Samenvatting Gedragsbeïnvloeding
___________________________________________________________________________
H1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
,Hoofdstuk 1 Denken in termen van nurture
Nature (genen) versus nurture (opvoeding/leerprocessen).
Mensbeeld:
Een mensbeeld bevat ideeën over hoe je denkt dat mensen in elkaar zitten. Dit beeld heeft
consequenties voor de mate waarin je bijvoorbeeld gelooft dat gedrag beïnvloedbaar is.
Voorbeeld: als je denkt dat het IQ bij de geboorte voor het grootste deel vastligt, zul
je niet zo snel aan een trainingsprogramma meedoen die is gericht op het verhogen
van het IQ.
Het antwoord op de vraag in welke mate gedrag door genen of door opvoeding wordt
bepaald, bepaalt:
- Het eigen gedrag
- Het geloof in de beïnvloedbaarheid van het gedrag van anderen
- De manier waarom het gedrag van anderen geïnterpreteerd en beoordeeld wordt
Genetisch gedetermineerd versus genetische predispositie:
- De opvatting dat mensen gedetermineerd zijn (door hun genetische materiaal) houdt
doorgaans in dat genen bepalend zijn bij het tot uiting komen van eigenschappen. De
omgeving geeft hier geen, of slechts in zeer beperkte mate invloed op.
- De opvatting dat mensen een predispositie hebben (door hun genetische materiaal)
houdt doorgaans in dat iemand aanleg heeftop bijvoorbeeld depressief te worden.
Dit betekent niet dat diegene ook daadwerkelijk depressief wordt; de omgeving heeft
hier ook invloed op.
Iedereen bezit impliciete (onuitgesproken en onbewuste) theorieën. Soorten theorieën:
1. Incremental theory
Iets staat niet vast, is te ontwikkelen.
2. Entity theory
Iets staat vast, is niet te ontwikkelen.
Of je voor een bepaalde eigenschap een incremental of een entity theory hebt, heeft invloed
op hoe je tegenover het testen van die eigenschap zal staan, hoe je de testsituatie ervaart en
hoe je de resultaten van de test interpreteert.
Voorbeeld: een IQ-test.
Geloof in veranderbaarheid is te beïnvloeden.
De belangrijkste vraag van gedragsbeïnvloeders: in hoeverre kunnen eigenschappen en
gedrag beïnvloed worden?
Lichamelijke kenmerken en prestaties
Oogkleur, haarkleur en geslacht en lengte ligt al grotendeels vast bij de conceptie. Echter, of
je ook daadwerkelijk de 1 meter 80 wordt die in je genen besloten zit, hangt af van je
ontwikkeling. Onder normale omstandigheden heb je weinig invloed op dergelijke
lichamelijke kenmerken. Ook lichaamsbouw ligt voor een groot deel in de genen besloten.
, Als afwijkingen, stoornissen en ziekten afwezig zijn, dan liggen dergelijke kenmerken
grotendeels vast. Sommige aspecten kun je, ondanks dat ze voor een groot deel genetisch
bepaald zijn, wel degelijk (verder) ontwikkelen. Voorbeeld: wat doe je met je aangeboren
potentieel om een atletische bouw te krijgen? Het lichaamsgewicht is onderhevig aan
beïnvloedingspogingen. Het is de wisselwerking tussen aanleg, voedselinname en
energieverbruik dat je lichaamsgewicht bepaald. Dus hoewel iemand aanleg kan hebben om
overgewicht te krijgen, hoeft dit niet daadwerkelijk te gebeuren. Het daadwerkelijke gewicht
wordt grotendeels bepaald door gedrag.
Persoonlijkheid
Mensen vertonen een aangeboren verschil in temperament. Hieronder verstaan we:
stabiele, vroeg optredende individuele verschillen in emotionaliteit, energie, aandacht en
volharding, reactiviteit en vriendelijkheid. Temperament kan voor 40% toegeschreven
worden aan genetische variëteit. Alsnog wordt dus ongeveer 60% van de individuele
verschillen toegeschreven aan ‘specifieke omgevingsvariabelen’ (contact met vrienden,
ziekten en ongelukken enz.). Mensen worden geboren met bepaalde eigenschappen (traits)
en wat ze kunnen leren door ervaring is de mogelijkheid om controle over deze
eigenschappen uit te oefenen. Het is af te raden om je als gedragsbeïnvloeder te richten op
iemands persoonlijkheid, maar je kunt iemand wel leren omgaan met bepaalde
eigenschappen.
