Forensische psychiatrie – hoorcollege 1
- Eetstoornissen niet belangrijk
- Stoornissen die een relatie hebben met externaliserend gedrag
- Wat niet behandeld wordt, wordt niet gevraagd
Onderwerpen
- Beschrijving werkveld
- Enkele casussen
- Verschillen ‘gewone’ en forensische bemoeienissen
Deelgebieden Forensische psychiatrie
- Verklaring van criminaliteit (individueel niveau)
o Simpele, individuele verklaringen voor criminaliteit bestaan niet. Er is altijd
een combinatie van risicofactoren en weinig beschermende factoren.
- Voorspelling van criminaliteit
o Risicotaxatie is lastig te bepalen.
o Welke personen maken meer risico om crimineel gedrag te vertonen/ in
herhaling te vallen van crimineel gedrag.
o Sommige factoren (leeftijd, relatie etc.) spelen een rol om een veelpleger te
laten stoppen met criminaliteit.
- Behandeling van verdachten/daders
o Forensische behandeling is vooral geen tbs-behandeling
o Forensische polikliniek: cliënt woont thuis, maar komt een of twee keer langs
voor behandeling.
o Soms een instroom van 100 cliënten in een week
o De Waag kent tien vestigingen
o De meeste daders worden vanuit hun huis behandeld en niet in een kliniek.
Deze groep loopt minder risico om in herhaling te vallen.
o Voorbeelden: huiselijk geweld, psychisch geweld, geweld in het algemeen,
vermogensdelicten. Zedendelicten (worden nader toegelicht). Meer dan
100.000 meldingen per jaar van huiselijk geweld.
o Variatie in leeftijd tussen daders. Mannen en vrouwen. Verschillende
denkniveaus. Verschil met TBS’ers; beperkter type dader.
Recidive na TBS: 20/25%. Veel minder na normale detentie.
Wat leren we uit criminologische verklaringen?
- Containment theorie
o The crime problem (1967)
o Innerlijke containment: zelfconcept (jezelf zien als niet-crimineel), doelgericht
gedrag (richten op acceptabele en realistische doelen), frustratietolerantie,
normgerichtheid.
o Les: behandeling richten op realistische doelen die de niet-criminele identiteit
ondersteunen.
- Bindingstheorie (Hirschi)
, o Causes of delinquency (1969)
o Wat mensen weerhoudt van of beperkt in de keuze voor criminaliteit zijn
bindingen met de samenleving (gezin, werk, vereniging): attachment,
commitment, involvement en belief
o Les: behandeling niet alleen richten op gevoelens/cognities/gedrag van de
delinquent zelf, maar ook op versterken van binding met de samenleving.
- Rationele keuze theorie (Becker)
o Accounting for tastes (1969)
o Misdrijf wordt gepleegd als de verwachte baten de verwachte kosten
overtreffen (niet alleen op financieel vlak)
o Les: als de kans op ontdekking van delinquent gedrag klein is, zal dit gedrag
vaker voorkomen. Dus: Controle
o Nadeel: niet iedereen kan rationeel denken, er zijn personen met een
verminderd denkvermogen. Veel delicten vinden plaats vanuit emotie (zoals
geweldsdelicten).
- Strain theorie (Agnew)
o Foundation for a general strain theory of crime and delinquency (1992)
o Iemand is niet in staat zijn persoonlijke doel te bereiken. Hoe groter de strain,
hoe waarschijnlijker een deviante reactie.
o Les: oneerlijke behandeling en grote strain hangen samen met deviante
reactie. Acceptabele coping (hoe ga je om met probleemsituaties) versterken.
- Labelingtheorie (Tannebaum)
o Crime and the community (1938)
o Door het opplakken van een label wordt de delinquent op stereotiepe wijze
bekeken en behandeld en op den duur gaat hij zich gedragen naar dit label.
o Les: delinquenten worden gevaarlijker naarmate zij vaker gestigmatiseerd
worden.
Michael P.
- Veroordeeld in zaak Anne Faber
- Eerder: geen tbs, in hoger beroep 11 jaar
- Eerder in aanraking geweest met zedendelicten
- Opstandig als kind, bedreigend naar andere kinderen, moeilijk op school
- Vader (mogelijk) gewelddadig copy-style, genetische overdracht (nature vs
nurture).
