Zintuigen en waarneming.
• De bouw en werking van het oor uitleggen, in relatie tot het horen
• De bouw en werking van het oor uitleggen, in relatie tot evenwicht
• De bouw en werking van het oog uitleggen, in relatie tot het zien
• De zintuigcellen en processen beschrijven die een rol spelen bij het ruiken, proeven,
horen, voelen, zien
• Uitleggen wat proprioceptie is en beschrijven hoe de werking van verschillende
receptoren samen proprioceptie mogelijk maken
• De effecten van fysiologische veroudering op de werking van de zintuigen
beschrijven
Sensoren: zintuigcellen die de prikkel oppakken.
Eigenschappen:
- Specifieke gevoeligheid
- Specifieke gewaarwording, worden op een specifieke manier weergeven
- Specifiek bereik, kunnen niet alles waarnemen
- Adaptie, hoe langer aanwezig, hoe minder gewaarwording
Van verandering tot waarneming.
Begint bij een sensor (bv. huid) oppervlakkige voor tast, diepere voor druk prikkel wordt
via zenuwbaan vervoerd eerst moeten neurontransmitters vrijkomen die ervoor zorgen dat
een actiepotentiaal ontstaat via de venus medinalis naar de hersenen.
Oog: mergzenuw: N. opticus
1. Tunica fibrosa: buitenste laag
Bestaat uit Cornea (hoornvlies)= beetje bol, zelfde werking als lens en Sclera (harde)
Mechanische verwerking en bescherming.
2. Tunica vasculosa: tweede laag
- Bestaat uit Iris (bevat melanocyten, geeft kleur aan je oog en reguleert licht.)
- Bestaat uit Corpus cilliare
- Bestaat uit Choroid (vaatvlies): functie; bloed en voedingsstoffen.
3. Retina/netvlies: bevat kegeltjes en staafjes (het zien van kleur, zwart en wit).
Inwendige bouw van het oog
Lens: functie: van belang om te kunnen accommoderen (scherpstellen).
Corpus ciliare (straalvormige lichaam)
M. ciliares: spieren van belang om aan de ooglens te kunnen trekken of loslaten, om
te kunnen accommoderen.
Lensbandjes: functie: houden de lens vast.
Achterste oogholte:
Glasachtige lichaam: zorgt voor de vorm van je oog.
- Als de druk van de gel weg valt zie je zwarte vlekken.
Voorste oogholte: (oogkamers)
Bevat kamervocht: functie:
- Het oog te voorzien van voedingsstoffen.
- Uitdroging van het oog te voorkomen.
, Licht intensiteit
Twee spieren:
1. M. Dilatator pupillae Het verwijden (=radiaal, weinig licht)
2. M. Constrictor pupillae Het samentrekken (=concentrisch, veel licht)
Buitenste segment: membraan schijfjes: functie; licht.
Melanine: functie: korrels zorgen dat het licht geabsorbeerd wordt aan de achterkant.
Fotosensoren:
- Staafjes: zwart/wit
- Kegeltjes: groen, rood, blauw. (Kleur)
Macula/gele vlek: meeste kegeltjes:
Met minder licht ga je een zwart/wit zien doordat de staafjes minder gevoelig voor kleur zijn.
En scherpzien.
Blinde vlek: bevat geen kegeltjes en staafjes!
oogzenuw verlaat het oog, dus geen fotosensoren.
Lichtgevoelige pigment (waardoor we licht zien)
Rodopsine: retinal (vitamine A) + opsine.
- Het retinal veranderd van vorm
--> zorgt ervoor dat actiepotentialen sneller gaan verlopen
--> via zenuw naar hersenen.
Casus: bijstellen van je oog van licht naar donker of andersom:
Rodopsine moet herstellen, hierdoor zie je secondes even niets.
Accommoderen: scherpstellen
- Convergeren: breken van licht waardoor het bij elkaar komt
- Divergeren: breken van licht waardoor het uit elkaar gaat
Ver zien:
- M. ciliaris in rust
- Lensbandjes strak
- Lens plat: zorgt ervoor dat licht minder ver wordt gebroken.
Dichtbij zien:
- M. ciliaris samengetrokken
- Lensbandjes los
- Lens bol: licht wordt sterker gebroken
Ouderdom: lens minder flexibel.
Brekingsafwijkingen
Bijziend: alles wat dichtbij zie je goed, ver niet. Je oog is goed in breken van licht. Nadeel:
wanneer licht van ver komt breekt het te snel en zie je onscherp. Oorzaken: oog is te lang
gerekt, door lens/hoornvlies. Convergerende lens nodig (+) (bol).
Verziend: Ver zie je goed, dichtbij niet. Niet sterk genoeg gebroken. Je hebt een
divergerende lens nodig (-) (plat/hol).
