Inhoud
Presentaties........................................................................................................................ 3
Presentatie 1: Jagers en Boeren, Prehistorie (… - 50 v. Chr.)...........................................3
Presentatie 2: Grieken en Romeinen deel 1, Oudheid (± 3000 v. Chr. – 476, in
Nederland vanaf 50 v. Chr.)............................................................................................7
Presentatie 2: Grieken en Romeinen deel 2, Oudheid (± 3000 v. Chr. – 476, in
Nederland vanaf 50 v. Chr.).......................................................................................... 10
Presentatie 3: Monniken en Ridders deel 1, vroege Middeleeuwen (500-1000).............14
Presentatie 3: Monniken en Ridders deel 2, vroege Middeleeuwen (500-1000).............20
Presentatie 4: Steden en Staten deel 1, late en hoge Middeleeuwen (1000-1500)........24
Presentatie 4: Steden en Staten deel 2, late en hoge Middeleeuwen (1000-1500).......28
Kernvragen Theorie Differentiaties...................................................................................32
Tijdvak 1........................................................................................................................ 32
Kernvraag: De Eerste Beschavingen.............................................................................32
Kernvraag: De teloorgang van de Bronstijd...................................................................32
Kernvraag: Het Oude Egypte......................................................................................... 32
Kernvraag: Homerus en de Trojaanse Oorlog................................................................32
Tijdvak 2........................................................................................................................ 33
Kernvraag: De Julisch-Claudische dynastie....................................................................33
Kernvraag: De Peloponnesische oorlogen.....................................................................33
Kernvraag: De Stoa....................................................................................................... 33
Kernvraag: De tochten van Alexander...........................................................................33
Tijdvak 3........................................................................................................................ 33
Kernvraag: De Islamitische opmars in Spanje...............................................................33
Kernvraag: Justinianus de Grote & het Byzantijnse Rijk.................................................33
Kernvraag: Willibrord, Missionarissen en Kloosters........................................................34
Tijdvak 4........................................................................................................................ 34
Kernvraag: De Bourgondiërs......................................................................................... 34
Kernvraag: De Kruistochten........................................................................................... 34
Kernvraag: Het Heilige Roomse Rijk..............................................................................34
Kernvraag: Het Lam Gods............................................................................................. 34
Kernvraag: Het Pausdom............................................................................................... 34
Voorbeeld toetsvragen.................................................................................................. 35
,Synthy Theunisz, 1E
2
,Synthy Theunisz, 1E
Presentaties
Presentatie 1: Jagers en Boeren, Prehistorie (… - 50 v. Chr.)
Waar gaat ‘geschiedenis’ over?
Geschiedenis gaat over de mens. Geschiedenis is begonnen op het moment toen er
mensen ontstonden. De mens is in de loop van de jaren veranderd. De huidige
mensensoort die nu leeft heet de homo sapiens (de denkende mens, is niet de eerste
mensensoort die heeft geleefd:
Homo erectus -> de recht opstaande mens
Homo habilis -> de handige mens
Neanderthalers
De huidige mensen (homo sapiens) heeft in de loop van de jaren alle bovenstaande
mensensoorten weggedrukt. De homo sapiens kon zichzelf het beste aanpassen (survival
of the fittest). Niet omdat we het sterkste zijn, maar omdat we de slimste waren (grotere
hersencapaciteit ten opzichte van andere soorten.)
Prehistorie vs. Historie
Bronnen doen vermoeden dat de mens zo ongeveer 300.000 jaar bestaat. Dit lijkt lang,
maar dat is het niet. Er is al 3,5 miljard jaar leven op aarde en de aarde zelf is 4,5 miljard
jaar oud.
Prehistorie = tijd vóór het schrift (tijd vóór geschreven bronnen. Het overgrote deel van
de menselijke geschiedenis valt onder de prehistorie (100 duizenden jaren). De mens
begon pas met schrijven zo’n 10.000 jaar geleden.
Pré = vóór
Historie = verhaal
Historie/geschiedenis = tijd na het schrift
Door ongeschreven bronnen weten we dingen over de prehistorie zoals:
Grottekeningen
Fundamenten van gebouwen tijdens archeologische opgravingen
Voorwerpen die door de mens zijn achtergelaten
Verschil tussen archeoloog en historicus:
Archeoloog = mensen die opgravingen doen en ongeschreven bronnen
proberen te ontdekken. Hier doen ze onderzoek na en proberen erachter te
komen hoe mensen leefden in die tijd.
