Inhoudsopgave
Les 1 – Anatomie en fysiologie van het spijsverteringsstelsel................................................................2
Les 2 – Opname en vertering van voedingsmiddelen.............................................................................8
Les 4 – Voeding en ondervoeding.........................................................................................................13
Les 5 – Overgewicht en Obesitas..........................................................................................................17
Les 6 – Pathologie spijsverteringsstelsel deel 1....................................................................................18
Les 7 – Pathologie spijsverteringsstelsel deel 2....................................................................................24
Les 8 – Diagnostiek van het spijsverteringsstelsel................................................................................28
Les 9 – Anatomie van de nieren...........................................................................................................31
Les 10 – Fysiologie van de nieren.........................................................................................................36
Les 11 – Anatomie en fysiologie van het urinewegstelsel en vochthuishouding.................................42
Les 12 – Nierinsufficiëntie.....................................................................................................................46
Les 13 – Dialyse en niertransplantatie..................................................................................................51
Les 14 – Pathologie van de nieren en urinewegen...............................................................................53
Les 15 – Urine-incontinentie.................................................................................................................58
,Les 1 – Anatomie en fysiologie van het spijsverteringsstelsel
Spijverteringsstelsel: levert de brandstof waardoor alle lichaamscellen kunnen blijven functioneren +
de bouwstoffen die nodig zijn voor celgroei en -herstel.
Het spijsverteringsstelsel verwerkt het voedsel en neemt voedingsstoffen op. Voedingsstoffen zijn de
stoffen uit het voedsel die nodig zijn voor normale fysiologische functies. Dit zijn koolhydraten,
eiwitten, vetten, vitaminen, mineralen en water.
Verteringsprocessen:
1. Ingestie: innemen van voedsel (door mechanische verwerking)
2. Mechanische verwerking: kauwen van voedingsmiddelen
3. Vertering: chemische afbraak van voedsel tot kleinere deeltjes voor opname
4. Secretie: afgeven/ uitscheiden van water, zuren, enzymen en buffers door het epitheel van het
spijsverteringskanaal en naar de interstitiële vloeistof van het spijsverteringskanaal
5. Opname
6. Defecatie/uitdrijving: verwijderen van afvalproducten uit het lichaam
Deglutitie: slikken
Segmentatie: knedende beweging waardoor de darminhoud met verteringssappen wordt gemengd.
(in de dunne darm)
Peristaltiek: golven van spiercontracties. Het proces waardoor de darminhoud door het
spijsverteringskanaal wordt gestuwd.
Mondholte (cavum oris)
Betast en onderzoekt voedsel (giftige stoffen) voordat het wordt ingeslikt
Mechanische vertering
Bevochtigen voedsel door speeksel
Chemische vertering door enzymen in speeksel
Farynx (keelholte); orofarynx -> laryngofarynx
, Gezamenlijke doorgang voor vast voedsel, vloeistoffen en lucht
Door spiercontracties tijdens het slikken stuwt de voeding de oesophagus in
Oesophagus (slokdarm)
Vervoeren van vast voedsel en vloeistoffen naar de maag
Peristaltische beweging
Kringspieren: de slokdarm trekt in de breedte samen. Vooral bij voedsel boven in de
slokdarm.
Lentespieren: slokdarm gaat in de lengte samentrekken
Gaster (maag)
Opsla
g van voedsel. Door de
plooien kan de maag
zich uitrekken
wanneer er voedsel
binnenkomt.
Mech
a nische vertering;
voedsel kneden door bewegingen, zoutzuur, enzymen
Binnenkant is bekleed met slijmvlies. Zo wordt de maag beschermd tegen het zure maagsap.
Maagsap: bevat o.a. zoutzuur en enzymen.
Enzymen: breken het voedsel af
Zoutzuur: maakt bacteriën dood
Verbreken van chemische verbindingen door de werking van zuren en enzymen
Productie van een intrinsieke factor; een verbinding die
noodzakelijk is voor de opname van vitamine B12 in de dunne darm
Nervus vagus; ontvangen van seintjes. Zien, ruiken, denken of
proeven van voedsel zet de maag aan het werk
Rekreceptoren zorgen voor uitrekking
Chemoreceptoren zorgen voor verhoging pH
Bevat een gaspedaal en een rem. Hormonen zorgen voor negatieve
terugkoppeling.
