DE INVLOED VAN VOEDING OP HET WELZIJN
VAN OUDEREN MET DEMENTIE
BP 2: Kwaliteit bevorderen: Praktijkadvies, VMS9
Student Instelling
Verpleegkunde Voltijd
Jaar 4 Praktijkbegeleider
Aantal woorden
Docentbegeleider
10.000
Beoordelaars
Datum: 6 juli 2020
,Inhoud
1. Inleiding ............................................................................................................................................... 4
1.1 Probleemstelling............................................................................................................................ 5
1.2 Doelstelling .................................................................................................................................... 5
1.3 Hoofd- en deelvragen .................................................................................................................... 5
2. Methode .............................................................................................................................................. 6
2.1 Onderzoeksdesign ......................................................................................................................... 6
2.2 Dataverzameling ............................................................................................................................ 6
2.3 Data-analyse .................................................................................................................................. 7
2.3.1 Literatuuronderzoek ............................................................................................................... 7
2.3.2 Praktijkonderzoek................................................................................................................... 8
2.4 Kwaliteitskenmerken ..................................................................................................................... 8
2.4.1 Betrouwbaarheid.................................................................................................................... 8
2.4.2 Validiteit ................................................................................................................................. 8
2.4.3 Bruikbaarheid ......................................................................................................................... 9
2.5 Ethische aspecten .......................................................................................................................... 9
3. Resultaten.......................................................................................................................................... 10
3.1 Literatuurstudie ........................................................................................................................... 10
3.1.1 Inleiding ................................................................................................................................ 10
3.1.2 Dementie en welzijn ............................................................................................................. 10
6.1.3 Voeding en welzijn ............................................................................................................... 11
3.1.4 Verbeteren van de voedingsinname .................................................................................... 12
3.2 Praktijkonderzoek........................................................................................................................ 15
3.2.1 Inleiding ................................................................................................................................ 15
4. Conclusie en discussie ....................................................................................................................... 20
4.1 Conclusie ..................................................................................................................................... 20
4.2 Discussie ...................................................................................................................................... 21
5. Oplossingsmogelijkheden .................................................................................................................. 23
5.1 Oplossingsmogelijkheid 1: Kennisoverdracht ............................................................................. 23
5.2 Oplossingsmogelijkheid 2: Aanpassen zorgplan.......................................................................... 24
5.3 Oplossingsmogelijkheid 3: Aandachtsvelder aanstellen rondom voeding.................................. 25
5.4 Oplossingsmogelijkheid 4: Inzetten van interventies rondom voeding ...................................... 26
6. Het advies .......................................................................................................................................... 28
6.1 Stakeholderanalyse ..................................................................................................................... 28
6.2 Advies .......................................................................................................................................... 32
2
, 6.2.1 Korte termijn ............................................................................................................................ 33
6.2.2 Lange termijn............................................................................................................................ 34
7. Verpleegkundig leiderschap .............................................................................................................. 35
7.1 Het creëren van draagvlak .......................................................................................................... 35
7.2 Het groepsgesprek....................................................................................................................... 35
7.3 Leiderschap.................................................................................................................................. 36
Bronvermelding ..................................................................................................................................... 38
Bijlagen .................................................................................................................................................. 44
Bijlage A: Zoeklogboek ...................................................................................................................... 44
Bijlage B: Flow diagram ..................................................................................................................... 46
Bijlage C: Beoordeling bronnen ......................................................................................................... 47
Bijlage D: Topiclijst ............................................................................................................................ 55
Bijlage E: Fragment transcribatie ...................................................................................................... 56
Bijlage F: Fragment coderen.............................................................................................................. 57
Bijlage G: Spel ‘Smaken verschillen’ .................................................................................................. 58
Bijlage H: Feedback ........................................................................................................................... 59
3
, 1. Inleiding
In de zorg moet welzijn de primaire focus zijn. Met welzijn wordt het lichamelijk en geestelijk
welbevinden bedoeld (Kennisplein Zorg voor Beter, 2017; de Zevenster, 2019). In de beroepscode staat
dat het verpleegkundig beroep uitgeoefend wordt met het oog op het welzijn en de gezondheid van
de zorgvrager (CGMV et al., 2015). Volgens Davis (2019) kan welzijn onderverdeeld worden in vijf
categorieën: emotioneel, fysiek, sociaal, maatschappelijk en welzijn op de werkplaats. Een
bedreigende factor voor welzijn is het hebben van dementie (Miller et al., 2019; Davis, 2019).
