Samenvatting Ethiek (in sociaalagogische beroepen)

Ethiek in sociaal agogische beroepen
Hoofdstuk 1 Moraal en ethiek
Morele vragen gaan over goed en kwaad en de manier waarop mensen zouden
moeten leven, maar men moet in de keuze wel vrij zijn en zelf verantwoordelijk
zijn.
Morele opvattingen zijn een antwoord op de vraag hoe iemand zich goed en
verantwoordelijk kan gedragen.
Moraal kan gebaseerd worden op intuïtie, emoties, rationele overwegingen. Gaat
om waarden en normen
Moralen:
 Hechtingsmoraal
o Hoe omgaan met mensen met wie we verbonden zijn
 Geweldmoraal
o Hoe omgaan met bedreigende situaties
 Reinigingsmoraal
o Reinheid koppelen aan goede en besmetting aan kwade
o Tegen vreemde stoffen werern
 Samenwerkingsmoraal
o Hoe met elkaar omgaan en samenwerken
o Vertrouwen
o Collectieve samenwerking (door samenwerking iets krijgen dat ze
individueel niet zou lukken)
 Beginselenmoraal
o Zoeken naar redelijke argumenten om goed of fout te onderbouwen
o Als enige niet instinctief

Micro-, meso- en macroniveau
 Microniveau
o Morele vragen over manier van mens tot mens omgang
o In alle menselijke relaties
 Mesoniveau
o Organisaties maken morele vragen
o Visie van de instelling
 Macroniveau
o Manier waarop samenleving moet worden ingericht
o Politieke keuzes (vrijheid, gelijkheid, rechtvaardigheid,
verantwoordelijkheid)

Waarden, normen en deugden
 Waarden
o Wat vindt men waardevol
o Waarnaar wordt gestreefd
o Idealen voor kwaliteit van het leven
 Rechtvaardigheid, vrijheid, autonomie, gezondheid,
solidariteit, betrouwbaarheid
 Normen
o Handelingsvoorschriften
 Morele normen

,  Wat zou moeten zijn
 Omgangsnormen
 Richtlijn voor handelen of maatstaf achteraf
 Waarde kan vertaald worden in een norm
 Soms bestaan er meningsverschillen
 Te sterk gericht op normen is verstarring
 Fatsoensnormen
 Gedragsreels
 Wat is gepast/fatsoenlijk
 Vier criteria voor overtreden conventie (goede
manieren) of morele norm
o Ernst
 Morele normovertreding is ernstiger
o Straf
 Voor morele normovertreding zwaarder
o Regelcontingentie
o Autoriteit
 Juridische normen
 Opvattingen over wat een goede maatschappij is
 Morele regels
 Moralen, waarden en normen vastgelegd in wetten
 Deugden
o Min of meer vaste, goede eigenschap van persoon die tot moreel
handelen leidt is een deugd
o Moed, zorgzaamheid, naastenliefde, hoop, respect, integriteit etc
bijvoorbeeld
o Komen vaak overeen met waarden
 Zijn verinnerlijkt

Klein schemaatje
Begrip Definitie Voorbeeld
Waarde Ideaal, dat wezenlijk is Rechtvaardigheid
voor de kwaliteit van
leven
Norm Handelingsvoorschrift Geef mensen gelijke
kansen
Deugd Goede eigenschap die de Integriteit
handelswijze van de
mens bepaald


Ethiek
 Descriptieve (beschrijvende) ethiek
o Moraal in een gemeenschap
o Feiten
 Hoe gedragen mensen zich in morele kwesties en met welke
argumenten
 Geen eigen mening nodig
 Prescriptieve of normatieve ethiek
o Normatieve ethiek
 Principes van de moraal kritisch onderzoeken

,  Nieuwe uitgangspunten vinden voor morele keuzes
 Hoe zouden mensen zich moeten gedragen
 Gaat over waarden
o Prescriptieve ethiek
 Algemene principes vinden waarmee bepaald kan worden wat
moreel juist gedrag is
 Voorschrift voor gedrag van mensen
 Beroepsethiek
o Voor bepaalde beroepsgroepen specifieke morele regels
o Descriptief vaak
o Prescriptief kan ook
 Beroepscodes
 Meta-ethiek
o Reflectie op betekenis, herkomst en geldigheid van visies op goed
en kwaad
o Hoe vrij zijn mensen in hun handelen
o Fundamentele meta-ethische vragen
 Zijn waarden universeel of cultuurgebonden?
 Cultureel relativisme of universele waarden
o Cultureel relativisme
 Bepaalde handeling wordt in de ene
cultuur goedgekeurd en in andere
afgewezen
 Normen en waarden van een cultuur zijn
niet perse beter of slechter dan van een
andere cultuur
 Beschrijvend of normatief
 Ethisch relativisme (alles van die cultuur
hoort erbij en kan gerechtvaardigd
worden) en subjectivisme (morele
principes zijn individueel en alleen juist als
persoon deze zelf goedkeurt)
 Kritiek:
 Leidt tot morele verlamming of
apathie (geen basis van waaruit het
bekritiseerd kan worden)
 Hervorming kan niet echt meer
 Tolerantie kan in theorie ook geen
universele waarde zijn dus kan
eigenlijk ook niet
o Universele waarden
 Universalisme
 Fundamentele morele principes zijn
universeel geldig en toepasbaar op
vergelijkbare mensen in vergelijkbare
situaties
 Beschrijvend of normatief
o Schema:
Begrip Aspecten U
Cultureel relativisme Beschrijvend In
an
w