Sociologie
Hoofdstuk 1
Cultuur: Het geheel van waarden en normen van een groep.
Cultuur is:
- tijdsgebonden (vroeger en nu)
- plaatsgebonden (streek, land, milieu)
- dynamisch geheel (aan verandering onderhevig)
Sociologie probeert antwoord te geven op de vraag: hoe slagen mensen
erin om samen te leven?
Sociaal: saamhorigheid/gezelligheid.
Schema 1.1
August Compte, belangrijke grondlegger van de Westerse sociologie,
benadrukt dat de belangrijkste zaak van de sociologie is om
ongefundeerde geloven over hoe de samenleving werkte door te prikken.
Deze moesten vervangen worden door wetenschappelijk gefundeerde
inzichten. De sociologie heeft ook een beheersfunctie. Deze is echter niet
altijd goed. Sociologie heeft ten slotte een ordenende functie. Sociologen
hebben mede tot taak om in een min of meer onoverzichtelijke
werkelijkheid samenhangen aan te duiden, zodat situaties overzichtelijker
en duidelijker worden. Iedereen is een beetje socioloog, omdat het
betrekking heeft op het dagelijkse leven. Dit leidt wel eens tot het
vooroordeel dat sociologie de wetenschap is die formuleert wat iedereen
al weet op zodanige wijze dat niemand het meer begrijp. De sociologie
moet zich constant bewijzen.
De Amerikaanse socioloog Wright Mills gebruikte de term sociologische
verbeeldingskracht. Dit betekent dat mensen los van elkaar staande
persoonlijke ervaringen, situaties, en problemen moeten leren zien in het
licht van de manier waarop de maatschappij functioneert. Private
problems – public issues.
6 criteria waaraan sociale problemen te herkennen zijn volgens K Schuyk.
- Aanzienlijk aantal getroffenen.
- Persoonlijk letsel.
- Samenhang met andere problemen.
- Langdurig.
- Bovenpersoonlijke oorzaken.
- Tegen serieuze waarden ingaan.
Sociologie wil niet laten zien hoe de werkelijkheid er vanuit sociologisch
perspectief uitziet, hoe ze is, maar hoe de sociale werkelijkheid werkt.
Mensen worden door de samenleving gevormd, maar vormen op hun beurt
de samenleving. De sociologie kijkt meer naar de omgeving dan naar
,erfelijkheid.
Macht: het vermogen om vorm te geven aan eigen toekomst.
Elementen van macht:
- Het vermogen om in het algemeen doelstellingen in de toekomst te
formuleren. Dit kan pas als mensen in staat zijn om te abstraheren
van het bestaande.
- Het vermogen om middelen aan te wenden om ze te realiseren. Dit
heeft te maken met sociale ongelijkheid en maatschappelijke
structuren.
- Het vermogen om het voor de vastgestelde doelstellingen de
middelen te organiseren om anderen te beïnvloeden. Doelstellingen
zijn bijna niet meer onafhankelijk te realiseren, daarom zijn we
sociale wezens.
,Hoofdstuk 2
Zie schema 2.1
Kinderen blijken geen tabula rasa te zijn, ze hebben een eigen
persoonlijkheid. Dit neemt niet weg dat de invloed van ouders wel heel
groot is. Gedrag is zowel aangeboren als aangeleerd. In hoeverre is de
aangeboren mogelijkheid of de omgeving belangrijk? Dit is de vraag bij
nurture of nature.
Het proces waarbij mensen leren zich sociaal te gedragen in voor hen
relevante groepen wordt socialisatie genoemd. Naarmate we ouder
worden, krijgen we steeds meer met socialisators en socialiserende
instanties te maken (onderwijs). Wat leren we in onze socialisatie? We
leren feitelijke gegevens, maar ook opvattingen over hoe iets hoort. Welke
feiten ons wereldbeeld vormen, hangt af van waar we opgroeien.
Onder waarden verstaan we de met anderen gedeelde voorstellingen over
wat goed en fout is. Waarden zijn vaag en abstract. Een doel is een
denkbeeldige toekomstige situatie die wij nastreven. Aan waarden zijn
twee aspecten te onderscheiden: hoe erover gepraat wordt (zeg-gedrag)
en wat er in gedrag te zien is (doe-gedrag). Waarden zijn voorwaardelijk.
Normen zijn concrete gedragsregels die aangeven wat verwacht wordt in
een bepaalde situatie. Wat je moet doen of juist niet moet doen: do of
don’t.
Normen zijn te onderscheiden in:
- Morele normen over goed en kwaad.
- Juridische normen over legaal of niet legaal, juridisch wel of niet
geoorloofd.
- Sociale normen over gepast en ongepast.