- 2010 veroordeeld voor meerdere berovingen en verkrachtingen
- Verslaafd aan cocaïne comorbide stoornissen
Anders Breivik
- Rechts-extremist: tegen Islam en marxisme
- Vechtpartijen met moslimbendes in puberteid
- Normaal sociaal leven, maar geen vriendinnen
- 80 doden
- Zijn delict was zeer goed voorbereid: Bommen en wapens.
- Persoonlijkheidsstoornis vastgesteld
- Achteraf: gruwelijk, maar noodzakelijk = narcisme
,Joran van der Sloot
- Zou volgens eigen zeggen vroeger psychiater nodig hebben gehad
- Pathologische leugenaar
- Psychopaat? totaal geen rekening houden met de grondrechten van andere
personen en geen empathie kan tonen.
- Mogelijk twee slachtoffers: Natalee Holloway en Stephany Ramírez.
Tristan van der V.
- Depressief
- Suïcidepogingen 2008
- Schizofreen
- Onder behandeling bij de GGZ
- Wapenvergunning 2008 (in 2005 geweigerd)
- 6 doden in winkelcentrum Alphen aan den Rijn.
Karst T.
- Geen vrienden of relaties
- Geldschulden
- Eerder gezworven over straat
- Problematisch middelengebruik (sporen cannabis)
- Moeizaam en deprimerend leven
- Geen persoonlijkheidsstoornis volgens het NIFP (Nederlands Instituut Forensische
Psychiatrie)
- Hekel aan het koningshuis 2009).
- De dader heeft zichzelf doodgereden
Forensisch psycholoog werkt in spanningsveld
- FP dient meerdere meesters en staat onder druk van politiek en pers
- FP dient onder meer de:
o Rechtbank
o (Jeugd)reclassering
o Cliënt
Is de cliënt wel de cliënt?
- De cliënt komt veelal niet vrijwillig in aanraking met een forensische instantie
- Motivatie is vaak matig/selectief
- Probleembesef ontbreekt nogal eens
- De cliënt heeft veel verliezen door openheid van zaken te geven
- De cliënt wantrouwt de FP nogal
- De cliënt wil af van bemoeienis van de FP
- Conflicthantering is essentieel
Dwang en drang
- Ambivalentie ten opzichte behandeling (vaak gekoppeld aan leeftijdsfase en
gedragsproblematiek)
- Drang: niet meewerken dan…
- Dwang: sterkere vorm
, - Nadelen: verzet, meerdere instanties
- Eetstoornissen niet belangrijk
- Stoornissen die een relatie hebben met externaliserend gedrag
- Wat niet behandeld wordt, wordt niet gevraagd
Onderwerpen
- Beschrijving werkveld
- Enkele casussen
- Verschillen ‘gewone’ en forensische bemoeienissen
Deelgebieden Forensische psychiatrie
- Verklaring van criminaliteit (individueel niveau)
o Simpele, individuele verklaringen voor criminaliteit bestaan niet. Er is altijd
een combinatie van risicofactoren en weinig beschermende factoren.
- Voorspelling van criminaliteit
o Risicotaxatie is lastig te bepalen.
o Welke personen maken meer risico om crimineel gedrag te vertonen/ in
herhaling te vallen van crimineel gedrag.
o Sommige factoren (leeftijd, relatie etc.) spelen een rol om een veelpleger te
laten stoppen met criminaliteit.
- Behandeling van verdachten/daders
o Forensische behandeling is vooral geen tbs-behandeling
o Forensische polikliniek: cliënt woont thuis, maar komt een of twee keer langs
voor behandeling.
o Soms een instroom van 100 cliënten in een week
o De Waag kent tien vestigingen
o De meeste daders worden vanuit hun huis behandeld en niet in een kliniek.
Deze groep loopt minder risico om in herhaling te vallen.
o Voorbeelden: huiselijk geweld, psychisch geweld, geweld in het algemeen,
vermogensdelicten. Zedendelicten (worden nader toegelicht). Meer dan
100.000 meldingen per jaar van huiselijk geweld.
o Variatie in leeftijd tussen daders. Mannen en vrouwen. Verschillende
denkniveaus. Verschil met TBS’ers; beperkter type dader.
Recidive na TBS: 20/25%. Veel minder na normale detentie.
Wat leren we uit criminologische verklaringen?
- Containment theorie
o The crime problem (1967)
o Innerlijke containment: zelfconcept (jezelf zien als niet-crimineel), doelgericht
gedrag (richten op acceptabele en realistische doelen), frustratietolerantie,
normgerichtheid.
o Les: behandeling richten op realistische doelen die de niet-criminele identiteit
ondersteunen.
