#A68DAD
Hoofdstuk 1 - taalonderwijs
Taal zorgt voor expressie en contact.
Kwalificatie: de basale kennis hebben van de taal en de taalvaardigheid spreken,
schrijven, lezen en luisteren.
Socialisatie: wanneer iemand (on)bewust cultuurkenmerken van een groep overneemt.
Subjectivering: persoonsvorming.
Constructivisme: Stelt de interactie tussen lerende en de leeromgeving centraal. Leren
is een actief proces van kennisverwerving, waarbij de kennis door interactie met
anderen ontstaat.
Tegenwoordig is er binnen het onderwijs veel aandacht voor technische ontwikkeling.
Acht visies op taalonderwijs:
~ Traditioneel taalonderwijs: Schriftelijke vaardigheden, grammatica, ontleding in
zinsdelen (redekundige ontleding), benoeming woordsoorten (taalkunde
ontleding). Oefenen van de deelvaardigheden staat centraal, aparte lessen voor
technisch lezen, begrijpend lezen en vrij lezen. Heel overzichtelijke visie.
~ Thematisch-cursorisch taalonderwijs: Taal gebruiken in zinvolle gebruikssituaties,
er wordt voornamelijk thematisch gewerkt (wat wel veel tijd kost om voor te
bereiden). Ook gebruik van cursorische activiteiten zoals technisch lezen,
spelling en grammatica.
~ Taal bij alle vakken: Taal is meer dan materie die geleerd moet worden en d.m.v.
taal kan je leren. Spellingonderwijs kan beter cursorisch worden aangeboden.
~ Communicatief taalonderwijs: Leren om goed mondeling en schriftelijk te
communiceren, de correctheid is minder aan de orde. Vanuit de gedachte
zender(s)- boodschap (de ‘tekst’) – ontvanger(s).
~ Whole-languagebenadering: In hapklare abstracte stukjes wordt de taal als
geheel aangeboden. Werkvorm taalronde. Taalgebruiker staat centraal, ervaring
van het kind als uitgangspunt voor gesprekken.
~ Strategisch onderwijs: Strategieën aanleren om de taal te begrijpen.
~ Taakgericht taalonderwijs: Een kloof ontwikkelen waarin leerlingen gemotiveerd
genoeg zijn om deze te overbruggen. Inhoud voornamelijk afkomstig uit
zaakvakken.
~ Interactief taalonderwijs: Krachtige leeromgeving met maatwerk waar
betrokkenheid en activiteit centraal staat. Betekenisvol-, sociaal-, en strategisch
leren.
Vier soorten inhouden van taalonderwijs:
~ Vaardigheden: Spreken, luisteren, schrijven, lezen.
~ Woordenschat: Speelt bij alle domeinen een rol.
~ Jeugdliteratuur: Taalverwervingsdoel. Er komen bv. stijlfiguren voor en er wordt
archaïsche taal gebruikt.
~ Taalbeschouwing: Niet alleen taal gebruiken maar ook nadenken over de taal
zelf.
De doelen van taalonderwijs:
~ Kerndoelen: Eisen aan leerkrachten. Iedere school moet hieraan voldoen.
~ Tussendoelen: Doelen om scholen te ondersteunen bij keuze van de inhouden
van taalonderwijs.
1
, ~ Referentiekader taal en rekenen: Welk aanbod de school moet realiseren. 4
domeinen – mondelinge taalvaardigheid, lezen, schrijven, begrippenlijst en
taalverzorging. Waaronder 4 niveaus te onderscheiden zijn – 1F, 2F, 3F en 4F.
~ Leerstoflijnen: Scholen moeten een beeld hebben bij de eindniveaus.
~ Doelen uit methode of zelfgekozen doelen: In methodische materialen liggen
leerlijnen verwerkt die de lesdoelen bevatten. Niet methodische scholen geven
taalonderwijs a.h.v. thema’s en eigen materialen. Ze hebben een
(taalbeleids)plan.
~ Groeps- en individuele doelen: Kerndoelen en referentieniveaus worden vertaald
in leerlijnen – bundeling van concrete lesdoelen.
Elke school moet zich houden aan de kerndoelen en het Referentiekader.
De visie op taalonderwijs is van invloed op de didactiek ervan.
Incidenteel leren: Wanneer leren spontaan en ‘onbedoeld’ plaatsvindt.
Intentioneel leren: Wanneer het kind er bewust voor kiest om iets te leren.
Instructieve leersituaties: Via directe instructie wordt iets geleerd, via oefeningen moet
worden ingeoefend wat aan de orde kwam.
Constructieve leersituaties: Ingaan op leervragen vanuit de leerlingen en hen via
ankers taalactiviteiten laten uitvoeren. Of routines.
Summatieve toetsen: Toets na een bepaalde periode (slagen of zakken).
Formatieve toetsen: Toets die bepaald in hoeverre iemand een onderdeel van de
leerstof beheerst.
Hoofdstuk 2 - taal
Productief (produceren) Receptief (ontvangen)
Mondeling Spreken Luisteren
Schriftelijk Schrijven Lezen
Geletterdheid is de vaardigheid in het lezen en schrijven.
~ Ontluikende geletterdheid (0/4 jaar)
~ Beginnende geletterdheid (Groep 1/2/3)
~ Gevorderde geletterdheid (Groep 4/8)
Taal heeft verschillende functies:
~ Middel tot communicatie. Er is sprake van een zender, boodschap en ontvanger
en het vindt plaats in een context. Je hebt monologen (één persoon spreekt) en
2
Hoofdstuk 1 - taalonderwijs
Taal zorgt voor expressie en contact.
