, 2022
Samenvatting
Algemene Economie
HOORCOLLEGES 1 T/M 7
CRANEN, MICHELLE (1871943)
ZUYD HOGESCHOOL | Sittard
2
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1................................................................................................................................................ 5
Nominaal en Reëel...........................................................................................................................................5
Eerst (basisjaar = bj).........................................................................................................................................5
Later (verslagjaar = vj).....................................................................................................................................5
Uitsplitsing omzetgroei....................................................................................................................................5
Reële omzet.....................................................................................................................................................5
Samenhang tussen reële en nominale waarde...............................................................................................5
Koopkrachtontwikkeling van inkomen of loon................................................................................................6
Loonbegrippen.................................................................................................................................................6
Indexcijfer........................................................................................................................................................6
Hoorcollege 2................................................................................................................................................ 6
Economie als wetenschap...............................................................................................................................6
Alternatieve kosten als keuzeleidraad.............................................................................................................6
Definitie welvaart............................................................................................................................................6
BBP=indicator welstand...................................................................................................................................7
Welzijn.............................................................................................................................................................7
Geluksfactoren.................................................................................................................................................7
Welvaart..........................................................................................................................................................7
Het welvaartstekort (veroorzaakt door schaarste).........................................................................................7
Verkleinen welvaartstekort.............................................................................................................................8
Preference en reference drift..........................................................................................................................8
De welvaartsparadox.......................................................................................................................................8
Hoorcollege 3................................................................................................................................................ 9
Arbeidsverdeling..............................................................................................................................................9
Reële arbeidsproductiviteit (RAP)...................................................................................................................9
Voorbeeld:.......................................................................................................................................................9
Voorbeeld 2:..................................................................................................................................................10
Hoorcollege 4............................................................................................................................................... 11
Produceren = toegevoegde waarde..............................................................................................................11
Afbakening productiegroep...........................................................................................................................11
Waarde toevoegen........................................................................................................................................12
Bepaling toegevoegde waarde......................................................................................................................12
Indirecte belastingen ((kost)prijsverhogende belastingen............................................................................12
Producentensubsidies ((kost)prijsverlagende subsidies...............................................................................13
Objectieve en Subjectieve methode..............................................................................................................13
Hoorcollege 5............................................................................................................................................... 13
Bestedingen...................................................................................................................................................13
Intermediaire en finale bestedingen.............................................................................................................13
Consumptieve bestedingen...........................................................................................................................13
Determinanten consumptie..........................................................................................................................14
Investeringen.................................................................................................................................................14
Overheidsbestedingen...................................................................................................................................15
Exporteren.....................................................................................................................................................15
Importeren.....................................................................................................................................................15
Andere begrippen..........................................................................................................................................16
Kengetallen voor 2019...................................................................................................................................16
3
,Hoorcollege 6............................................................................................................................................... 16
Broodeconomie.............................................................................................................................................16
TW in bedrijfskolom of land (brood economie; bedragen x mld euro).........................................................16
Verdeling netto TW factorkosten..................................................................................................................16
Bruto binnenlands product............................................................................................................................17
Produceren = toevoegen van waarde...........................................................................................................17
Informatie SMB..............................................................................................................................................17
Hoorcollege 7............................................................................................................................................... 19
Inkomen.........................................................................................................................................................19
Inkomensbegrippen.......................................................................................................................................20
Inkomenstransfer..........................................................................................................................................20
Oorzaken primaire inkomensverschillen.......................................................................................................20
(De)nivelleren van inkomens.........................................................................................................................20
Voorbeeld opbouw loonkosten modaal 2018...............................................................................................20
Belasting- en premiedruk..............................................................................................................................21
Koopkrachtontwikkeling van het loon...........................................................................................................21
Vervolg van het voorbeeld............................................................................................................................21
bijlagen........................................................................................................................................................ 22
Studietekst A hoorcollege 1 Algemene Economie.............................................................................................22
Studietekst B basisbegrippen economie............................................................................................................25
Studietekst C Arbeidsverdeling en arbeidsproductiviteit..................................................................................29
Studietekst D Toegevoegde waarde (= TW)......................................................................................................30
Studietekst E Bestedingen de vraagkant van de economie...............................................................................32
Studietekst G Inkomen, inkomensverdeling en loonkosten..............................................................................38
4
,Hoorcollege 1
De nominale waarde van een grootheid (bijv. omzet) is de geldwaarde uitgedrukt in
huidige (lopende) prijzen; dus de geldwaarde van een grootheid of variabele
berekend tegen het actuele prijspeil.