Persoonlijkheidsstoornis:
Houdt in dat iemand last heeft van persoonlijkheidskenmerken die (a) afwijken van de
populatienorm, (b) inflexibel of star zijn en (c) leiden tot sociale en/of functionele
beperkingen. Drie groepen:
1. De dramatische en/of hyperemotionele types
2. De angstige en/of teruggetrokken types
3. De zonderlinge en/of excentrieke types
Cognitieve capaciteiten en prestaties
Wat betreft het IQ lijkt er sprake te zijn van een aangeboren potentieel. IQ is voor 50 tot 80%
genetisch bepaald. Echter, je intelligentie moet ontwikkelen. Of je volledig gebruikmaakt van
het aangeboren potentieel, hangt af van de mogelijkheden die je krijgt wat betreft onderwijs
en opvoeding. Voor 65% staat bij de geboorte vast hoe snel je bijvoorbeeld informatie op
kan nemen en kan verwerken in je hersenen. Toch zijn de hersenen trainbaar. Oefening is de
voornaamste factor: mensen hebben minimaal 10.000 uren ‘bewuste oefening (deliberate
practice) nodig om expert op een bepaald gebied te worden. Deliberate practice theory:
verschillen tussen experts en amateurs kunnen verklaard worden door het verschil in het
aantal uren bewuste oefening.
Kortom:
- Ga ervan uit dat verbetering mogelijk is mits de juiste oefenstrategieën worden
toegepast.
- Ga na wat degene wiens cognitieve prestaties je wilt verbeteren zelf gelooft: is
verbetering mogelijk of niet?
- Denkt degene dat verbetering niet mogelijk is, richt je dan eerst op deze opvattingen
en leer degene de juiste copingsvaardigheden.
___________________________________________________________________________
H1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
,Hoofdstuk 1 Denken in termen van nurture
Nature (genen) versus nurture (opvoeding/leerprocessen).
Mensbeeld:
Een mensbeeld bevat ideeën over hoe je denkt dat mensen in elkaar zitten. Dit beeld heeft
consequenties voor de mate waarin je bijvoorbeeld gelooft dat gedrag beïnvloedbaar is.
Voorbeeld: als je denkt dat het IQ bij de geboorte voor het grootste deel vastligt, zul
je niet zo snel aan een trainingsprogramma meedoen die is gericht op het verhogen
van het IQ.
Het antwoord op de vraag in welke mate gedrag door genen of door opvoeding wordt
bepaald, bepaalt:
- Het eigen gedrag
- Het geloof in de beïnvloedbaarheid van het gedrag van anderen
- De manier waarom het gedrag van anderen geïnterpreteerd en beoordeeld wordt
Genetisch gedetermineerd versus genetische predispositie:
- De opvatting dat mensen gedetermineerd zijn (door hun genetische materiaal) houdt
doorgaans in dat genen bepalend zijn bij het tot uiting komen van eigenschappen. De
omgeving geeft hier geen, of slechts in zeer beperkte mate invloed op.
- De opvatting dat mensen een predispositie hebben (door hun genetische materiaal)
houdt doorgaans in dat iemand aanleg heeftop bijvoorbeeld depressief te worden.
Dit betekent niet dat diegene ook daadwerkelijk depressief wordt; de omgeving heeft
hier ook invloed op.
Iedereen bezit impliciete (onuitgesproken en onbewuste) theorieën. Soorten theorieën:
1. Incremental theory
Iets staat niet vast, is te ontwikkelen.
2. Entity theory
Iets staat vast, is niet te ontwikkelen.
Of je voor een bepaalde eigenschap een incremental of een entity theory hebt, heeft invloed
op hoe je tegenover het testen van die eigenschap zal staan, hoe je de testsituatie ervaart en
hoe je de resultaten van de test interpreteert.
