HC 4 – Ontwikkelingen in het Veiligheidsbeleid – De aanpak van ondermijning
Samenleving en criminaliteit (1985)
Het eerste grote beleidsplan van het Ministerie van Justitie.
Waarom en waarom toen? De geregistreerde criminaliteit nam enorm toe, dus het Ministerie moest
hier iets mee. Ophelderingspercentage daalde.
Uit slachtofferenquetes: werkelijke omvang van de criminaliteit nog veel groter is en minder
slachtoffers doen aangifte.
Niet alleen directe slachtoffers, ook gemeenschap ondervond schade.
Namelijk: toenemend gevoel van onveiligheid.
Weinig tot geen aandacht voor georganiseerde misdaad.
Pas vanaf onderzoeksgroep Fijnaut echt op de (wetenschappelijke en politieke) ‘agenda’.
Terwijl professionele en zware misdaad al vanaf eind jaren zestig zich al flink ontwikkelde.
Theoretische invloeden in samenleving en criminaliteit
Drie hoofdlijnen van het voorgenomen preventiebeleid:
1. Verkleining van de gelegenheid tot het plegen van delicten door planologische en bouwkundige
maatregelen. Gelegenheidstheorie/routine-activiteitentheorie.
2. Meer functioneel toezicht op potentiele wetsovertreders (door conciërges, conducteurs,
winkelpersoneel, jongerenwerkers en dergelijke). Gelegenheidstheorie/routine-activiteitentheorie.
3. Versterking van de binding van de opgroeiende generatie met de maatschappij. Sociale controle-
theorie Hirschi.
Preventie
‘voorkomen is beter dan genezen’.
Sterk beïnvloed door ontwikkelingen in de criminologie.
In de beleidstaal heel nadrukkelijk de invloed van onder andere routine activities theory (Cohen en
Felson, 1979).
Doelwit minder geschikt maken, meer toezicht (bijvoorbeeld in de vorm van meer conducteurs in de
trein of meer camerabewaking)> terugdringen gelegenheden.
Bekend gegeven in de criminologie: het verplaatsingseffect (waterbedeffect). Door veel beleid te
voeren op één plaats, verplaatsen de nog steeds gemotiveerde daders zich naar een andere plek.
Moeilijke aan de routine-activiteiten en gelegenheidstheorie: motivatie van de dader wordt niet zo
zeer weggenomen, daders gaan zoeken naar andere manieren om toch te doen wat ze willen
bereiken.
Verschuivingen
Aanpak van criminaliteit niet langer exclusieve taak politie en justitie.
“Mobilisering van individuele burgers en maatschappelijke organisaties, waaronder de lokale
overheden en het bedrijfsleven”.
‘Integrale veiligheid’
Om samenhang in de aanpak te krijgen wordt gesproken over ‘integrale veiligheid’.
Sinds 1993 veiligheid als kern van criminaliteitsbeleid.
Opmerkelijk: (on)veiligheid is een bredere term dan criminaliteit.
Idee is dat verantwoordelijkheid voor aanpak gedeeld wordt.
“Binnen deze integrale aanpak staat een brede visie op veiligheid centraal, die aandacht voor zowel
sociale als fysieke veiligheid, voor objectieve en subjectieve onveiligheid en voor daadwerkelijke
problemen evenals veiligheidsrisico’s samenbrengt. Bovendien brengt de aanpak van deze problemen
een scala aan organisaties en bijbehorende visies op veiligheidsbeleid samen. Door samenwerking
tussen relevante partijen, zoals lokale en nationale autoriteiten, politie, justitie en maatschappelijk
Samenleving en criminaliteit (1985)
Het eerste grote beleidsplan van het Ministerie van Justitie.
Waarom en waarom toen? De geregistreerde criminaliteit nam enorm toe, dus het Ministerie moest
hier iets mee. Ophelderingspercentage daalde.
Uit slachtofferenquetes: werkelijke omvang van de criminaliteit nog veel groter is en minder
slachtoffers doen aangifte.
Niet alleen directe slachtoffers, ook gemeenschap ondervond schade.
Namelijk: toenemend gevoel van onveiligheid.
Weinig tot geen aandacht voor georganiseerde misdaad.
Pas vanaf onderzoeksgroep Fijnaut echt op de (wetenschappelijke en politieke) ‘agenda’.
Terwijl professionele en zware misdaad al vanaf eind jaren zestig zich al flink ontwikkelde.
Theoretische invloeden in samenleving en criminaliteit
Drie hoofdlijnen van het voorgenomen preventiebeleid:
1. Verkleining van de gelegenheid tot het plegen van delicten door planologische en bouwkundige
maatregelen. Gelegenheidstheorie/routine-activiteitentheorie.
2. Meer functioneel toezicht op potentiele wetsovertreders (door conciërges, conducteurs,
winkelpersoneel, jongerenwerkers en dergelijke). Gelegenheidstheorie/routine-activiteitentheorie.
3. Versterking van de binding van de opgroeiende generatie met de maatschappij. Sociale controle-
theorie Hirschi.
Preventie
‘voorkomen is beter dan genezen’.
Sterk beïnvloed door ontwikkelingen in de criminologie.
In de beleidstaal heel nadrukkelijk de invloed van onder andere routine activities theory (Cohen en
Felson, 1979).
Doelwit minder geschikt maken, meer toezicht (bijvoorbeeld in de vorm van meer conducteurs in de
trein of meer camerabewaking)> terugdringen gelegenheden.
Bekend gegeven in de criminologie: het verplaatsingseffect (waterbedeffect). Door veel beleid te
voeren op één plaats, verplaatsen de nog steeds gemotiveerde daders zich naar een andere plek.
Moeilijke aan de routine-activiteiten en gelegenheidstheorie: motivatie van de dader wordt niet zo
zeer weggenomen, daders gaan zoeken naar andere manieren om toch te doen wat ze willen
bereiken.
Verschuivingen
Aanpak van criminaliteit niet langer exclusieve taak politie en justitie.
“Mobilisering van individuele burgers en maatschappelijke organisaties, waaronder de lokale
overheden en het bedrijfsleven”.
‘Integrale veiligheid’
Om samenhang in de aanpak te krijgen wordt gesproken over ‘integrale veiligheid’.
Sinds 1993 veiligheid als kern van criminaliteitsbeleid.
Opmerkelijk: (on)veiligheid is een bredere term dan criminaliteit.
Idee is dat verantwoordelijkheid voor aanpak gedeeld wordt.
“Binnen deze integrale aanpak staat een brede visie op veiligheid centraal, die aandacht voor zowel
sociale als fysieke veiligheid, voor objectieve en subjectieve onveiligheid en voor daadwerkelijke
problemen evenals veiligheidsrisico’s samenbrengt. Bovendien brengt de aanpak van deze problemen
een scala aan organisaties en bijbehorende visies op veiligheidsbeleid samen. Door samenwerking
tussen relevante partijen, zoals lokale en nationale autoriteiten, politie, justitie en maatschappelijk