De reële waarde van een grootheid (bijv. omzet) is de geldwaarde gecorrigeerd voor
inflatie; dus dan gezuiverd voor de invloed van prijsstijgingen.
In beide gevallen gaat het dus om een geldwaarde!
o Nominale waarde = geldwaarde in lopende prijzen, in huidige of actuele
prijzen;
o Reële waarde = geldwaarde in constante prijzen, in prijzen van toen;
o Reële waarde = de gedefileerde geldwaarde = geldwaarde gezuiverd voor
inflatie.
Nominaal en Reëel
In beide gevallen gaat het om een geldwaarde.
Waarde = prijs x volume = P x Q
Voorbeeld van een waarde begrip: omzet. Omzet = Prijs x Afzet dus TO = P x Q.
Nominale waarde omzet = geldwaarde omzet in huidige prijzen;
Reële waarde omzet = geldwaarde omzet in prijzen van het basisjaar.
Eerst (basisjaar = bj)
P = 40 euro en Q = 2.000 bezoekers
Omzet = Pbj x Qbj = 80.000 euro
Later (verslagjaar = vj)
P = 50 euro en Q = 3.000 bezoekers
Omzet = Pvj x Qvj = 150.000 euro
Dus de toename omzet is delta TO = 150.000-80.000 = 70.000 euro
Uitsplitsing omzetgroei
Toename Omzet (TO) = 70.000 euro
We willen weten welk deel komt door de hogere prijzen en welk deel komt door meer
bezoekers.
Prijseffect = Delta P x nieuwe volume = 10 euro x 3.000 = 30.000 euro
Volume effect = oude prijs x Delta Q = 40 euro x 1000 = 40.000 euro
Reële omzet
Verslagjaar:
Nominale omzet = nieuwe prijs x nieuwe afzet = Pn x Qn = 50 euro x 3.000 = 150.000 euro
Reële omzet = oude prijs x nieuwe afzet = Po x Qn = 40 euro x 3.000 = 120.000 euro
Samenhang tussen reële en nominale waarde
De reële waarde van ‘iets’ = de nominale waarde van datzelfde ‘iets’ gedeeld door
het bijbehorende prijsindexcijfer.
Reële waarde van iets = (nominale waarde van ‘iets’) / (prijsindexcijfer
5
,Koopkrachtontwikkeling van inkomen of loon
Om de koopkracht van een inkomen of loon te kunnen vaststellen, moet het
nominale inkomen of loon gecorrigeerd worden voor de kosten van het onderhoud;
De kosten van het levensonderhoud worden meestal afgemeten aan het
prijsindexcijfer voor consumptie (=inflatiemaatstaaf);
Uitgangspunt: netto besteedbaar inkomen of loon;
Besteedbaar wil zeggen: na afdracht inkomstenbelasting en sociale premies en
bijtelling van toeslagen;
Toegepast op het loon betekent dit dat de koopkrachttoename wordt afgemeten aan
de toename van het netto reële loon.
Loonbegrippen
Nettoloon (ln)
o Bedrag dat werknemers daadwerkelijk ontvangen;
Brutoloon (lb)
o Bedrag dat werknemers verdienen volgens hun loonstrookje: loon voor
afdracht loonheffingen en werknemersbijdrage in de pensioenpremie;
Loonkosten (l)
o De prijs va arbeid, het bedrag dat een werkgever kwijt is voor het in dienst
nemen van personeel. Brutoloon inclusief de opslag voor de sociale premies
werknemersverzekeringen en de werkgeversbijdrage in pensioen en
zorgverzekering.