Historicus = is een geschiedkundige, iemand die zich bezig houden met
geschiedenis (mensen die lezen over geschiedenis)
In Nederland dus…
Wanneer de prehistorie eindigt verschilt op aarde. In het Midden-Oosten (Mesopotamië)
waren de allereerste schrijvende beschavingen. Hier eindigde de prehistorie als eerste.
Velen malen eerder dan bij ons in het Noorden van Europa. Hier eindigde de prehistorie
net voor het jaar van Christus (het jaar 0).
De Romeinen komen aan in de lage landen (Europa) en schrijven over ons in hun taal
(Latijns). Pas vanaf dit moment komen wij uit de prehistorie.
Je kunt dus beargumenteren dat er nog steeds volkeren op de wereld zijn die in de
prehistorie leven, zoals bijvoorbeeld in het Amazonegebied. Er zijn nog steeds stammen
3
, Synthy Theunisz, 1E
die niet door antropologen onderzocht zijn en waar niks over geschreven is en die zelf
ook geen schriftelijke traditie kennen. Eigenlijk leven deze mensen nog in de prehistorie.
Prehistorie is dus een ingewikkelde term om te gebruiken. De simpelste manier om de
term prehistorie te gebruiken is de prehistorie is tijd voor de allereerste beschavingen.
Jagers-Verzamelaars
De eerste mensen leefden als jagers-verzamelaars. Ze leefden als nomaden -> iemand
die niet op een vaste plek woont, maar rondtrekt. Op verschillende plekken op de wereld
heb je nog steeds nomadische volkeren. Jagers-verzamelaars bleven op relatief korte tijd
op een plek voordat ze naar een andere plek doortrokken. Jagers-verzamelaars leefden in
tenten van hout, bamboe en riet. Hier zijn archeologische vondsten van gevonden. Palen
van de tenten hebben sporen achtergelaten in de aardlagen waardoor we kunnen zien op
welke manier deze mensen zich gedroegen en wanneer ze zich verplaatste.
Wat zijn de middelen van bestaan?
Jagers-verzamelaars leefden van de jacht en van het verzamelen. De jacht houdt in:
De visserij -> harpoenen, langs de kant van het water of op bootjes vis binnen
halen
Jacht -> de homo sapiens waren hier goed in, ze konden zich organiseren in
groepen. Ze konden lange termijnplannen maken, waardoor ze bijvoorbeeld
kuddes in de val lokte of hele mammoeten neer konden halen.
Jagers-verzamelaars leefden ook vaak met kuddes. Ze trokken dan achter het wild aan en
leefde mee met de natuur. Bij het verzamelen moet je denken aan:
Eetbare wortels uit de grond trekken
Het verzamelen van eetbare bessen en fruit
Samenleving en godsdienst
Aan de hand van kleding en wapentuigen hebben we het vermoeden dat dit een
patriarchale samenleving was. De meeste samenlevingen leefde patriarchaal.
Patriarchaal = mannen hadden een dominante positie en waren verantwoordelijk voor
bijvoorbeeld de jacht. De vrouwen ontfermde zich over het gezin en over het verzamelen
van voedsel. Ook is er informatie over hoe jagers-verzamelaars hoe deze mensen
dachten. Dit weten we door archeologische vondsten zoals:
De vondst van een venus beeldje -> venus was de Romeinse godin van de
liefde, de vrouwelijkheid en de vruchtbaarheid. Alle
vruchtbaarheidsbeeldjes worden vaak venus beeldjes genoemd. Het is een
religieuze beeldje die vruchtbaarheid symboliseert. Vrouwen bidden tot dit
beeldje om te hopen op een goede vruchtbaarheid.
Het zegt ons iets over de manier van denken van deze mensen, want
vruchtbaarheid is belangrijk, want kinderen krijgen is belangrijk. Kinderen
waren de investering in de toekomst.
Daarnaast suggereert het beeldje iets van besef van de godenwereld. Dit
kun je terugzien in grotschilderingen die gevonden zijn. Door resten van
rituelen die gevonden zijn kunnen we concluderen dat er magische
taferelen hebben plaatsgevonden en dat mensen hoopte dat hun
grotschilderingen waarheid zouden worden.
In prehistorische graven zien we vaak dat er spullen werden meegegeven. Dit doet
vermoeden dat ze geloofden in een leven na de dood. Ze dachten dat ze de spullen mee
moesten geven, want daar hij zou hij nog iets aan hebben.
