, ileus, traumata en bij patiënten die niet
nuchter zijn.
- Anti-trendelenburgligging: bovenlichaam en neurochirurgische ingrepen.
- Extensietafel: ingrepen bij knie en/of heup.
- Gynaecologische of steensnedeligging: vaginale, transurethrale en anale ingrepen
- Zijligging: thorax-, nier- en heupoperaties.
- Buikligging; bij rugoperaties.
Rugligging
Dit is de meest voorkomende ligging bij operatiepatiënten. Soms wordt er bij abdominale chirurgie
gebruikt gemaakt van een knik in de rug van de patiënt. Dit om het operatiegebied toegankelijker te
maken. Belangrijk is hierbij de mate van knikken en de tijdsduur. Meestal zullen de patiënten
postoperatief veel last hebben van hun rug in verband met deze operatieligging.
Plexus brachialis
Deze zenuwbeschadigingen komen het meest voor. De plexus is gevoelig
voor laesies door verkeerde ligging door:
- Plexus heeft een lang, beweeglijk en oppervlakkig verloop in de
oksel tussen twee fixatiepunten.
- De plexus ligt dicht bij een aantal vrij beweeglijke botstructuren.
Bij optredende laesies is overrekking de voornaamste oorzaak van
beschadiging. Compressie een minder voorkomende oorzaak.
Oorzaken beschadiging plexus brachialis:
- Het achterover leggen en lateraal flecteren van het hoofd. Hierdoor wordt de hoek tussen
het hoofd en de schouder vergroot.
- Door abductie van beide armen boven het hoofd.
, - Door abductie, exorotatie en extensie van de arm, vooral als deze een hoek van meer dan 80
graden met de tafel maakt. Een versterking van de rekking treedt op bij een gelijktijdige
contralaterale flexie van het hoofd.
- Door tractie van de nervus over de hoek die gevormd wordt door de pees van de m.
pectoralis minor en de processus coracoïdeus. Dit gebeurt vooral bij patiënten in zijligging
met de arm opgehangen aan een boog met hyperextensie van de arm.
- Door het plotseling langs de tafel naar beneden vallen van de arm.
- Sommige congenitale anomalieen maken de kans op plexuslaesies groter. Hierbij kunnen we
bijvoorbeeld denken aan hypertrofie van de m. scalenus anterior of medius; halsribben;
afwijkende oorsprong (hoger of lager) van de plexus; abnormale helling van de schouders.
Profylaxe:
- Het hoofd van de patiënt dient gesteund te zijn door een kussen.
- Gelijktijdige abductie van beide armen dient voorkomen te worden, omdat er dan een extra
rekking op de plexus ontstaat.
- De arm die uitgelegd is op de armsteun mag geen grotere hoek met de tafel maken dan 80
graden. Bij gelijktijdige exorotatie en supinatie van de arm kunnen gevaarlijk zijn, daarom
moet de onderarm licht gebogen in pronatie komen te liggen.
- De arm moet eenzelfde niveau liggen als de tafel, het plotseling vallen van de arm moet
voorkomen worden. Dit kan door de arm te fixeren op de armsteun of de door de arm
gestrekt langs het lichaam te fixeren in een zogenaamde polsband.
Nervus radialis
Beschadiging van de n. radialis treedt in de meeste gevallen op door
compressie aan de distale buitenzijde van de bovenarm. Dit vanwege
het oppervlakkige verloop en het directe contact met de humerus.
Oorzaken laesie van de n. radialis:
- Een plotseling naar beneden vallende arm waardoor de nervus sterk gecomprimeerd wordt.
- Een arm die bij gelijktijdige abductie en supinatie over de tafelrand hangt waardoor er
compressie van de zenuw ontstaat.
- Een arm die tegen een doekenboog of ander hard voorwerp drukt.
Profylaxe radialisparalyse:
- Erop toe zien dat de arm niet plotseling naar beneden valt.
- De arm te abduceren op een armsteun.
- De arm langs het lichaam fixeren door een polsband. Hierbij moet men de plaatsen waarbij
compressie mag verwachten voldoende polsteren.
Nervus medianus
Verlammingen van de n. medianus ten gevolgen van een
verkeerde ligging treden zelden op. Compressie van de n.
medianus eventueel in combinatie met de n. radialis en de
n. ulnaris kan ontstaan.
Oorzaken compressie n. medianus:
- Een over de tafelrand naar beneden hangende arm in pronatie.
- Leunen op de ellenboog of onderarm van de patiënt kan eventueel een paralyse opwekken.
de OK.
Verklaring waarom een correcte ligging
essentieel is
Een correcte ligging van de operatiepatiënt is essentieel. Doordat de patiënt inactief is (door
anesthesie in combinatie met extra spierverslapping), wordt de kans op compressie- en tractielaesies
vergroot. Het risico op complicaties wordt vergroot door specifieke liggingen die het operatiegebied
mede toegankelijk moet maken. Hierbij bestaat een groot risico op een langdurige a-fysiologische
houding, met gevolgen van dien. Ieder teamlid speelt een rol bij het positioneren van de
operatiepatiënt, hierbij moeten ze rekening houden met de patiënt en de specifieke wensen van de
operateur.