Indexcijfer
RIK = NIC / PIC
Hier staat RIK voor het indexcijfer van het reële inkomen en NIK voor het indexcijfer van het
nominale inkomen.
Zie studietekst A in de bijlage voor meer informatie.
Hoorcollege 2
Economie als wetenschap
Economie = de leer van het goed huishouden.
Goed huishouden = doelmatig gebruik van schaarse middelen . schaarste dwingt tot
doordachte keuzes en samenwerken dus geen verspilling van zaken zoals ruimte, energie,
arbeid, grondstoffen of geld.
Alternatieve kosten als keuzeleidraad
Goed huishouden = noopt tot kiezen, maar kiezen is ook ‘verliezen’. Er wordt altijd gekozen
voor de keuze met het kleinste ‘verlies’ (offer).
Verstandig kiezen impliceert een keuze voor het alternatief met de laagste alternatieve
kosten.
Definitie welvaart
Welvaart is welzijn door welstand.
6
,Welstand = levensstandaard in een land of van een persoon (gezin), de bereikte rijkdom met
bijbehorende consumptiemogelijkheden.
Het bereikte levenspeil betreft niet alleen de consumptiemogelijkheden m.b.t.
marktgoederen, maar ook t.a.v. collectieve goederen.
BBP=indicator welstand
De afkorting BBP = Bruto Binnenlands Product (geeft een indicatie voor de welstand van het
land).
Het BBP geeft de totale geldwaarde weer van de in een land in een bepaalde periode (jaar)
geproduceerde hoeveelheid goederen en diensten.
BBP per capita staat voor het BBP per inwoner ofwel per hoofd van de bevolking (geeft een
indicatie voor de welstand van een persoon).
Welzijn
Welzijn = welbevinden is het geluk of het plezier dat een persoon ervaart in zijn leven. Niet
goed uit te drukken in geld.
Welzijn verschilt per persoon en wordt bepaald door een complex samenspel van zowel
interne psychische factoren en als externe sociale factoren en economische
omstandigheden.
Geluksfactoren
Economisch factoren: materiële leefomstandigheden;
Sociale factoren: intermenselijke verhoudingen en mogelijkheden tot vormgeving van
een cultureel of spiritueel leven;
Psychische factoren: innerlijke gemoedsrust en karaktertrekken.
Welvaart
Welvaart = de tevredenheid met of het nut ontleend aan de bereikte levensstandaard.
Het gaat om een persoonlijk gevoel van welbevinden (=welzijn) met het bereikte levenspeil
(=welstand). Welvaart is welzijn door welstand.
Het welvaartstekort (veroorzaakt door schaarste)
De subjectieve spanning tussen enerzijds de onbeperkte behoeften en anderzijds
beperkte middelen van bestaan;
De persoonlijk ervaren kloof tussen wensen en mogelijkheden;
De individuele kloof tussen de feitelijke en gewenste welstand.
7
, Verkleinen welvaartstekort
Verhoging van de welstand door meer productie zowel individueel (inkomensgroei)
als collectief (economische groei);
Behoeftebeperking door bewuste keuze voor een sobere levensstijl =
consuminderen;
Door goed huishouden of economisch handelen oftewel doelrealisatie met het
kleinste middel
Preference en reference drift
Door preference en reference drift is er sprake van een minder dan evenredige
toename van de welvaart (=tegenvallende welvaartgroei);
Preference = behoeften groeien mee bij een verbetering of verhoging van de
levensstandaard (welstand);
Reference = de tevredenheid over een verbetering van de levensstandaard valt tegen
als iedereen in de referentiegroep (omgeving) erop vooruit gaat.
De welvaartsparadox
De welvaarts- of tevredenheid paradox stelt boven een bepaald (reëel) inkomen per hoofd
van de bevolking de bestaanstevredenheid nauwelijks meer stijgt. Meer welstand leidt
relatief gezien tot minder welvaart (althans vanaf een bepaald inkomensniveau).