Kwalificatie: de basale kennis hebben van de taal en de taalvaardigheid spreken,
schrijven, lezen en luisteren.
Socialisatie: wanneer iemand (on)bewust cultuurkenmerken van een groep overneemt.
Subjectivering: persoonsvorming.
Constructivisme: Stelt de interactie tussen lerende en de leeromgeving centraal. Leren
is een actief proces van kennisverwerving, waarbij de kennis door interactie met
anderen ontstaat.
Tegenwoordig is er binnen het onderwijs veel aandacht voor technische ontwikkeling.
Acht visies op taalonderwijs:
~ Traditioneel taalonderwijs: Schriftelijke vaardigheden, grammatica, ontleding in
zinsdelen (redekundige ontleding), benoeming woordsoorten (taalkunde
ontleding). Oefenen van de deelvaardigheden staat centraal, aparte lessen voor
technisch lezen, begrijpend lezen en vrij lezen. Heel overzichtelijke visie.
~ Thematisch-cursorisch taalonderwijs: Taal gebruiken in zinvolle gebruikssituaties,
er wordt voornamelijk thematisch gewerkt (wat wel veel tijd kost om voor te
bereiden). Ook gebruik van cursorische activiteiten zoals technisch lezen,
spelling en grammatica.
~ Taal bij alle vakken: Taal is meer dan materie die geleerd moet worden en d.m.v.
taal kan je leren. Spellingonderwijs kan beter cursorisch worden aangeboden.
~ Communicatief taalonderwijs: Leren om goed mondeling en schriftelijk te
communiceren, de correctheid is minder aan de orde. Vanuit de gedachte
zender(s)- boodschap (de ‘tekst’) – ontvanger(s).
~ Whole-languagebenadering: In hapklare abstracte stukjes wordt de taal als
geheel aangeboden. Werkvorm taalronde. Taalgebruiker staat centraal, ervaring
van het kind als uitgangspunt voor gesprekken.
~ Strategisch onderwijs: Strategieën aanleren om de taal te begrijpen.
~ Taakgericht taalonderwijs: Een kloof ontwikkelen waarin leerlingen gemotiveerd
genoeg zijn om deze te overbruggen. Inhoud voornamelijk afkomstig uit
zaakvakken.
~ Interactief taalonderwijs: Krachtige leeromgeving met maatwerk waar
betrokkenheid en activiteit centraal staat. Betekenisvol-, sociaal-, en strategisch
leren.
Vier soorten inhouden van taalonderwijs:
~ Vaardigheden: Spreken, luisteren, schrijven, lezen.
~ Woordenschat: Speelt bij alle domeinen een rol.
~ Jeugdliteratuur: Taalverwervingsdoel. Er komen bv. stijlfiguren voor en er wordt
archaïsche taal gebruikt.
~ Taalbeschouwing: Niet alleen taal gebruiken maar ook nadenken over de taal
zelf.
De doelen van taalonderwijs:
~ Kerndoelen: Eisen aan leerkrachten. Iedere school moet hieraan voldoen.
~ Tussendoelen: Doelen om scholen te ondersteunen bij keuze van de inhouden
van taalonderwijs.
1
, ~ Referentiekader taal en rekenen: Welk aanbod de school moet realiseren. 4
domeinen – mondelinge taalvaardigheid, lezen, schrijven, begrippenlijst en
taalverzorging. Waaronder 4 niveaus te onderscheiden zijn – 1F, 2F, 3F en 4F.
~ Leerstoflijnen: Scholen moeten een beeld hebben bij de eindniveaus.
~ Doelen uit methode of zelfgekozen doelen: In methodische materialen liggen
leerlijnen verwerkt die de lesdoelen bevatten. Niet methodische scholen geven
taalonderwijs a.h.v. thema’s en eigen materialen. Ze hebben een
(taalbeleids)plan.
~ Groeps- en individuele doelen: Kerndoelen en referentieniveaus worden vertaald
in leerlijnen – bundeling van concrete lesdoelen.
Elke school moet zich houden aan de kerndoelen en het Referentiekader.
De visie op taalonderwijs is van invloed op de didactiek ervan.
Incidenteel leren: Wanneer leren spontaan en ‘onbedoeld’ plaatsvindt.
Intentioneel leren: Wanneer het kind er bewust voor kiest om iets te leren.
Instructieve leersituaties: Via directe instructie wordt iets geleerd, via oefeningen moet
worden ingeoefend wat aan de orde kwam.
Constructieve leersituaties: Ingaan op leervragen vanuit de leerlingen en hen via
ankers taalactiviteiten laten uitvoeren. Of routines.
Summatieve toetsen: Toets na een bepaalde periode (slagen of zakken).
Formatieve toetsen: Toets die bepaald in hoeverre iemand een onderdeel van de
leerstof beheerst.
Hoofdstuk 2 - taal
Productief (produceren) Receptief (ontvangen)
Mondeling Spreken Luisteren
Schriftelijk Schrijven Lezen
Geletterdheid is de vaardigheid in het lezen en schrijven.
~ Ontluikende geletterdheid (0/4 jaar)
~ Beginnende geletterdheid (Groep 1/2/3)
~ Gevorderde geletterdheid (Groep 4/8)
Taal heeft verschillende functies:
~ Middel tot communicatie. Er is sprake van een zender, boodschap en ontvanger
en het vindt plaats in een context. Je hebt monologen (één persoon spreekt) en
2