De maag bestaat uit de cardia (verbonden met oesophagus),
fundus, corpus, pylorus (verbonden met dunne darm).
Chymus: half vloeibaar mengsel van voeding en
spijsverteringssappen (spijsbrei)
De vorming van zuur en enzymen door de mucosa kan worden
aangestuurd door het centraal zenuwstelsel.
1. Cefalische fase; begint wanneer je voedsel waarneemt of er aan denkt.
2. Gastrische fase; begint wanneer voedsel in de maag is aangekomen.
Hormoon: gastrine
, 3. Intestinale fase; begint wanneer de eerste chymus de duodenum binnenkomt. De regulering
van deze fase werkt grotendeels remmend. Bijv.: door de verplaatsing van de chymus
worden rekreceptoren in de maag tijdelijk minder geprikkeld.
Door het binnenkomen van de chymus komen hormonen vrij:
Secretine
CCK
GIP
Dunne darm (intestinum tenu)
In de dunne darm vindt het belangrijkste deel van de spijsvertering plaats. De enzymen breken het
voedsel af naar kleinere deeltjes: voedingsstoffen. De belangrijke voedingsstoffen worden
opgenomen in het lichaam -> komen via de darmwand in het bloed terecht.
De dunne darm bestaat uit:
1. Twaalfvingerige darm (duodenum): Hier wordt het
eten gemengd met spijsverteringssappen; enzymen
(alvleesklier) en gal voor verteren (vooral vetten)
(lever, galblaas).
2. Nuchtere darm (jejunum): hier wordt een groot deel
van de voedingsstoffen opgenomen uit onze voeding.
3. Kronkeldarm (ileum). Hier wordt onder andere
vitamine B12 opgenomen in het lichaam. Ook kan de
kronkeldarm de functie van de nuchtere darm
overnemen als deze ziek is of minder goed
functioneert.
Darmwand: darmplooien -> darmvlokken -> bloedvaatjes +
lymfevaatjes
De cellen bevatten ook kleine plooitjes: microvili
Dikke darm (intestinum)
Les 1 – Anatomie en fysiologie van het spijsverteringsstelsel................................................................2
Les 2 – Opname en vertering van voedingsmiddelen.............................................................................8
Les 4 – Voeding en ondervoeding.........................................................................................................13
Les 5 – Overgewicht en Obesitas..........................................................................................................17
Les 6 – Pathologie spijsverteringsstelsel deel 1....................................................................................18
Les 7 – Pathologie spijsverteringsstelsel deel 2....................................................................................24
Les 8 – Diagnostiek van het spijsverteringsstelsel................................................................................28
Les 9 – Anatomie van de nieren...........................................................................................................31
Les 10 – Fysiologie van de nieren.........................................................................................................36
Les 11 – Anatomie en fysiologie van het urinewegstelsel en vochthuishouding.................................42
Les 12 – Nierinsufficiëntie.....................................................................................................................46
Les 13 – Dialyse en niertransplantatie..................................................................................................51
Les 14 – Pathologie van de nieren en urinewegen...............................................................................53
Les 15 – Urine-incontinentie.................................................................................................................58
,Les 1 – Anatomie en fysiologie van het spijsverteringsstelsel
Spijverteringsstelsel: levert de brandstof waardoor alle lichaamscellen kunnen blijven functioneren +
de bouwstoffen die nodig zijn voor celgroei en -herstel.
Het spijsverteringsstelsel verwerkt het voedsel en neemt voedingsstoffen op. Voedingsstoffen zijn de
stoffen uit het voedsel die nodig zijn voor normale fysiologische functies. Dit zijn koolhydraten,
eiwitten, vetten, vitaminen, mineralen en water.
Verteringsprocessen:
1. Ingestie: innemen van voedsel (door mechanische verwerking)
2. Mechanische verwerking: kauwen van voedingsmiddelen
3. Vertering: chemische afbraak van voedsel tot kleinere deeltjes voor opname
4. Secretie: afgeven/ uitscheiden van water, zuren, enzymen en buffers door het epitheel van het
spijsverteringskanaal en naar de interstitiële vloeistof van het spijsverteringskanaal
5. Opname
6. Defecatie/uitdrijving: verwijderen van afvalproducten uit het lichaam
Deglutitie: slikken
Segmentatie: knedende beweging waardoor de darminhoud met verteringssappen wordt gemengd.