8
Samenvatting
Algemene Economie
HOORCOLLEGES 1 T/M 7
CRANEN, MICHELLE (1871943)
ZUYD HOGESCHOOL | Sittard
2
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1................................................................................................................................................ 5
Nominaal en Reëel...........................................................................................................................................5
Eerst (basisjaar = bj).........................................................................................................................................5
Later (verslagjaar = vj).....................................................................................................................................5
Uitsplitsing omzetgroei....................................................................................................................................5
Reële omzet.....................................................................................................................................................5
Samenhang tussen reële en nominale waarde...............................................................................................5
Koopkrachtontwikkeling van inkomen of loon................................................................................................6
Loonbegrippen.................................................................................................................................................6
Indexcijfer........................................................................................................................................................6
Hoorcollege 2................................................................................................................................................ 6
Economie als wetenschap...............................................................................................................................6
Alternatieve kosten als keuzeleidraad.............................................................................................................6
Definitie welvaart............................................................................................................................................6
BBP=indicator welstand...................................................................................................................................7
Welzijn.............................................................................................................................................................7
Geluksfactoren.................................................................................................................................................7
Welvaart..........................................................................................................................................................7
Het welvaartstekort (veroorzaakt door schaarste).........................................................................................7
Verkleinen welvaartstekort.............................................................................................................................8
Preference en reference drift..........................................................................................................................8
De welvaartsparadox.......................................................................................................................................8
Hoorcollege 3................................................................................................................................................ 9
Arbeidsverdeling..............................................................................................................................................9
Reële arbeidsproductiviteit (RAP)...................................................................................................................9
Voorbeeld:.......................................................................................................................................................9
Voorbeeld 2:..................................................................................................................................................10
Hoorcollege 4............................................................................................................................................... 11
Produceren = toegevoegde waarde..............................................................................................................11
Afbakening productiegroep...........................................................................................................................11
Waarde toevoegen........................................................................................................................................12
Bepaling toegevoegde waarde......................................................................................................................12
Indirecte belastingen ((kost)prijsverhogende belastingen............................................................................12
Producentensubsidies ((kost)prijsverlagende subsidies...............................................................................13
Objectieve en Subjectieve methode..............................................................................................................13
Hoorcollege 5............................................................................................................................................... 13
Bestedingen...................................................................................................................................................13
Intermediaire en finale bestedingen.............................................................................................................13
Consumptieve bestedingen...........................................................................................................................13
Determinanten consumptie..........................................................................................................................14
Investeringen.................................................................................................................................................14
Overheidsbestedingen...................................................................................................................................15
Exporteren.....................................................................................................................................................15
Importeren.....................................................................................................................................................15
Andere begrippen..........................................................................................................................................16
Kengetallen voor 2019...................................................................................................................................16
3
,Hoorcollege 6............................................................................................................................................... 16
Broodeconomie.............................................................................................................................................16
TW in bedrijfskolom of land (brood economie; bedragen x mld euro).........................................................16
Verdeling netto TW factorkosten..................................................................................................................16
Bruto binnenlands product............................................................................................................................17
Produceren = toevoegen van waarde...........................................................................................................17
Informatie SMB..............................................................................................................................................17
Hoorcollege 7............................................................................................................................................... 19
Inkomen.........................................................................................................................................................19
Inkomensbegrippen.......................................................................................................................................20
Inkomenstransfer..........................................................................................................................................20
Oorzaken primaire inkomensverschillen.......................................................................................................20
(De)nivelleren van inkomens.........................................................................................................................20
Voorbeeld opbouw loonkosten modaal 2018...............................................................................................20
Belasting- en premiedruk..............................................................................................................................21
Koopkrachtontwikkeling van het loon...........................................................................................................21
Vervolg van het voorbeeld............................................................................................................................21
bijlagen........................................................................................................................................................ 22
Studietekst A hoorcollege 1 Algemene Economie.............................................................................................22
Studietekst B basisbegrippen economie............................................................................................................25
Studietekst C Arbeidsverdeling en arbeidsproductiviteit..................................................................................29
Studietekst D Toegevoegde waarde (= TW)......................................................................................................30
Studietekst E Bestedingen de vraagkant van de economie...............................................................................32
Studietekst G Inkomen, inkomensverdeling en loonkosten..............................................................................38
4
,Hoorcollege 1
De nominale waarde van een grootheid (bijv. omzet) is de geldwaarde uitgedrukt in
huidige (lopende) prijzen; dus de geldwaarde van een grootheid of variabele
berekend tegen het actuele prijspeil.