De NHG-Standaard Dementie (2012) beschrijft dat mensen met dementie vaak problemen ervaren op
fysiek en psychiatrisch vlak. Hieronder vallen ondervoeding, uitscheidingsproblemen, depressie en
delier (Charante et al., 2012). Volgens Davis (2019) draagt een goed voedingspatroon bij aan fysiek en
psychisch welzijn. Dit blijkt ook uit een studie van Głąbska et al. (2020). Hierin staat beschreven dat
een gebalanceerd dieet een positief effect heeft op het welzijn en dat goede voeding van invloed is op
de kwaliteit van zorg (Głąbska, Guzek, Groele, & Gutkowska, 2020; Kennisplein Zorg voor Beter, 2019).
De kwaliteit van zorg blijkt onder andere uit de inzet van goede voeding bij valpreventie en bij de
preventie van stemmingsstoornissen (Knüppel, Shipley, Llewellyn, & Brunner, 2017).
In Nederland zijn er meer dan 280.000 mensen met dementie. Ongeveer 28 procent van de
dementerenden woont in een verpleeghuis (Alzheimer Nederland, 2019). Uit onderzoek blijkt dat
zorginstellingen vaak een matige kwaliteit van voedsel hebben. Dit leidt tot ondervoeding,
ziekenhuisopnames, verhoogd infectierisico en overlijden. De gevolgen voor de maatschappij zijn
langere opnames in de ziekenhuizen, toename van complicaties en complexere zorg. Deze zorg zorgt
voor het toenemen van de kosten (V&VN, 2012). Dementerenden in een verpleeghuis zijn afhankelijk
van de beslissingen van anderen (Nivel, RIVM, Trimbos instituut, CBS, & SCP, 2018). De rol van de
verpleegkundige is belangrijk bij het inzetten van voeding, omdat goede voeding essentieel is bij het
bestrijden en voorkomen van ziekte. De taak van de verpleegkundige is daarnaast het signaleren van
ondervoeding en daar actie op ondernemen (Nursing, z.d.).
De instelling is een verpleeghuis voor ouderen met dementie. De instelling hoort bij de organisatie. De
visie van organisatie gaat ervan uit dat de kern van dienstverlening zowel sociaal, psychisch, sociaal en
lichamelijk welbevinden is. Wonen en welzijn staat hierbij centraal (organisatie, 2018). Op de
afdelingen zetten de zorgmedewerkers zich in voor het welzijn van de bewoners. De
studentonderzoeker heeft tijdens haar stage gezien dat welzijn door middel van voeding voornamelijk
blijkt uit het aanbieden van gebak en suikerhoudende dranken, omdat de bewoners dit lekker vinden.
4
VAN OUDEREN MET DEMENTIE
BP 2: Kwaliteit bevorderen: Praktijkadvies, VMS9
Student Instelling
Verpleegkunde Voltijd
Jaar 4 Praktijkbegeleider
Aantal woorden
Docentbegeleider
10.000
Beoordelaars
Datum: 6 juli 2020
,Inhoud
1. Inleiding ............................................................................................................................................... 4
1.1 Probleemstelling............................................................................................................................ 5
1.2 Doelstelling .................................................................................................................................... 5
1.3 Hoofd- en deelvragen .................................................................................................................... 5
2. Methode .............................................................................................................................................. 6
2.1 Onderzoeksdesign ......................................................................................................................... 6
2.2 Dataverzameling ............................................................................................................................ 6
2.3 Data-analyse .................................................................................................................................. 7
2.3.1 Literatuuronderzoek ............................................................................................................... 7
2.3.2 Praktijkonderzoek................................................................................................................... 8
2.4 Kwaliteitskenmerken ..................................................................................................................... 8
2.4.1 Betrouwbaarheid.................................................................................................................... 8
2.4.2 Validiteit ................................................................................................................................. 8
2.4.3 Bruikbaarheid ......................................................................................................................... 9
2.5 Ethische aspecten .......................................................................................................................... 9
3. Resultaten.......................................................................................................................................... 10
3.1 Literatuurstudie ........................................................................................................................... 10
3.1.1 Inleiding ................................................................................................................................ 10
3.1.2 Dementie en welzijn ............................................................................................................. 10
6.1.3 Voeding en welzijn ............................................................................................................... 11
3.1.4 Verbeteren van de voedingsinname .................................................................................... 12
3.2 Praktijkonderzoek........................................................................................................................ 15
3.2.1 Inleiding ................................................................................................................................ 15
4. Conclusie en discussie ....................................................................................................................... 20
4.1 Conclusie ..................................................................................................................................... 20
4.2 Discussie ...................................................................................................................................... 21