Onze eigen waarden en normen worden vaak pas duidelijk al we ze anders
zien. Internalisering: het proces van het eigen maken van verwacht
gedrag, dat je zonder nadenken en automatisch uitvoert.
Hospitalisering: het gedrag wordt door anderen bepaald en ze kunnen
weinig initiatief nemen.
Rol: een complex van normen en verwachtingen met betrekking tot het
gedrag van iemand vanwege zijn of haar positie. Een rol is iets
onpersoonlijks, we weten wat iemand moet doen. Over de eisen die aan
een rol gestel worden is vaak wel onenigheid. Hierbij wordt onderscheid
gemaakt tussen een extern en een intern rollenconflict.
- Bij een extern rollenconflict gaat het om het, op grond van de
verschillende posities die iemand tegelijkertijd inneemt, moeilijk
combineren van verschillende verwachtingen die aan iemand
gesteld worden. Bijvoorbeeld tegelijk moeder zijn en een baan
hebben, en dit niet kunnen combineren.
, - Bij een intern rollenconflict gaat het om, op grond van één sociale
positie, moeilijk combineren van verschillende verwachtingen die
aan iemand gesteld worden. Bijvoorbeeld een personeelswerker.
Bij elk rollenconflict hangt het gedrag van de roldrager af van:
a. De druk die anderen van verschillende kanten op hem kunnen
uitoefenen, hoe subtiel die soms ook zal zijn.
b. De kracht van eigen verwachtingen die gevormd zijn door wat erover
heeft in de groep waar de roldrager deel van uitmaakt en door zijn eigen
ideeën.
De grote vraag bij rollen is: wie verwacht wat voor gedrag van die persoon
in die sociale positie? Wanneer we het over een rol hebben, dan moeten
we niet te snel denken at de verwachtingen over het gedrag van e
persoon in die positie duidelijk vastliggen.
Kritieken op het klakkeloos gebruiken van het rolbegrip:
- De rolverwachtingen worden vaak ten onrechte als eenduidig
beschouwd.
- De rol wordt niet eenzijdig vastgesteld zoals soms wel gedacht
wordt.
Institutie: een gestandaardiseerd patroon van denken en doen in bepaalde
situaties. Voor het dragen van instituties zijn er bepaalde organisaties: de
instanties. Voor het onderwijs zijn er scholen, etc.
Institutionaliseren: nieuwe instituties.
Reïficatie: sociologische begrippen die op zichzelf lijken te staan en los van
de omgeving te zien zijn. Bij een reïficatie komt een mens tegenover zijn
eigen activiteit te staan, als iets dat onafhankelijk van hem is en hem
beheerst.
Goed en- afkeurend reageren op iemands gedrag zijn vormen van sociale
controle. Sociale controle is het geheel van reacties om de waarden en
normen te handhaven. Deze reacties worden positieve sancties genoemd
wanneer het gaat om beloningen. Bij negatieve sancties is er sprake van
afkeuringen. Sociale controle vindt vaak niet zo expliciet plaats, maar is
één onlosmakelijk onderdeel van gedrag dat nog veel meer kanten heeft.
Het zijn reacties van mensen om elkaar in de gewenste gedragsrichting te
duwen.
De sociale controle die op mensen wordt uitgeoefend, kan tegengestelde
elementen bevatten doordat betrokken mensen verschillende waarden
belangrijk achten. Omdat mensen in verschillende posities zitten, kunnen
verwachtingen uiteenlopen.
Totale instituties: instituties waar mensen geheel zitten opgenomen zoals
gevangenissen, verzorgingstehuizen etc.
, Wanneer normen overtreden worden vraagt dat om een reactie. Deze kan
gaan om onprettig of onbehoorlijk gedrag, of om onduldbaar of onwettig
gedrag.
- onprettig gedrag is er in vele soorten. Mensen die bellen in het
openbaar, voordringen bij het instappen noem maar op. De institutie
die er mee te maken heeft moet hier ingrijpen.
- Onduldbaar gedrag zijn norm overschrijdingen die voor de politie
moeilijk aan te pakken zijn, maar die wel oplossingen van de
verantwoordelijke instantie vragen.
- Onwettig gedrag betekend dat de wet overtreden wordt.
Door internalisering, formele controle en informele controle worden
normen gehandhaafd. Waarom mensen zich aan normen houden kan door
de rationele keuzetheorie worden verklaard:
Het gedrag van mensen wordt gezien als een afweging tussen kosten en
baten. De baten zorgen er meestal voor dat we iets niet doen. Het
sneeuwbaleffect treedt vaak op. Hierbij overtreden meer mensen de regel,
als anderen dat ook al gedaan hebben.
Schema 2.2 is een samenvatting van hoofdstuk 2.