De reële waarde van een grootheid (bijv. omzet) is de geldwaarde gecorrigeerd voor
inflatie; dus dan gezuiverd voor de invloed van prijsstijgingen.
In beide gevallen gaat het dus om een geldwaarde!
o Nominale waarde = geldwaarde in lopende prijzen, in huidige of actuele
prijzen;
o Reële waarde = geldwaarde in constante prijzen, in prijzen van toen;
o Reële waarde = de gedefileerde geldwaarde = geldwaarde gezuiverd voor
inflatie.
Nominaal en Reëel
In beide gevallen gaat het om een geldwaarde.
Waarde = prijs x volume = P x Q
Voorbeeld van een waarde begrip: omzet. Omzet = Prijs x Afzet dus TO = P x Q.
Nominale waarde omzet = geldwaarde omzet in huidige prijzen;
Reële waarde omzet = geldwaarde omzet in prijzen van het basisjaar.
Eerst (basisjaar = bj)
P = 40 euro en Q = 2.000 bezoekers
Omzet = Pbj x Qbj = 80.000 euro
Later (verslagjaar = vj)
P = 50 euro en Q = 3.000 bezoekers
Omzet = Pvj x Qvj = 150.000 euro
Dus de toename omzet is delta TO = 150.000-80.000 = 70.000 euro
Uitsplitsing omzetgroei
Toename Omzet (TO) = 70.000 euro
We willen weten welk deel komt door de hogere prijzen en welk deel komt door meer
bezoekers.
Prijseffect = Delta P x nieuwe volume = 10 euro x 3.000 = 30.000 euro
Volume effect = oude prijs x Delta Q = 40 euro x 1000 = 40.000 euro
Reële omzet
Verslagjaar:
Nominale omzet = nieuwe prijs x nieuwe afzet = Pn x Qn = 50 euro x 3.000 = 150.000 euro
Reële omzet = oude prijs x nieuwe afzet = Po x Qn = 40 euro x 3.000 = 120.000 euro
Samenhang tussen reële en nominale waarde
De reële waarde van ‘iets’ = de nominale waarde van datzelfde ‘iets’ gedeeld door
het bijbehorende prijsindexcijfer.
Reële waarde van iets = (nominale waarde van ‘iets’) / (prijsindexcijfer
5
,Koopkrachtontwikkeling van inkomen of loon
Om de koopkracht van een inkomen of loon te kunnen vaststellen, moet het
nominale inkomen of loon gecorrigeerd worden voor de kosten van het onderhoud;
De kosten van het levensonderhoud worden meestal afgemeten aan het
prijsindexcijfer voor consumptie (=inflatiemaatstaaf);
Uitgangspunt: netto besteedbaar inkomen of loon;
Besteedbaar wil zeggen: na afdracht inkomstenbelasting en sociale premies en
bijtelling van toeslagen;
Toegepast op het loon betekent dit dat de koopkrachttoename wordt afgemeten aan
de toename van het netto reële loon.
Loonbegrippen
Nettoloon (ln)
o Bedrag dat werknemers daadwerkelijk ontvangen;
Brutoloon (lb)
o Bedrag dat werknemers verdienen volgens hun loonstrookje: loon voor
afdracht loonheffingen en werknemersbijdrage in de pensioenpremie;
Loonkosten (l)
o De prijs va arbeid, het bedrag dat een werkgever kwijt is voor het in dienst
nemen van personeel. Brutoloon inclusief de opslag voor de sociale premies
werknemersverzekeringen en de werkgeversbijdrage in pensioen en
zorgverzekering.