Verschillende liggingen en voor welke
operatietechnieken
- Rugligging; abdominale/thorax ingrepen.
- Trendelenbrugligging: gynaecologische operaties, ileus, traumata en bij patiënten die niet
nuchter zijn.
- Anti-trendelenburgligging: bovenlichaam en neurochirurgische ingrepen.
- Extensietafel: ingrepen bij knie en/of heup.
- Gynaecologische of steensnedeligging: vaginale, transurethrale en anale ingrepen
- Zijligging: thorax-, nier- en heupoperaties.
- Buikligging; bij rugoperaties.
Rugligging
Dit is de meest voorkomende ligging bij operatiepatiënten. Soms wordt er bij abdominale chirurgie
gebruikt gemaakt van een knik in de rug van de patiënt. Dit om het operatiegebied toegankelijker te
maken. Belangrijk is hierbij de mate van knikken en de tijdsduur. Meestal zullen de patiënten
postoperatief veel last hebben van hun rug in verband met deze operatieligging.
Plexus brachialis
Deze zenuwbeschadigingen komen het meest voor. De plexus is gevoelig
voor laesies door verkeerde ligging door:
- Plexus heeft een lang, beweeglijk en oppervlakkig verloop in de
oksel tussen twee fixatiepunten.
- De plexus ligt dicht bij een aantal vrij beweeglijke botstructuren.
Bij optredende laesies is overrekking de voornaamste oorzaak van
beschadiging. Compressie een minder voorkomende oorzaak.
Oorzaken beschadiging plexus brachialis:
- Het achterover leggen en lateraal flecteren van het hoofd. Hierdoor wordt de hoek tussen
het hoofd en de schouder vergroot.
- Door abductie van beide armen boven het hoofd.
, - Door abductie, exorotatie en extensie van de arm, vooral als deze een hoek van meer dan 80
graden met de tafel maakt. Een versterking van de rekking treedt op bij een gelijktijdige
contralaterale flexie van het hoofd.
- Door tractie van de nervus over de hoek die gevormd wordt door de pees van de m.
pectoralis minor en de processus coracoïdeus. Dit gebeurt vooral bij patiënten in zijligging
met de arm opgehangen aan een boog met hyperextensie van de arm.
- Door het plotseling langs de tafel naar beneden vallen van de arm.
- Sommige congenitale anomalieen maken de kans op plexuslaesies groter. Hierbij kunnen we
bijvoorbeeld denken aan hypertrofie van de m. scalenus anterior of medius; halsribben;
afwijkende oorsprong (hoger of lager) van de plexus; abnormale helling van de schouders.
Profylaxe:
- Het hoofd van de patiënt dient gesteund te zijn door een kussen.
- Gelijktijdige abductie van beide armen dient voorkomen te worden, omdat er dan een extra
rekking op de plexus ontstaat.
- De arm die uitgelegd is op de armsteun mag geen grotere hoek met de tafel maken dan 80
graden. Bij gelijktijdige exorotatie en supinatie van de arm kunnen gevaarlijk zijn, daarom
moet de onderarm licht gebogen in pronatie komen te liggen.
- De arm moet eenzelfde niveau liggen als de tafel, het plotseling vallen van de arm moet
voorkomen worden. Dit kan door de arm te fixeren op de armsteun of de door de arm
gestrekt langs het lichaam te fixeren in een zogenaamde polsband.
Nervus radialis
Beschadiging van de n. radialis treedt in de meeste gevallen op door
compressie aan de distale buitenzijde van de bovenarm. Dit vanwege
het oppervlakkige verloop en het directe contact met de humerus.
Oorzaken laesie van de n. radialis:
- Een plotseling naar beneden vallende arm waardoor de nervus sterk gecomprimeerd wordt.
- Een arm die bij gelijktijdige abductie en supinatie over de tafelrand hangt waardoor er
compressie van de zenuw ontstaat.
- Een arm die tegen een doekenboog of ander hard voorwerp drukt.
Profylaxe radialisparalyse:
- Erop toe zien dat de arm niet plotseling naar beneden valt.
- De arm te abduceren op een armsteun.
- De arm langs het lichaam fixeren door een polsband. Hierbij moet men de plaatsen waarbij
compressie mag verwachten voldoende polsteren.
Nervus medianus
Verlammingen van de n. medianus ten gevolgen van een
verkeerde ligging treden zelden op. Compressie van de n.
medianus eventueel in combinatie met de n. radialis en de
n. ulnaris kan ontstaan.
Oorzaken compressie n. medianus:
- Een over de tafelrand naar beneden hangende arm in pronatie.
- Leunen op de ellenboog of onderarm van de patiënt kan eventueel een paralyse opwekken.