• De bouw en werking van het oor uitleggen, in relatie tot het horen
• De bouw en werking van het oor uitleggen, in relatie tot evenwicht
• De bouw en werking van het oog uitleggen, in relatie tot het zien
• De zintuigcellen en processen beschrijven die een rol spelen bij het ruiken, proeven,
horen, voelen, zien
• Uitleggen wat proprioceptie is en beschrijven hoe de werking van verschillende
receptoren samen proprioceptie mogelijk maken
• De effecten van fysiologische veroudering op de werking van de zintuigen
beschrijven
Sensoren: zintuigcellen die de prikkel oppakken.
Eigenschappen:
- Specifieke gevoeligheid
- Specifieke gewaarwording, worden op een specifieke manier weergeven
- Specifiek bereik, kunnen niet alles waarnemen
- Adaptie, hoe langer aanwezig, hoe minder gewaarwording
Van verandering tot waarneming.
Begint bij een sensor (bv. huid) oppervlakkige voor tast, diepere voor druk prikkel wordt
via zenuwbaan vervoerd eerst moeten neurontransmitters vrijkomen die ervoor zorgen dat
een actiepotentiaal ontstaat via de venus medinalis naar de hersenen.
Oog: mergzenuw: N. opticus
1. Tunica fibrosa: buitenste laag
Bestaat uit Cornea (hoornvlies)= beetje bol, zelfde werking als lens en Sclera (harde)
Mechanische verwerking en bescherming.
2. Tunica vasculosa: tweede laag
- Bestaat uit Iris (bevat melanocyten, geeft kleur aan je oog en reguleert licht.)
- Bestaat uit Corpus cilliare
- Bestaat uit Choroid (vaatvlies): functie; bloed en voedingsstoffen.
3. Retina/netvlies: bevat kegeltjes en staafjes (het zien van kleur, zwart en wit).
Inwendige bouw van het oog
Lens: functie: van belang om te kunnen accommoderen (scherpstellen).
Corpus ciliare (straalvormige lichaam)
M. ciliares: spieren van belang om aan de ooglens te kunnen trekken of loslaten, om
te kunnen accommoderen.
Lensbandjes: functie: houden de lens vast.
Achterste oogholte:
Glasachtige lichaam: zorgt voor de vorm van je oog.
- Als de druk van de gel weg valt zie je zwarte vlekken.
Voorste oogholte: (oogkamers)
Bevat kamervocht: functie:
- Het oog te voorzien van voedingsstoffen.
- Uitdroging van het oog te voorkomen.
, Licht intensiteit
Twee spieren:
1. M. Dilatator pupillae Het verwijden (=radiaal, weinig licht)
2. M. Constrictor pupillae Het samentrekken (=concentrisch, veel licht)
Buitenste segment: membraan schijfjes: functie; licht.
Melanine: functie: korrels zorgen dat het licht geabsorbeerd wordt aan de achterkant.
Fotosensoren:
- Staafjes: zwart/wit
- Kegeltjes: groen, rood, blauw. (Kleur)
Macula/gele vlek: meeste kegeltjes:
Met minder licht ga je een zwart/wit zien doordat de staafjes minder gevoelig voor kleur zijn.
En scherpzien.
Blinde vlek: bevat geen kegeltjes en staafjes!
oogzenuw verlaat het oog, dus geen fotosensoren.
Lichtgevoelige pigment (waardoor we licht zien)
Rodopsine: retinal (vitamine A) + opsine.
- Het retinal veranderd van vorm
--> zorgt ervoor dat actiepotentialen sneller gaan verlopen
--> via zenuw naar hersenen.
Casus: bijstellen van je oog van licht naar donker of andersom:
Rodopsine moet herstellen, hierdoor zie je secondes even niets.
Accommoderen: scherpstellen
- Convergeren: breken van licht waardoor het bij elkaar komt
- Divergeren: breken van licht waardoor het uit elkaar gaat
Ver zien:
- M. ciliaris in rust
- Lensbandjes strak
- Lens plat: zorgt ervoor dat licht minder ver wordt gebroken.
Dichtbij zien:
- M. ciliaris samengetrokken
- Lensbandjes los
- Lens bol: licht wordt sterker gebroken
Ouderdom: lens minder flexibel.
Brekingsafwijkingen
Bijziend: alles wat dichtbij zie je goed, ver niet. Je oog is goed in breken van licht. Nadeel:
wanneer licht van ver komt breekt het te snel en zie je onscherp. Oorzaken: oog is te lang
gerekt, door lens/hoornvlies. Convergerende lens nodig (+) (bol).
Verziend: Ver zie je goed, dichtbij niet. Niet sterk genoeg gebroken. Je hebt een
divergerende lens nodig (-) (plat/hol).
