Samenvatting Feniks VWO overzicht van de geschiedenis, ISBN: 9789006464917 Geschiedenis

Hoofdstuk 5: tijd van ontdekkers en hervormers

Kenmerkende aspecten:
K1: het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuw
wetenschappelijke belangstelling.
K2: het begin van de Europese overzeese expansie.
K3: de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid
K4: de protestantse reformatie die de splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had
K5: het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat


P1: de wereld wordt groter.
 Rond middeleeuwen wisten sommige geleerden dat de aarde rond was door kennis uit de
oudheid. (Middeleeuwse geschriften/ universitaire studieboeken) kapiteins ook bewust van
ronde aarde.
 Late middeleeuwen raakte het zuidelijke (middellandse en zwarte zee) handelsnetwerk
verbonden met dat van de Hanze in het noorden (Noordzee/Oostzee). Venetië had contacten
met gebieden in het oosten en Noord-Afrikaanse handelaren
 Kruistochten-> meer contact met Arabieren die karavaanhandel dreven met Azië
 Middellands zeegebied:
- Uitwisseling zeeroutes
- Zeestromingen
- Windrichtingen
 Al deze kennis -> cartografen -> redelijk betrouwbare kaarten weergeven (zuid Eu/ afrika en
arabische wereld) (meer was er nog niet ontdekt)
 De kerk: platte aarde want de bijbel zei niks over een ronde aarde
 Portugezen organiseerde hun 1e ontdekkingsreizen langs de noordwestkust van afrika
- Concurreren met Arabische handel in:
- Slaven
- Goud
- Ivoor
 1415 veroverde Portugezen de stad ceuta en zo verkenden en bezetten ze de Canarische en
kaapverdische eilanden. -> opslagplaats voor verdere reizen.
 Karveel: schip met hoge boeg en horizontale zeilen dwars op de mast/kompas en
astrolabium
 1488- eerste reis langs zuidpunt van Afrika
 1497- reis langs westkust in India
 Routes waren geheim en bewaakten ze streng -> bezetten plaatsen en maakten
forten(factorijen) (handel met lokale bevolking)
- Specerijen
- Zijde
- Edelstenen
 Wel gevaarlijk op zee
 Portugese koningen na reconquista in 1249 -> doorzetten aan overzijde middellandse zee
 Ander doelen verkennen van Afrika:
- Contactleggen met priester Johannes (christenvorst zou heersen) (pact sluiten tegen
moslims)
- Priester bestond niet en Indië was niet christelijk
 Geen gebieden in India voor portugezen
 Te weinig geld/mannen

,  Konden geen handelsroutes via Arabië en venetie naar Europa niet stilleggen wel zelf 2
nieuwe handelsroutes ontdekt/gemaakt
 Spaanse ontdekkingsreizen 1492-> verovering Granada -> islamitisch gebied op eiland
veroverd.
 Columbus gebruikte een verbeterde kaart en zette na 5 weken stap op Caribisch gebied
(indianen)
 Florentijn Amerigo vespucci -> 10 jaar later -> Columbus had nieuwe wereld ontdekt
 1519- Ferdinand magalhaes -> reis om de aarde
 Magaalhaes dood door gevecht op Filipijnen
 1521- ontdekten de malukken die bekend was om hun specerijen-> westelijke route naar
Indië was gevonden -> niet winstgevend dus gaan handelen in Amerika
 Miljoenenvolken in midden- en Zuid-Amerika: hoogontwikkelde culturen in steden.566
 Azteken:
- Priesters hoog in aanzien – contact met natuuroden onderhielden
- Handelaren en ambachtslieden - goede economie
- Boeren – voedsel (eigen stuk grond, geen inheemse dieren -> zelf met
gereedschap(graafstok))
1. Mais
2. Avocado’s
3. Tomaten
4. Zoete aardappelen
 Inca’s:
- Dorpshoofden – wezen grond aan families (groot=meer land, klein=minder land)
- Oogst -> deel naar priesters en de tempel behouders, deel naar Inca keizer en
ambtenaren en soldaten en wat overbleef werd opgeslagen voor als er later te kort zou
zijn
 Na Columbus -> veel meer Spaanse ontdekkingsreizigers naar de nieuwe wereld om te
veroveren.
 Deze conquistadores gingen gewapend het binnenland in om daar steden te veroveren.
 1521 gaven Azteken zich over aan de Spanjaarden na vele gevechten
 Francisco pizarro -> veroverde incarijk -> sloot atahualpa op -> rekende af met het incarijk
 Spanjaarden bij de gevechten:
- Harnas
- Vuurwapens
- Gevechtstactiek
- Honden
- Paarden
 Veel mensen in de rijken gingen dood aan de ziektes die de Spanjaarden al eerder gehad
hadden maar hun meebrachten via de handel.
 Beloning voor veroveringen kregen de conquistadores grote landgoederen waarvan ze de
opbrengst mochten houden.
 Spanjaarden verwachten dat de bevolking voor hun:
- Werkte
- Christelijk werden
 dit gebeurde niet -> encomienda = spanjaard kreeg aantal indianen die die moesten bekeren
in ruil voor stuk land in Amerika
 Lokale bevolking kon niet zoveel werken doordat ze niet sterk genoeg waren en veel mensen
zwak waren door de ziektes
 de dwangarbeid en slavernij waren in contrast met de goede bedoelingen van missionarissen
die ze daadwerkelijk wilde onderwijzen om een beter bestaan op te bouwen
 Mensen vluchten naar het binnenland zodat ze onder de straffen en dwangarbeid uit konden
komen van de kolonisten