Samenvatting Kennisbasis
Nederlands
Inhoud van de kennisbasis toets:
,Inhoud
Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal.......................................................................................................4
Het taalonderwijs..............................................................................................................................4
Het taalsysteem.................................................................................................................................5
Hoofdstuk 3: Mondelinge taalvaardigheid.............................................................................................6
Taalverwerving..................................................................................................................................6
Spreek & luister strategieën..............................................................................................................7
Spreek & luister doelen.....................................................................................................................7
Gesprekssoorten................................................................................................................................8
Hoofdstuk 4: Woordenschat..................................................................................................................8
Het woordgeheugen..........................................................................................................................8
Woordenschatverwerving.................................................................................................................8
Woordleerstrategieën.......................................................................................................................9
Soorten taalgebruik...........................................................................................................................9
Hoofdstuk 5: Beginnende geletterdheid................................................................................................9
Geletterdheid.....................................................................................................................................9
Ontwikkeling geletterdheid.............................................................................................................10
Auditieve vaardigheden...................................................................................................................10
Visuele vaardigheden.......................................................................................................................11
Elementaire leeshandeling..............................................................................................................11
Hoofdstuk 6: Technisch lezen..............................................................................................................12
Theorieën over het leesproces........................................................................................................12
Strategieën technisch lezen.............................................................................................................12
Voordrachtaspecten........................................................................................................................13
Leesniveaus.....................................................................................................................................13
Technisch lezen in de samenleving..................................................................................................13
Hoofdstuk 7: Begrijpend lezen.............................................................................................................14
Leesvaardigheden voor begrijpend lezen........................................................................................14
Leesstrategieën................................................................................................................................15
Technieken voor informatieverwerking...........................................................................................15
Hoofdstuk 8: Stellen............................................................................................................................16
Functies van het schrijven................................................................................................................16
Het schrijfproces..............................................................................................................................16
Hoofdstuk 9: Jeugdliteratuur...............................................................................................................17
Literaire genres................................................................................................................................17
,Hoofdstuk 10: Taalbeschouwing..........................................................................................................18
Taalvariatie......................................................................................................................................20
Taalverandering...............................................................................................................................20
Taalbeschouwingsstrategieën..........................................................................................................20
Hoofdstuk 11: Spelling.........................................................................................................................21
Schriftsystemen...............................................................................................................................21
Spellingsprincipes van het Nederlands............................................................................................21
Spellingstrategieën..........................................................................................................................22
,Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal
Het taalonderwijs
In de klas wordt ongeveer acht uur per week aan taalonderwijs besteedt. Veel tijd zit in het lezen en
spellen. Er zijn vijf argumenten waarom er taallessen worden gegeven op school:
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen NIET spontaan.
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid eigen
maken.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijkse leven.
4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs.
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijdragen, dan moet je daar apart
aandacht aan besteden.
Veel onderdelen van het taalonderwijs komen geïntegreerd aan bod met andere vakken. Bij een
taalmethode zijn de verschillende onderdelen vaak opgesplitst in domeinen. De nadruk ligt vooral op
het schriftelijke taalgebruik (taalvorm). Het lesgeven aan de hand van een methode noemen we
traditioneel taalonderwijs.
Binnen de kerndoelen voor het taalonderwijs wordt de volgende onderverdeling gehanteerd:
- Mondeling onderwijs
- Schriftelijk onderwijs
- Taalbeschouwing, waaronder strategieën.
In de taalmethoden zien we een nog verfijndere verdeling van de domeinen (vanaf groep 3):
- Mondelinge taalvaardigheid
Het spreken en luisteren staat centraal. Ze maken kennis met verschillende mondelinge
gespreksvormen.
- Woordenschat
Het aanleren van de betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen en
spreekwoorden. Ook leren kinderen strategieën om achter een betekenis van een woord te
komen.