Samenleving van jagers-verzamelaars
4
Presentaties........................................................................................................................ 3
Presentatie 1: Jagers en Boeren, Prehistorie (… - 50 v. Chr.)...........................................3
Presentatie 2: Grieken en Romeinen deel 1, Oudheid (± 3000 v. Chr. – 476, in
Nederland vanaf 50 v. Chr.)............................................................................................7
Presentatie 2: Grieken en Romeinen deel 2, Oudheid (± 3000 v. Chr. – 476, in
Nederland vanaf 50 v. Chr.).......................................................................................... 10
Presentatie 3: Monniken en Ridders deel 1, vroege Middeleeuwen (500-1000).............14
Presentatie 3: Monniken en Ridders deel 2, vroege Middeleeuwen (500-1000).............20
Presentatie 4: Steden en Staten deel 1, late en hoge Middeleeuwen (1000-1500)........24
Presentatie 4: Steden en Staten deel 2, late en hoge Middeleeuwen (1000-1500).......28
Kernvragen Theorie Differentiaties...................................................................................32
Tijdvak 1........................................................................................................................ 32
Kernvraag: De Eerste Beschavingen.............................................................................32
Kernvraag: De teloorgang van de Bronstijd...................................................................32
Kernvraag: Het Oude Egypte......................................................................................... 32
Kernvraag: Homerus en de Trojaanse Oorlog................................................................32
Tijdvak 2........................................................................................................................ 33
Kernvraag: De Julisch-Claudische dynastie....................................................................33
Kernvraag: De Peloponnesische oorlogen.....................................................................33
Kernvraag: De Stoa....................................................................................................... 33
Kernvraag: De tochten van Alexander...........................................................................33
Tijdvak 3........................................................................................................................ 33
Kernvraag: De Islamitische opmars in Spanje...............................................................33
Kernvraag: Justinianus de Grote & het Byzantijnse Rijk.................................................33
Kernvraag: Willibrord, Missionarissen en Kloosters........................................................34
Tijdvak 4........................................................................................................................ 34
Kernvraag: De Bourgondiërs......................................................................................... 34
Kernvraag: De Kruistochten........................................................................................... 34
Kernvraag: Het Heilige Roomse Rijk..............................................................................34
Kernvraag: Het Lam Gods............................................................................................. 34
Kernvraag: Het Pausdom............................................................................................... 34
Voorbeeld toetsvragen.................................................................................................. 35
,Synthy Theunisz, 1E
2
,Synthy Theunisz, 1E
Presentaties
Presentatie 1: Jagers en Boeren, Prehistorie (… - 50 v. Chr.)
Waar gaat ‘geschiedenis’ over?
Geschiedenis gaat over de mens. Geschiedenis is begonnen op het moment toen er
mensen ontstonden. De mens is in de loop van de jaren veranderd. De huidige
mensensoort die nu leeft heet de homo sapiens (de denkende mens, is niet de eerste
mensensoort die heeft geleefd:
Homo erectus -> de recht opstaande mens
Homo habilis -> de handige mens
Neanderthalers
De huidige mensen (homo sapiens) heeft in de loop van de jaren alle bovenstaande
mensensoorten weggedrukt. De homo sapiens kon zichzelf het beste aanpassen (survival
of the fittest). Niet omdat we het sterkste zijn, maar omdat we de slimste waren (grotere
hersencapaciteit ten opzichte van andere soorten.)
Prehistorie vs. Historie
Bronnen doen vermoeden dat de mens zo ongeveer 300.000 jaar bestaat. Dit lijkt lang,
maar dat is het niet. Er is al 3,5 miljard jaar leven op aarde en de aarde zelf is 4,5 miljard
jaar oud.
Prehistorie = tijd vóór het schrift (tijd vóór geschreven bronnen. Het overgrote deel van
de menselijke geschiedenis valt onder de prehistorie (100 duizenden jaren). De mens
begon pas met schrijven zo’n 10.000 jaar geleden.
Pré = vóór
Historie = verhaal
Historie/geschiedenis = tijd na het schrift
Door ongeschreven bronnen weten we dingen over de prehistorie zoals:
Grottekeningen
Fundamenten van gebouwen tijdens archeologische opgravingen
Voorwerpen die door de mens zijn achtergelaten
Verschil tussen archeoloog en historicus:
Archeoloog = mensen die opgravingen doen en ongeschreven bronnen
proberen te ontdekken. Hier doen ze onderzoek na en proberen erachter te
komen hoe mensen leefden in die tijd.