Voorbeeld: een IQ-test.
Geloof in veranderbaarheid is te beïnvloeden.
De belangrijkste vraag van gedragsbeïnvloeders: in hoeverre kunnen eigenschappen en
gedrag beïnvloed worden?
Lichamelijke kenmerken en prestaties
Oogkleur, haarkleur en geslacht en lengte ligt al grotendeels vast bij de conceptie. Echter, of
je ook daadwerkelijk de 1 meter 80 wordt die in je genen besloten zit, hangt af van je
ontwikkeling. Onder normale omstandigheden heb je weinig invloed op dergelijke
lichamelijke kenmerken. Ook lichaamsbouw ligt voor een groot deel in de genen besloten.
, Als afwijkingen, stoornissen en ziekten afwezig zijn, dan liggen dergelijke kenmerken
grotendeels vast. Sommige aspecten kun je, ondanks dat ze voor een groot deel genetisch
bepaald zijn, wel degelijk (verder) ontwikkelen. Voorbeeld: wat doe je met je aangeboren
potentieel om een atletische bouw te krijgen? Het lichaamsgewicht is onderhevig aan
beïnvloedingspogingen. Het is de wisselwerking tussen aanleg, voedselinname en
energieverbruik dat je lichaamsgewicht bepaald. Dus hoewel iemand aanleg kan hebben om
overgewicht te krijgen, hoeft dit niet daadwerkelijk te gebeuren. Het daadwerkelijke gewicht
wordt grotendeels bepaald door gedrag.
Persoonlijkheid
Mensen vertonen een aangeboren verschil in temperament. Hieronder verstaan we:
stabiele, vroeg optredende individuele verschillen in emotionaliteit, energie, aandacht en
volharding, reactiviteit en vriendelijkheid. Temperament kan voor 40% toegeschreven
worden aan genetische variëteit. Alsnog wordt dus ongeveer 60% van de individuele
verschillen toegeschreven aan ‘specifieke omgevingsvariabelen’ (contact met vrienden,
ziekten en ongelukken enz.). Mensen worden geboren met bepaalde eigenschappen (traits)
en wat ze kunnen leren door ervaring is de mogelijkheid om controle over deze
eigenschappen uit te oefenen. Het is af te raden om je als gedragsbeïnvloeder te richten op
iemands persoonlijkheid, maar je kunt iemand wel leren omgaan met bepaalde
eigenschappen.
Persoonlijkheidsstoornis:
Houdt in dat iemand last heeft van persoonlijkheidskenmerken die (a) afwijken van de
populatienorm, (b) inflexibel of star zijn en (c) leiden tot sociale en/of functionele
beperkingen. Drie groepen:
1. De dramatische en/of hyperemotionele types
2. De angstige en/of teruggetrokken types
3. De zonderlinge en/of excentrieke types
Cognitieve capaciteiten en prestaties
Wat betreft het IQ lijkt er sprake te zijn van een aangeboren potentieel. IQ is voor 50 tot 80%
genetisch bepaald. Echter, je intelligentie moet ontwikkelen. Of je volledig gebruikmaakt van
het aangeboren potentieel, hangt af van de mogelijkheden die je krijgt wat betreft onderwijs
en opvoeding. Voor 65% staat bij de geboorte vast hoe snel je bijvoorbeeld informatie op
kan nemen en kan verwerken in je hersenen. Toch zijn de hersenen trainbaar. Oefening is de
voornaamste factor: mensen hebben minimaal 10.000 uren ‘bewuste oefening (deliberate
practice) nodig om expert op een bepaald gebied te worden. Deliberate practice theory:
verschillen tussen experts en amateurs kunnen verklaard worden door het verschil in het
aantal uren bewuste oefening.
Kortom:
- Ga ervan uit dat verbetering mogelijk is mits de juiste oefenstrategieën worden
toegepast.
- Ga na wat degene wiens cognitieve prestaties je wilt verbeteren zelf gelooft: is
verbetering mogelijk of niet?
- Denkt degene dat verbetering niet mogelijk is, richt je dan eerst op deze opvattingen
en leer degene de juiste copingsvaardigheden.
