Samenvatting literatuur Taal 2 (NL + EN)

Taal 2: NEDERANDS

College 1
Hoofdstuk 1 (Portaal): Taalonderwijs
 Kernfuncties onderwijs:
 Kwalificatie: het zich eigen maken van kennis, vaardigheden en houdingen die leerlingen
kwalificeren voor het leven in onze rijke multiculturele maatschappij en het uitoefenen van
bijvoorbeeld een beroep
 Socialisatie: het voorbereid worden op het leven als lid van een gemeenschap met eigen
tradities, gewoonten, regels en praktijken
 Subjectvorming: de vorming van een persoon

Kernfuncties taalonderwijs
 Leerlingen beter te leren spreken, luisteren, schrijven en lezen
 Taal als belangrijk element uit de menselijke cultuur
 Leerlingen zichzelf leren kennen en uitdrukken

Visies op leren
 Wetenschappelijke theorieën
 Maatschappelijke ontwikkelingen
 Technologische ontwikkelingen

Visies op taalonderwijs
 Traditioneel taalonderwijs
 Nadruk op schriftelijke vaardigheden, vormaspect
 Grammatica is belangrijk
 Redekundig en taalkundig ontleden
 Weinig aandacht voor spreken en luisteren
 Thematisch-cursorisch taalonderwijs
 Thema’s: zinvolle gebruikssituaties
 Vakonderdelen buiten het thema (technisch lezen/spelling)
 Taal bij alle vakken
 Gericht op interactie in de groep
 Uitgekiende instructies en goed omschreven taaltaken
 Communicatief taalonderwijs
 Leren mondeling en schriftelijk communiceren
 Whole-language benadering
 Geen deeldomeinen (te abstract)
 Uitgangspunt: alle leerlingen hebben iets te vertellen
 Taal leren door taalproductie
 Strategisch taalonderwijs
 Strategieën leren beheersen voor communicatieve taken
 Taakgericht taalonderwijs
 Taal om taken uit te voeren en taal leren door taken uit te voeren
 Taken die leerlingen zelf inhoudelijk interessant vinden
 Interactief taalonderwijs
 3 pijlers:
1. Betekenisvol leren
2. Sociaal leren
3. Strategisch leren

,Inhouden
 Taalvaardigheden (spreken, luisteren, schrijven en lezen)
 Woordenschat
 Jeugdliteratuur
 Taalbeschouwing: reflecteren op taal
Reflecteren op functies van taal
- Communicatieve functie
- Conceptualiserende functie
- Expressieve functie

Doelen
 Kerndoelen
 Tussendoelen
 Referentiekader taal en rekenen, 4 domeinen:
- Mondelinge taalvaardigheid
- Lezen
- Schrijven
- Begrippenlijst en taalverzorging
 Leerstoflijnen
 Doelen uit de methode of zelfgekozen doelen
 Groeps- en individuele doelen

Didactiek
 2 soorten leren: intentioneel en incidenteel
 2 soorten leersituaties: instructief (directe instructie en oefening) en constructief (ankers en
routines)
- Keuze afhankelijk van visie en inhoud van de leerstof
Evaluatie
 Summatieve toetsen
 Formatieve toetsen

Verschillende aanpakken taalonderwijs
 Deelvaardigheden vs holistisch
 Taal als doel vs taal als middel
 Accent op vorm vs accent op inhoud
 Functionele taalvaardigheden vs cultuuroverdracht

Goed taalonderwijs volgens portaal
 Voor iedereen en kindgericht
 Sprankelend
 Doel en middel
 Balans tussen aandacht voor deelvaardigheden en geheel
 Doelgericht
 Betekenisvol en functioneel
 Taalontwikkelend
 Gericht op bedoeling, proces en effect
 Interactief

Hoofdstuk 2 (portaal): Taal
4 domeinen van taal: spreken, luisteren, lezen en schrijven
 Gesproken taal
 Geschreven taal