- Beginnende geletterdheid
Dit is het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken. Vooral het leren lezen
in groep 3 is een belangrijk onderdeel, dit word ook wel aanvankelijk lezen genoemd.
In de ontwikkeling van geletterdheid worden 3 stadia onderscheiden:
Ontluikende geletterdheid (0-4 jaar)
Beginnende geletterdheid (groep 1 – groep 3)
Gevorderde geletterdheid (vanaf groep 3)
- Voortgezet technisch lezen
Dit is het leesonderwijs dat na de fase van aanvankelijk lezen begint. Het gaat hierbij om het
ontcijferen van letters en het hardop lezen van woorden.
- Begrijpend lezen
Een andere vorm van voortgezet lezen. het gaat om het begrijpen van de tekst en het
achterhalen van de bedoeling.
- Stellen
Het schrijven van teksten.
- Jeugdliteratuur
Het gaat om het lezen van leesboeken met literaire teksten.
- Taalbeschouwing
, Bij taalbeschouwing leren we kinderen te reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets
verwoord en gebruikt wordt. Dit is ook wel de traditionele grammatica. Kinderen ontleden
zinnen in zinsdelen en kunnen verschillende soorten woorden benomen.
- Spelling
Het gaat erom dat de meest voorkomende woorden correct geschreven worden en dat de
spellingsregels toegepast kunnen worden.
Het taalsysteem
Taal heeft verschillende functies:
- De communicatieve functie of sociale functie
Je gebruikt de taal als communicatie middel. Het gaat om de interactie tussen twee mensen.
Er zijn verschillende sociale taalfuncties:
Zelfhandhaving: Opkomen voor jezelf en jezelf verdedigen.
Zelfsturing: Je handelingen ordenen in woorden en plannen aankondigen.
Sturing van anderen: Gedrag van andere beïnvloeden.
Structurering van het gesprek: Taal gebruiken om het gespreksverloop te
beïnvloeden.
- De conceptualiserende of cognitieve functie
Je gebruikt de taal als een hulpmiddel om je gedachten te ordenen en greep te krijgen op de
werkelijkheid. Al pratend en zoekend naar de woorden krijg je vaak wat meer greep op de
taak, dit is de cognitieve functie. Er zijn drie cognitieve taalfuncties:
Rapporteren: Je hebt iets meegemaakt of gezien en je vertelt hierover.
Redeneren: Je bewerkt een gebeurtenis door een extra denkstap in te bouwen,
zoals: onderbouwen en concluderen.
Projecteren: Je probeert je te verplaatsen in de gedachte en gevoelens van iemand
anders.
- De expressieve functie
Taal gebruiken om te experimenteren, om hun gevoelens te uiten, om iets te zeggen dat
andere nog niet eerder zo gezegd hebben.
Het vermogen om de communicatieve functie van taal te gebruiken, wordt ook wel de
communicatieve competentie genoemd. Kinderen moeten de communicatie eigen maken door de
formulering te verbeteren. VB: Koekje! of ‘Mag ik een koekje?’. Of je de communicatieve
competentie goed kunt gebruiken, hangt af van je kennis van het taalsysteem en de taalregels. Je
moet je taalgebruik kunnen aanpassen aan verschillende taalgebruik situaties.
De communicatieve competentie wordt ook wel onderscheiden is 4 deel competenties:
1. Grammaticale competentie: Kennen van de regels, woordenschat, vervoegen en verbuigen
van woorden en correcte uitspraak.
2. Tekstuele competentie: Kennis van gesproken en geschreven teksten.
3. Strategische competentie: Het vermogen van een taalgebruiker om strategieën te hanteren
om zo bepaalde doelen te behalen.
4. Functionele competentie: Het vermogen van een taalgebruiker om zijn taalgebruik aan te
passen aan een specifieke situatie.
De laatste twee competenties worden ook wel pragmatische competentie genoemd, ze hebben
betrekking op de praktijk en het concrete gebruik van taal.