Historicus = is een geschiedkundige, iemand die zich bezig houden met
geschiedenis (mensen die lezen over geschiedenis)
In Nederland dus…
Wanneer de prehistorie eindigt verschilt op aarde. In het Midden-Oosten (Mesopotamië)
waren de allereerste schrijvende beschavingen. Hier eindigde de prehistorie als eerste.
Velen malen eerder dan bij ons in het Noorden van Europa. Hier eindigde de prehistorie
net voor het jaar van Christus (het jaar 0).
De Romeinen komen aan in de lage landen (Europa) en schrijven over ons in hun taal
(Latijns). Pas vanaf dit moment komen wij uit de prehistorie.
Je kunt dus beargumenteren dat er nog steeds volkeren op de wereld zijn die in de
prehistorie leven, zoals bijvoorbeeld in het Amazonegebied. Er zijn nog steeds stammen
3
, Synthy Theunisz, 1E
die niet door antropologen onderzocht zijn en waar niks over geschreven is en die zelf
ook geen schriftelijke traditie kennen. Eigenlijk leven deze mensen nog in de prehistorie.
Prehistorie is dus een ingewikkelde term om te gebruiken. De simpelste manier om de
term prehistorie te gebruiken is de prehistorie is tijd voor de allereerste beschavingen.
Jagers-Verzamelaars
De eerste mensen leefden als jagers-verzamelaars. Ze leefden als nomaden -> iemand
die niet op een vaste plek woont, maar rondtrekt. Op verschillende plekken op de wereld
heb je nog steeds nomadische volkeren. Jagers-verzamelaars bleven op relatief korte tijd
op een plek voordat ze naar een andere plek doortrokken. Jagers-verzamelaars leefden in
tenten van hout, bamboe en riet. Hier zijn archeologische vondsten van gevonden. Palen
van de tenten hebben sporen achtergelaten in de aardlagen waardoor we kunnen zien op
welke manier deze mensen zich gedroegen en wanneer ze zich verplaatste.
Wat zijn de middelen van bestaan?
Jagers-verzamelaars leefden van de jacht en van het verzamelen. De jacht houdt in:
De visserij -> harpoenen, langs de kant van het water of op bootjes vis binnen
halen
Jacht -> de homo sapiens waren hier goed in, ze konden zich organiseren in
groepen. Ze konden lange termijnplannen maken, waardoor ze bijvoorbeeld
kuddes in de val lokte of hele mammoeten neer konden halen.
Jagers-verzamelaars leefden ook vaak met kuddes. Ze trokken dan achter het wild aan en
leefde mee met de natuur. Bij het verzamelen moet je denken aan:
Eetbare wortels uit de grond trekken
Het verzamelen van eetbare bessen en fruit
Samenleving en godsdienst
Aan de hand van kleding en wapentuigen hebben we het vermoeden dat dit een
patriarchale samenleving was. De meeste samenlevingen leefde patriarchaal.
Patriarchaal = mannen hadden een dominante positie en waren verantwoordelijk voor
bijvoorbeeld de jacht. De vrouwen ontfermde zich over het gezin en over het verzamelen
van voedsel. Ook is er informatie over hoe jagers-verzamelaars hoe deze mensen
dachten. Dit weten we door archeologische vondsten zoals:
De vondst van een venus beeldje -> venus was de Romeinse godin van de
liefde, de vrouwelijkheid en de vruchtbaarheid. Alle
vruchtbaarheidsbeeldjes worden vaak venus beeldjes genoemd. Het is een
religieuze beeldje die vruchtbaarheid symboliseert. Vrouwen bidden tot dit
beeldje om te hopen op een goede vruchtbaarheid.
Het zegt ons iets over de manier van denken van deze mensen, want
vruchtbaarheid is belangrijk, want kinderen krijgen is belangrijk. Kinderen
waren de investering in de toekomst.
Daarnaast suggereert het beeldje iets van besef van de godenwereld. Dit
kun je terugzien in grotschilderingen die gevonden zijn. Door resten van
rituelen die gevonden zijn kunnen we concluderen dat er magische
taferelen hebben plaatsgevonden en dat mensen hoopte dat hun
grotschilderingen waarheid zouden worden.
In prehistorische graven zien we vaak dat er spullen werden meegegeven. Dit doet
vermoeden dat ze geloofden in een leven na de dood. Ze dachten dat ze de spullen mee
moesten geven, want daar hij zou hij nog iets aan hebben.
Samenleving van jagers-verzamelaars
4