,  Productieve processen
 Receptieve processen

Geletterdheid: het kunnen omgaan met informatie, zowel geschreven als visueel
 Ontluikende geletterdheid: ontdekking van geschreven taal (0-4)
 Beginnende geletterdheid: ontdekking alfabetisch schrift en verband geschreven en
gesproken taal
 Gevorderde geletterdheid: automatisering en ontwikkeling eigen smaak

3 elementen in definitie van taal
 Taal heeft verschillende functies (communicatief, expressief, conceptualiserend)
 Taal heeft betekenis
 Taal heeft een systeem

Functies
Communicatie
Schriftelijk taalgebruik is
 Duidelijk
 Efficient
 Gepast
 Aantrekkelijk
 Correct

Mondelinge communicatie
 Je kunt niet niét communiceren
 Iedere communicatie heeft een inhoudsaspect en een betrekkingsaspect
 Ieder heeft zijn eigen waarheid
 Mensen communiceren vooral non-verbaal
 De macht in gesprekken is meestal niet gelijkwaardig verdeeld

4 aspecten van communicatie
 Zakelijke aspect: inhoud
 Expressieve aspect: persoonlijkheid zender
 Relationele aspect: hoe de zender de ontvanger ziet
 Appellerende aspect: invloed uit oefenen

Andere functies van taal
 Poëtische functie
 Metalinguïstische functie
 Conatieve functie

Betekenis
 Concepten en labels
- Woord is concept met verschillende labels
 Proces van verwijzen
- Woorden verwijzen naar iets uit de werkelijkheid
- Concrete woorden: zintuigelijk specifiek concept
- Abstracte woorden: niet zintuigelijk
- Letterlijk vs figuurlijke betekenis
- Denotatie: de formele betekenis van het woord
- Connotatie: persoonlijke gevoelswaarde
- Afhankelijke betekenis (hij/deze), af te leiden van context of eerder genoemd

,  Meervoudige betekenis
- Polysemie: verschillende betekenissen in verschillende contexten voor één woord
- Homoniemen: verschillende betekenissen voor één woord
 Specifieke woordrelaties
- Synoniemen
- Antoniemen (tegengesteld)
- Hyperoniem (koepelwoord dat verzameling aanduid)
- Hyponiem (onderdeel van een verzameling)
 Vaktaalwoorden, schooltaalwoorden en signaalwoorden

Systeem
 Fonologie: klankleer
 Morfologie: vormleer
 Syntaxis: zinsbouw
 Tekstlinguïstiek: opbouw en taalgebruik
 Orthografie: lettertekens die klanken weergeven in schrift

College aantekeningen
Principes van moedertaalonderwijs
 4 basisvaardigheden
 Spreken (mondeling, productief)
 Luisteren (mondeling, receptief
 Schrijven (schriftelijk, productief)
 Lezen (schriftelijk, receptief)
 En taalbeschouwing: nadenken over taal
 Ondersteund door grammatica, woordenschat en kinder- jeugdliteratuur

Interactief taalonderwijs
 Doet recht aan de 4 basisvaardigheden
 Betekenisvol, sociaal & strategisch

Geletterdheid 1 : definiëring
 Gebruiken en begrijpen van informatie
 Samenhang tussen niveau van maatschappelijke

Geletterdheid 2: definiëring
 Concreet: via taal communiceren en info verwerken & met cijfermatige en grafische
gegevens om kunnen gaan & gebruik maken van ICT (nieuwe geletterdheid)

Geletterdheid 3: terminologie
 Geletterd of gealfabetiseerd vs ongeletterd of analfabeet
 Daartussenin: laaggeletterd, functioneel analfabetisme
 Andersgealfabetiseerd: gealfabetiseerd in een andere taal

Geletterdheid 4: kenmerken
 Moeite met:
 Formulieren invullen
 Voorlezen
 Gebruiken van info over gezondheid en zorg