- Bindingstheorie (Hirschi)
, o Causes of delinquency (1969)
o Wat mensen weerhoudt van of beperkt in de keuze voor criminaliteit zijn
bindingen met de samenleving (gezin, werk, vereniging): attachment,
commitment, involvement en belief
o Les: behandeling niet alleen richten op gevoelens/cognities/gedrag van de
delinquent zelf, maar ook op versterken van binding met de samenleving.
- Rationele keuze theorie (Becker)
o Accounting for tastes (1969)
o Misdrijf wordt gepleegd als de verwachte baten de verwachte kosten
overtreffen (niet alleen op financieel vlak)
o Les: als de kans op ontdekking van delinquent gedrag klein is, zal dit gedrag
vaker voorkomen. Dus: Controle
o Nadeel: niet iedereen kan rationeel denken, er zijn personen met een
verminderd denkvermogen. Veel delicten vinden plaats vanuit emotie (zoals
geweldsdelicten).
- Strain theorie (Agnew)
o Foundation for a general strain theory of crime and delinquency (1992)
o Iemand is niet in staat zijn persoonlijke doel te bereiken. Hoe groter de strain,
hoe waarschijnlijker een deviante reactie.
o Les: oneerlijke behandeling en grote strain hangen samen met deviante
reactie. Acceptabele coping (hoe ga je om met probleemsituaties) versterken.
- Labelingtheorie (Tannebaum)
o Crime and the community (1938)
o Door het opplakken van een label wordt de delinquent op stereotiepe wijze
bekeken en behandeld en op den duur gaat hij zich gedragen naar dit label.
o Les: delinquenten worden gevaarlijker naarmate zij vaker gestigmatiseerd
worden.
Michael P.
- Veroordeeld in zaak Anne Faber
- Eerder: geen tbs, in hoger beroep 11 jaar
- Eerder in aanraking geweest met zedendelicten
- Opstandig als kind, bedreigend naar andere kinderen, moeilijk op school
- Vader (mogelijk) gewelddadig copy-style, genetische overdracht (nature vs
nurture).
- 2010 veroordeeld voor meerdere berovingen en verkrachtingen
- Verslaafd aan cocaïne comorbide stoornissen
Anders Breivik
- Rechts-extremist: tegen Islam en marxisme
- Vechtpartijen met moslimbendes in puberteid
- Normaal sociaal leven, maar geen vriendinnen
- 80 doden
- Zijn delict was zeer goed voorbereid: Bommen en wapens.
- Persoonlijkheidsstoornis vastgesteld
- Achteraf: gruwelijk, maar noodzakelijk = narcisme
,Joran van der Sloot
- Zou volgens eigen zeggen vroeger psychiater nodig hebben gehad
- Pathologische leugenaar
- Psychopaat? totaal geen rekening houden met de grondrechten van andere
personen en geen empathie kan tonen.
- Mogelijk twee slachtoffers: Natalee Holloway en Stephany Ramírez.
Tristan van der V.
- Depressief
- Suïcidepogingen 2008
- Schizofreen
- Onder behandeling bij de GGZ
- Wapenvergunning 2008 (in 2005 geweigerd)
- 6 doden in winkelcentrum Alphen aan den Rijn.
Karst T.
- Geen vrienden of relaties
- Geldschulden
- Eerder gezworven over straat
- Problematisch middelengebruik (sporen cannabis)
- Moeizaam en deprimerend leven
- Geen persoonlijkheidsstoornis volgens het NIFP (Nederlands Instituut Forensische
Psychiatrie)
- Hekel aan het koningshuis 2009).
- De dader heeft zichzelf doodgereden
Forensisch psycholoog werkt in spanningsveld
- FP dient meerdere meesters en staat onder druk van politiek en pers
- FP dient onder meer de:
o Rechtbank
o (Jeugd)reclassering
o Cliënt
Is de cliënt wel de cliënt?
- De cliënt komt veelal niet vrijwillig in aanraking met een forensische instantie
- Motivatie is vaak matig/selectief
- Probleembesef ontbreekt nogal eens
- De cliënt heeft veel verliezen door openheid van zaken te geven
- De cliënt wantrouwt de FP nogal
- De cliënt wil af van bemoeienis van de FP
- Conflicthantering is essentieel
Dwang en drang
- Ambivalentie ten opzichte behandeling (vaak gekoppeld aan leeftijdsfase en
gedragsproblematiek)
- Drang: niet meewerken dan…
- Dwang: sterkere vorm
, - Nadelen: verzet, meerdere instanties