Nederlands
Inhoud van de kennisbasis toets:
,Inhoud
Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal.......................................................................................................4
Het taalonderwijs..............................................................................................................................4
Het taalsysteem.................................................................................................................................5
Hoofdstuk 3: Mondelinge taalvaardigheid.............................................................................................6
Taalverwerving..................................................................................................................................6
Spreek & luister strategieën..............................................................................................................7
Spreek & luister doelen.....................................................................................................................7
Gesprekssoorten................................................................................................................................8
Hoofdstuk 4: Woordenschat..................................................................................................................8
Het woordgeheugen..........................................................................................................................8
Woordenschatverwerving.................................................................................................................8
Woordleerstrategieën.......................................................................................................................9
Soorten taalgebruik...........................................................................................................................9
Hoofdstuk 5: Beginnende geletterdheid................................................................................................9
Geletterdheid.....................................................................................................................................9
Ontwikkeling geletterdheid.............................................................................................................10
Auditieve vaardigheden...................................................................................................................10
Visuele vaardigheden.......................................................................................................................11
Elementaire leeshandeling..............................................................................................................11
Hoofdstuk 6: Technisch lezen..............................................................................................................12
Theorieën over het leesproces........................................................................................................12
Strategieën technisch lezen.............................................................................................................12
Voordrachtaspecten........................................................................................................................13
Leesniveaus.....................................................................................................................................13
Technisch lezen in de samenleving..................................................................................................13
Hoofdstuk 7: Begrijpend lezen.............................................................................................................14
Leesvaardigheden voor begrijpend lezen........................................................................................14
Leesstrategieën................................................................................................................................15
Technieken voor informatieverwerking...........................................................................................15
Hoofdstuk 8: Stellen............................................................................................................................16
Functies van het schrijven................................................................................................................16
Het schrijfproces..............................................................................................................................16
Hoofdstuk 9: Jeugdliteratuur...............................................................................................................17
Literaire genres................................................................................................................................17
,Hoofdstuk 10: Taalbeschouwing..........................................................................................................18
Taalvariatie......................................................................................................................................20
Taalverandering...............................................................................................................................20
Taalbeschouwingsstrategieën..........................................................................................................20
Hoofdstuk 11: Spelling.........................................................................................................................21
Schriftsystemen...............................................................................................................................21
Spellingsprincipes van het Nederlands............................................................................................21
Spellingstrategieën..........................................................................................................................22
,Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal
Het taalonderwijs
In de klas wordt ongeveer acht uur per week aan taalonderwijs besteedt. Veel tijd zit in het lezen en
spellen. Er zijn vijf argumenten waarom er taallessen worden gegeven op school:
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen NIET spontaan.
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid eigen
maken.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijkse leven.
4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs.
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijdragen, dan moet je daar apart
aandacht aan besteden.
Veel onderdelen van het taalonderwijs komen geïntegreerd aan bod met andere vakken. Bij een
taalmethode zijn de verschillende onderdelen vaak opgesplitst in domeinen. De nadruk ligt vooral op
het schriftelijke taalgebruik (taalvorm). Het lesgeven aan de hand van een methode noemen we
traditioneel taalonderwijs.
Binnen de kerndoelen voor het taalonderwijs wordt de volgende onderverdeling gehanteerd:
- Mondeling onderwijs
- Schriftelijk onderwijs
- Taalbeschouwing, waaronder strategieën.
In de taalmethoden zien we een nog verfijndere verdeling van de domeinen (vanaf groep 3):
- Mondelinge taalvaardigheid
Het spreken en luisteren staat centraal. Ze maken kennis met verschillende mondelinge
gespreksvormen.
- Woordenschat
Het aanleren van de betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen en
spreekwoorden. Ook leren kinderen strategieën om achter een betekenis van een woord te
komen.