Hoofdstuk 1
Cultuur: Het geheel van waarden en normen van een groep.
Cultuur is:
- tijdsgebonden (vroeger en nu)
- plaatsgebonden (streek, land, milieu)
- dynamisch geheel (aan verandering onderhevig)
Sociologie probeert antwoord te geven op de vraag: hoe slagen mensen
erin om samen te leven?
Sociaal: saamhorigheid/gezelligheid.
Schema 1.1
August Compte, belangrijke grondlegger van de Westerse sociologie,
benadrukt dat de belangrijkste zaak van de sociologie is om
ongefundeerde geloven over hoe de samenleving werkte door te prikken.
Deze moesten vervangen worden door wetenschappelijk gefundeerde
inzichten. De sociologie heeft ook een beheersfunctie. Deze is echter niet
altijd goed. Sociologie heeft ten slotte een ordenende functie. Sociologen
hebben mede tot taak om in een min of meer onoverzichtelijke
werkelijkheid samenhangen aan te duiden, zodat situaties overzichtelijker
en duidelijker worden. Iedereen is een beetje socioloog, omdat het
betrekking heeft op het dagelijkse leven. Dit leidt wel eens tot het
vooroordeel dat sociologie de wetenschap is die formuleert wat iedereen
al weet op zodanige wijze dat niemand het meer begrijp. De sociologie
moet zich constant bewijzen.
De Amerikaanse socioloog Wright Mills gebruikte de term sociologische
verbeeldingskracht. Dit betekent dat mensen los van elkaar staande
persoonlijke ervaringen, situaties, en problemen moeten leren zien in het
licht van de manier waarop de maatschappij functioneert. Private
problems – public issues.
6 criteria waaraan sociale problemen te herkennen zijn volgens K Schuyk.
- Aanzienlijk aantal getroffenen.
- Persoonlijk letsel.
- Samenhang met andere problemen.
- Langdurig.
- Bovenpersoonlijke oorzaken.
- Tegen serieuze waarden ingaan.
Sociologie wil niet laten zien hoe de werkelijkheid er vanuit sociologisch
perspectief uitziet, hoe ze is, maar hoe de sociale werkelijkheid werkt.
Mensen worden door de samenleving gevormd, maar vormen op hun beurt
de samenleving. De sociologie kijkt meer naar de omgeving dan naar
,erfelijkheid.
Macht: het vermogen om vorm te geven aan eigen toekomst.
Elementen van macht:
- Het vermogen om in het algemeen doelstellingen in de toekomst te
formuleren. Dit kan pas als mensen in staat zijn om te abstraheren
van het bestaande.
- Het vermogen om middelen aan te wenden om ze te realiseren. Dit
heeft te maken met sociale ongelijkheid en maatschappelijke
structuren.
- Het vermogen om het voor de vastgestelde doelstellingen de
middelen te organiseren om anderen te beïnvloeden. Doelstellingen
zijn bijna niet meer onafhankelijk te realiseren, daarom zijn we
sociale wezens.
,Hoofdstuk 2
Zie schema 2.1
Kinderen blijken geen tabula rasa te zijn, ze hebben een eigen
persoonlijkheid. Dit neemt niet weg dat de invloed van ouders wel heel
groot is. Gedrag is zowel aangeboren als aangeleerd. In hoeverre is de
aangeboren mogelijkheid of de omgeving belangrijk? Dit is de vraag bij
nurture of nature.
Het proces waarbij mensen leren zich sociaal te gedragen in voor hen
relevante groepen wordt socialisatie genoemd. Naarmate we ouder
worden, krijgen we steeds meer met socialisators en socialiserende
instanties te maken (onderwijs). Wat leren we in onze socialisatie? We
leren feitelijke gegevens, maar ook opvattingen over hoe iets hoort. Welke
feiten ons wereldbeeld vormen, hangt af van waar we opgroeien.
Onder waarden verstaan we de met anderen gedeelde voorstellingen over
wat goed en fout is. Waarden zijn vaag en abstract. Een doel is een
denkbeeldige toekomstige situatie die wij nastreven. Aan waarden zijn
twee aspecten te onderscheiden: hoe erover gepraat wordt (zeg-gedrag)
en wat er in gedrag te zien is (doe-gedrag). Waarden zijn voorwaardelijk.
Normen zijn concrete gedragsregels die aangeven wat verwacht wordt in
een bepaalde situatie. Wat je moet doen of juist niet moet doen: do of
don’t.
Normen zijn te onderscheiden in:
- Morele normen over goed en kwaad.
- Juridische normen over legaal of niet legaal, juridisch wel of niet
geoorloofd.
- Sociale normen over gepast en ongepast.