5. Oplossingsmogelijkheden .................................................................................................................. 23
5.1 Oplossingsmogelijkheid 1: Kennisoverdracht ............................................................................. 23
5.2 Oplossingsmogelijkheid 2: Aanpassen zorgplan.......................................................................... 24
5.3 Oplossingsmogelijkheid 3: Aandachtsvelder aanstellen rondom voeding.................................. 25
5.4 Oplossingsmogelijkheid 4: Inzetten van interventies rondom voeding ...................................... 26
6. Het advies .......................................................................................................................................... 28
6.1 Stakeholderanalyse ..................................................................................................................... 28
6.2 Advies .......................................................................................................................................... 32
2
, 6.2.1 Korte termijn ............................................................................................................................ 33
6.2.2 Lange termijn............................................................................................................................ 34
7. Verpleegkundig leiderschap .............................................................................................................. 35
7.1 Het creëren van draagvlak .......................................................................................................... 35
7.2 Het groepsgesprek....................................................................................................................... 35
7.3 Leiderschap.................................................................................................................................. 36
Bronvermelding ..................................................................................................................................... 38
Bijlagen .................................................................................................................................................. 44
Bijlage A: Zoeklogboek ...................................................................................................................... 44
Bijlage B: Flow diagram ..................................................................................................................... 46
Bijlage C: Beoordeling bronnen ......................................................................................................... 47
Bijlage D: Topiclijst ............................................................................................................................ 55
Bijlage E: Fragment transcribatie ...................................................................................................... 56
Bijlage F: Fragment coderen.............................................................................................................. 57
Bijlage G: Spel ‘Smaken verschillen’ .................................................................................................. 58
Bijlage H: Feedback ........................................................................................................................... 59
3
, 1. Inleiding
In de zorg moet welzijn de primaire focus zijn. Met welzijn wordt het lichamelijk en geestelijk
welbevinden bedoeld (Kennisplein Zorg voor Beter, 2017; de Zevenster, 2019). In de beroepscode staat
dat het verpleegkundig beroep uitgeoefend wordt met het oog op het welzijn en de gezondheid van
de zorgvrager (CGMV et al., 2015). Volgens Davis (2019) kan welzijn onderverdeeld worden in vijf
categorieën: emotioneel, fysiek, sociaal, maatschappelijk en welzijn op de werkplaats. Een
bedreigende factor voor welzijn is het hebben van dementie (Miller et al., 2019; Davis, 2019).
De NHG-Standaard Dementie (2012) beschrijft dat mensen met dementie vaak problemen ervaren op
fysiek en psychiatrisch vlak. Hieronder vallen ondervoeding, uitscheidingsproblemen, depressie en
delier (Charante et al., 2012). Volgens Davis (2019) draagt een goed voedingspatroon bij aan fysiek en
psychisch welzijn. Dit blijkt ook uit een studie van Głąbska et al. (2020). Hierin staat beschreven dat
een gebalanceerd dieet een positief effect heeft op het welzijn en dat goede voeding van invloed is op
de kwaliteit van zorg (Głąbska, Guzek, Groele, & Gutkowska, 2020; Kennisplein Zorg voor Beter, 2019).
De kwaliteit van zorg blijkt onder andere uit de inzet van goede voeding bij valpreventie en bij de
preventie van stemmingsstoornissen (Knüppel, Shipley, Llewellyn, & Brunner, 2017).
In Nederland zijn er meer dan 280.000 mensen met dementie. Ongeveer 28 procent van de
dementerenden woont in een verpleeghuis (Alzheimer Nederland, 2019). Uit onderzoek blijkt dat
zorginstellingen vaak een matige kwaliteit van voedsel hebben. Dit leidt tot ondervoeding,
ziekenhuisopnames, verhoogd infectierisico en overlijden. De gevolgen voor de maatschappij zijn
langere opnames in de ziekenhuizen, toename van complicaties en complexere zorg. Deze zorg zorgt
voor het toenemen van de kosten (V&VN, 2012). Dementerenden in een verpleeghuis zijn afhankelijk
van de beslissingen van anderen (Nivel, RIVM, Trimbos instituut, CBS, & SCP, 2018). De rol van de
verpleegkundige is belangrijk bij het inzetten van voeding, omdat goede voeding essentieel is bij het
bestrijden en voorkomen van ziekte. De taak van de verpleegkundige is daarnaast het signaleren van
ondervoeding en daar actie op ondernemen (Nursing, z.d.).
De instelling is een verpleeghuis voor ouderen met dementie. De instelling hoort bij de organisatie. De
visie van organisatie gaat ervan uit dat de kern van dienstverlening zowel sociaal, psychisch, sociaal en
lichamelijk welbevinden is. Wonen en welzijn staat hierbij centraal (organisatie, 2018). Op de
afdelingen zetten de zorgmedewerkers zich in voor het welzijn van de bewoners. De
studentonderzoeker heeft tijdens haar stage gezien dat welzijn door middel van voeding voornamelijk
blijkt uit het aanbieden van gebak en suikerhoudende dranken, omdat de bewoners dit lekker vinden.
4