Indexcijfer
RIK = NIC / PIC
Hier staat RIK voor het indexcijfer van het reële inkomen en NIK voor het indexcijfer van het
nominale inkomen.
Zie studietekst A in de bijlage voor meer informatie.
Hoorcollege 2
Economie als wetenschap
Economie = de leer van het goed huishouden.
Goed huishouden = doelmatig gebruik van schaarse middelen . schaarste dwingt tot
doordachte keuzes en samenwerken dus geen verspilling van zaken zoals ruimte, energie,
arbeid, grondstoffen of geld.
Alternatieve kosten als keuzeleidraad
Goed huishouden = noopt tot kiezen, maar kiezen is ook ‘verliezen’. Er wordt altijd gekozen
voor de keuze met het kleinste ‘verlies’ (offer).
Verstandig kiezen impliceert een keuze voor het alternatief met de laagste alternatieve
kosten.
Definitie welvaart
Welvaart is welzijn door welstand.
6
,Welstand = levensstandaard in een land of van een persoon (gezin), de bereikte rijkdom met
bijbehorende consumptiemogelijkheden.
Het bereikte levenspeil betreft niet alleen de consumptiemogelijkheden m.b.t.
marktgoederen, maar ook t.a.v. collectieve goederen.
BBP=indicator welstand
De afkorting BBP = Bruto Binnenlands Product (geeft een indicatie voor de welstand van het
land).
Het BBP geeft de totale geldwaarde weer van de in een land in een bepaalde periode (jaar)
geproduceerde hoeveelheid goederen en diensten.
BBP per capita staat voor het BBP per inwoner ofwel per hoofd van de bevolking (geeft een
indicatie voor de welstand van een persoon).
Welzijn
Welzijn = welbevinden is het geluk of het plezier dat een persoon ervaart in zijn leven. Niet
goed uit te drukken in geld.
Welzijn verschilt per persoon en wordt bepaald door een complex samenspel van zowel
interne psychische factoren en als externe sociale factoren en economische
omstandigheden.
Geluksfactoren
Economisch factoren: materiële leefomstandigheden;
Sociale factoren: intermenselijke verhoudingen en mogelijkheden tot vormgeving van
een cultureel of spiritueel leven;
Psychische factoren: innerlijke gemoedsrust en karaktertrekken.
Welvaart
Welvaart = de tevredenheid met of het nut ontleend aan de bereikte levensstandaard.
Het gaat om een persoonlijk gevoel van welbevinden (=welzijn) met het bereikte levenspeil
(=welstand). Welvaart is welzijn door welstand.
Het welvaartstekort (veroorzaakt door schaarste)
De subjectieve spanning tussen enerzijds de onbeperkte behoeften en anderzijds
beperkte middelen van bestaan;
De persoonlijk ervaren kloof tussen wensen en mogelijkheden;
De individuele kloof tussen de feitelijke en gewenste welstand.
7
, Verkleinen welvaartstekort
Verhoging van de welstand door meer productie zowel individueel (inkomensgroei)
als collectief (economische groei);
Behoeftebeperking door bewuste keuze voor een sobere levensstijl =
consuminderen;
Door goed huishouden of economisch handelen oftewel doelrealisatie met het
kleinste middel
Preference en reference drift
Door preference en reference drift is er sprake van een minder dan evenredige
toename van de welvaart (=tegenvallende welvaartgroei);
Preference = behoeften groeien mee bij een verbetering of verhoging van de
levensstandaard (welstand);
Reference = de tevredenheid over een verbetering van de levensstandaard valt tegen
als iedereen in de referentiegroep (omgeving) erop vooruit gaat.
De welvaartsparadox
De welvaarts- of tevredenheid paradox stelt boven een bepaald (reëel) inkomen per hoofd
van de bevolking de bestaanstevredenheid nauwelijks meer stijgt. Meer welstand leidt
relatief gezien tot minder welvaart (althans vanaf een bepaald inkomensniveau).
8