Onze eigen waarden en normen worden vaak pas duidelijk al we ze anders
zien. Internalisering: het proces van het eigen maken van verwacht
gedrag, dat je zonder nadenken en automatisch uitvoert.
Hospitalisering: het gedrag wordt door anderen bepaald en ze kunnen
weinig initiatief nemen.
Rol: een complex van normen en verwachtingen met betrekking tot het
gedrag van iemand vanwege zijn of haar positie. Een rol is iets
onpersoonlijks, we weten wat iemand moet doen. Over de eisen die aan
een rol gestel worden is vaak wel onenigheid. Hierbij wordt onderscheid
gemaakt tussen een extern en een intern rollenconflict.
- Bij een extern rollenconflict gaat het om het, op grond van de
verschillende posities die iemand tegelijkertijd inneemt, moeilijk
combineren van verschillende verwachtingen die aan iemand
gesteld worden. Bijvoorbeeld tegelijk moeder zijn en een baan
hebben, en dit niet kunnen combineren.
, - Bij een intern rollenconflict gaat het om, op grond van één sociale
positie, moeilijk combineren van verschillende verwachtingen die
aan iemand gesteld worden. Bijvoorbeeld een personeelswerker.
Bij elk rollenconflict hangt het gedrag van de roldrager af van:
a. De druk die anderen van verschillende kanten op hem kunnen
uitoefenen, hoe subtiel die soms ook zal zijn.
b. De kracht van eigen verwachtingen die gevormd zijn door wat erover
heeft in de groep waar de roldrager deel van uitmaakt en door zijn eigen
ideeën.
De grote vraag bij rollen is: wie verwacht wat voor gedrag van die persoon
in die sociale positie? Wanneer we het over een rol hebben, dan moeten
we niet te snel denken at de verwachtingen over het gedrag van e
persoon in die positie duidelijk vastliggen.
Kritieken op het klakkeloos gebruiken van het rolbegrip:
- De rolverwachtingen worden vaak ten onrechte als eenduidig
beschouwd.
- De rol wordt niet eenzijdig vastgesteld zoals soms wel gedacht
wordt.
Institutie: een gestandaardiseerd patroon van denken en doen in bepaalde
situaties. Voor het dragen van instituties zijn er bepaalde organisaties: de
instanties. Voor het onderwijs zijn er scholen, etc.
Institutionaliseren: nieuwe instituties.
Reïficatie: sociologische begrippen die op zichzelf lijken te staan en los van
de omgeving te zien zijn. Bij een reïficatie komt een mens tegenover zijn
eigen activiteit te staan, als iets dat onafhankelijk van hem is en hem
beheerst.
Goed en- afkeurend reageren op iemands gedrag zijn vormen van sociale
controle. Sociale controle is het geheel van reacties om de waarden en
normen te handhaven. Deze reacties worden positieve sancties genoemd
wanneer het gaat om beloningen. Bij negatieve sancties is er sprake van
afkeuringen. Sociale controle vindt vaak niet zo expliciet plaats, maar is
één onlosmakelijk onderdeel van gedrag dat nog veel meer kanten heeft.
Het zijn reacties van mensen om elkaar in de gewenste gedragsrichting te
duwen.
De sociale controle die op mensen wordt uitgeoefend, kan tegengestelde
elementen bevatten doordat betrokken mensen verschillende waarden
belangrijk achten. Omdat mensen in verschillende posities zitten, kunnen
verwachtingen uiteenlopen.
Totale instituties: instituties waar mensen geheel zitten opgenomen zoals
gevangenissen, verzorgingstehuizen etc.
, Wanneer normen overtreden worden vraagt dat om een reactie. Deze kan
gaan om onprettig of onbehoorlijk gedrag, of om onduldbaar of onwettig
gedrag.
- onprettig gedrag is er in vele soorten. Mensen die bellen in het
openbaar, voordringen bij het instappen noem maar op. De institutie
die er mee te maken heeft moet hier ingrijpen.
- Onduldbaar gedrag zijn norm overschrijdingen die voor de politie
moeilijk aan te pakken zijn, maar die wel oplossingen van de
verantwoordelijke instantie vragen.
- Onwettig gedrag betekend dat de wet overtreden wordt.
Door internalisering, formele controle en informele controle worden
normen gehandhaafd. Waarom mensen zich aan normen houden kan door
de rationele keuzetheorie worden verklaard:
Het gedrag van mensen wordt gezien als een afweging tussen kosten en
baten. De baten zorgen er meestal voor dat we iets niet doen. Het
sneeuwbaleffect treedt vaak op. Hierbij overtreden meer mensen de regel,
als anderen dat ook al gedaan hebben.
Schema 2.2 is een samenvatting van hoofdstuk 2.