(in de dunne darm)
Peristaltiek: golven van spiercontracties. Het proces waardoor de darminhoud door het
spijsverteringskanaal wordt gestuwd.
Mondholte (cavum oris)
Betast en onderzoekt voedsel (giftige stoffen) voordat het wordt ingeslikt
Mechanische vertering
Bevochtigen voedsel door speeksel
Chemische vertering door enzymen in speeksel
Farynx (keelholte); orofarynx -> laryngofarynx
, Gezamenlijke doorgang voor vast voedsel, vloeistoffen en lucht
Door spiercontracties tijdens het slikken stuwt de voeding de oesophagus in
Oesophagus (slokdarm)
Vervoeren van vast voedsel en vloeistoffen naar de maag
Peristaltische beweging
Kringspieren: de slokdarm trekt in de breedte samen. Vooral bij voedsel boven in de
slokdarm.
Lentespieren: slokdarm gaat in de lengte samentrekken
Gaster (maag)
Opsla
g van voedsel. Door de
plooien kan de maag
zich uitrekken
wanneer er voedsel
binnenkomt.
Mech
a nische vertering;
voedsel kneden door bewegingen, zoutzuur, enzymen
Binnenkant is bekleed met slijmvlies. Zo wordt de maag beschermd tegen het zure maagsap.
Maagsap: bevat o.a. zoutzuur en enzymen.
Enzymen: breken het voedsel af
Zoutzuur: maakt bacteriën dood
Verbreken van chemische verbindingen door de werking van zuren en enzymen
Productie van een intrinsieke factor; een verbinding die
noodzakelijk is voor de opname van vitamine B12 in de dunne darm
Nervus vagus; ontvangen van seintjes. Zien, ruiken, denken of
proeven van voedsel zet de maag aan het werk
Rekreceptoren zorgen voor uitrekking
Chemoreceptoren zorgen voor verhoging pH
Bevat een gaspedaal en een rem. Hormonen zorgen voor negatieve
terugkoppeling.
De maag bestaat uit de cardia (verbonden met oesophagus),
fundus, corpus, pylorus (verbonden met dunne darm).
Chymus: half vloeibaar mengsel van voeding en
spijsverteringssappen (spijsbrei)
De vorming van zuur en enzymen door de mucosa kan worden
aangestuurd door het centraal zenuwstelsel.
1. Cefalische fase; begint wanneer je voedsel waarneemt of er aan denkt.
2. Gastrische fase; begint wanneer voedsel in de maag is aangekomen.
Hormoon: gastrine
, 3. Intestinale fase; begint wanneer de eerste chymus de duodenum binnenkomt. De regulering
van deze fase werkt grotendeels remmend. Bijv.: door de verplaatsing van de chymus
worden rekreceptoren in de maag tijdelijk minder geprikkeld.
Door het binnenkomen van de chymus komen hormonen vrij:
Secretine
CCK
GIP
Dunne darm (intestinum tenu)
In de dunne darm vindt het belangrijkste deel van de spijsvertering plaats. De enzymen breken het
voedsel af naar kleinere deeltjes: voedingsstoffen. De belangrijke voedingsstoffen worden
opgenomen in het lichaam -> komen via de darmwand in het bloed terecht.
De dunne darm bestaat uit:
1. Twaalfvingerige darm (duodenum): Hier wordt het
eten gemengd met spijsverteringssappen; enzymen
(alvleesklier) en gal voor verteren (vooral vetten)
(lever, galblaas).
2. Nuchtere darm (jejunum): hier wordt een groot deel
van de voedingsstoffen opgenomen uit onze voeding.
3. Kronkeldarm (ileum). Hier wordt onder andere
vitamine B12 opgenomen in het lichaam. Ook kan de
kronkeldarm de functie van de nuchtere darm
overnemen als deze ziek is of minder goed
functioneert.
Darmwand: darmplooien -> darmvlokken -> bloedvaatjes +
lymfevaatjes
De cellen bevatten ook kleine plooitjes: microvili
Dikke darm (intestinum)