- Beginnende geletterdheid
Dit is het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken. Vooral het leren lezen
in groep 3 is een belangrijk onderdeel, dit word ook wel aanvankelijk lezen genoemd.
In de ontwikkeling van geletterdheid worden 3 stadia onderscheiden:
Ontluikende geletterdheid (0-4 jaar)
Beginnende geletterdheid (groep 1 – groep 3)
Gevorderde geletterdheid (vanaf groep 3)
- Voortgezet technisch lezen
Dit is het leesonderwijs dat na de fase van aanvankelijk lezen begint. Het gaat hierbij om het
ontcijferen van letters en het hardop lezen van woorden.
- Begrijpend lezen
Een andere vorm van voortgezet lezen. het gaat om het begrijpen van de tekst en het
achterhalen van de bedoeling.
- Stellen
Het schrijven van teksten.
- Jeugdliteratuur
Het gaat om het lezen van leesboeken met literaire teksten.
- Taalbeschouwing
, Bij taalbeschouwing leren we kinderen te reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets
verwoord en gebruikt wordt. Dit is ook wel de traditionele grammatica. Kinderen ontleden
zinnen in zinsdelen en kunnen verschillende soorten woorden benomen.
- Spelling
Het gaat erom dat de meest voorkomende woorden correct geschreven worden en dat de
spellingsregels toegepast kunnen worden.
Het taalsysteem
Taal heeft verschillende functies:
- De communicatieve functie of sociale functie
Je gebruikt de taal als communicatie middel. Het gaat om de interactie tussen twee mensen.
Er zijn verschillende sociale taalfuncties:
Zelfhandhaving: Opkomen voor jezelf en jezelf verdedigen.
Zelfsturing: Je handelingen ordenen in woorden en plannen aankondigen.
Sturing van anderen: Gedrag van andere beïnvloeden.
Structurering van het gesprek: Taal gebruiken om het gespreksverloop te
beïnvloeden.
- De conceptualiserende of cognitieve functie
Je gebruikt de taal als een hulpmiddel om je gedachten te ordenen en greep te krijgen op de
werkelijkheid. Al pratend en zoekend naar de woorden krijg je vaak wat meer greep op de
taak, dit is de cognitieve functie. Er zijn drie cognitieve taalfuncties:
Rapporteren: Je hebt iets meegemaakt of gezien en je vertelt hierover.
Redeneren: Je bewerkt een gebeurtenis door een extra denkstap in te bouwen,
zoals: onderbouwen en concluderen.
Projecteren: Je probeert je te verplaatsen in de gedachte en gevoelens van iemand
anders.
- De expressieve functie
Taal gebruiken om te experimenteren, om hun gevoelens te uiten, om iets te zeggen dat
andere nog niet eerder zo gezegd hebben.
Het vermogen om de communicatieve functie van taal te gebruiken, wordt ook wel de
communicatieve competentie genoemd. Kinderen moeten de communicatie eigen maken door de
formulering te verbeteren. VB: Koekje! of ‘Mag ik een koekje?’. Of je de communicatieve
competentie goed kunt gebruiken, hangt af van je kennis van het taalsysteem en de taalregels. Je
moet je taalgebruik kunnen aanpassen aan verschillende taalgebruik situaties.
De communicatieve competentie wordt ook wel onderscheiden is 4 deel competenties:
1. Grammaticale competentie: Kennen van de regels, woordenschat, vervoegen en verbuigen
van woorden en correcte uitspraak.
2. Tekstuele competentie: Kennis van gesproken en geschreven teksten.
3. Strategische competentie: Het vermogen van een taalgebruiker om strategieën te hanteren
om zo bepaalde doelen te behalen.
4. Functionele competentie: Het vermogen van een taalgebruiker om zijn taalgebruik aan te
passen aan een specifieke situatie.
De laatste twee competenties worden ook wel pragmatische competentie genoemd, ze hebben
betrekking op de praktijk en het concrete gebruik van taal.
