Sociaalwetenschappelijk kader 7
Orthopedagogiek
Inhoudsopgave
College 1 Normaal of niet-normaal................................................................................................................. 2
College 2: Voeding- en eetstoornissen bij jonge kinderen...............................................................................7
College 3 Gehechtheid en hechtingsstoornissen........................................................................................... 10
College 4 Autisme Spectrum Stoornis ASS.................................................................................................... 16
College 5: Alle dagen heel druk.................................................................................................................... 21
College 6: taal/spraak- en leerstoornissen.................................................................................................... 25
College 7: Angst en angststoornissen............................................................................................................ 30
College 8: Agressie en gedragsstoornissen.................................................................................................... 35
College 9: stemming en stemmingsstoornissen............................................................................................. 41
College 10: Trauma en PTSS......................................................................................................................... 48
College 11: slaap en slaapstoornissen........................................................................................................... 52
College 12: middelengebruik en middelenmisbruik......................................................................................56
,College 1 Normaal of niet-normaal
Ontwikkelingspschyopathologie: “In de ontwikkelingspschyopathologie wordt het
ontstaan en beloop van psychische stoornissen onderzocht”.
- Ontwikkelingsopgaven als uitgangspunt
- Een dynamisch gezichtspunt
- Vroeger en nu
- Een uniek individu met unieke ervaringen (kind-, gezins- en maatschappijfactoren)
Classificatie: onderscheid maken en indelen
Zoals onderscheid tussen allerlei soorten organismen, of grazers, of psychische
stoornissen.
Het DSM-classificatiesysteem: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
International gebruikt handboek, maar wordt uitgegeven door The American Psyhiatric
Association (waardoor het wel een westers boek is).
Het is een indeling van gedrag op grond van (uiterlijke en innerlijke) kenmerken:
- Het basisprincipe is beschrijving
- DSM-5 is een classificatiesysteem, ook al lijkt het dat met de titel ‘diagnostisch
handboek’ wordt bedoeld
- Een andere omschrijving van ‘classificatie’ is herkenning
DSM-systematiek:
DSM werkt traditioneel met vaststellen van wel of geen stoornis.
- Je hebt het of je hebt het niet
- Een beetje een stoornis hebben kan volgens DSM niet
DSM: voor- en nadelen
+ Voordelen:
Standaardiseren, onderlinge communicatie, vergelijkbaarheid in onderzoek, kunnen
ontwikkelen van testmateriaal om afgesproken criteria te toetsen, kunnen ontwikkelen en
onderzoeken van behandelingen, link naar wetenschappelijke literatuur en kan begrip en
erkenning opleveren.
-Nadelen:
DSM niet leeftijdsspecifiek genoeg, beperkte betrouwbaarheid van classificaties, DSM5 is
nog steeds vrij categorisch, risico stigmatisering, verklaring zoeken voor probleemgedrag is
,belangrijker voor hulpverlening dan classificatie. Classificatie zegt niets over oorzaak.
Dimensioneel denken
In DSM-5 wordt voor het eerst onderscheid gemaakt: lichte, matige of ernstige vormen
van een stoornis. Hoe meer symptomen: hoe ernstiger de stoornis.
Differentiaaldiagnose en comorbiditeit:
Bij het vaststellen of een kind een psychische stoornis heeft, spelen tegelijkertijd nog twee
vragen:
- Hoe zeker ben ik van mijn zaak? Welke andere stoornissen lijken erop, en kan die
op de grond van argumenten uitsluiten? Dit noem je de differentiaaldiagnose
- Welke andere problemen of stoornissen gaan vaak samen, met de stoornis die ik
heb vastgesteld? Dit noem je comorbiditeit
Comorbiditeit:
Zeker bij kinderen en jeugdigen eerder regel dan uitzondering.
- Een kind met slechts één psychische stoornis is uitzonderlijk
- Denk ook aan comorbiditeit met lichamelijke problemen en sociale problemen
Differentiaaldiagnose: zeker zijn van je zaak is heel belangrijk.
Het niet vaststellen van een stoornis, de verkeerde stoornis vaststellen, ten onrechte een
stoornis vaststellen:
Kan grote negatieve gevolgen hebben voor een kind en zijn gezin.
Diagnostiek
1. Waarom heeft dit kind deze klachten op dit moment van de ontwikkeling
gekregen?
2. Waarom blijven juist deze problemen en klachten bestaan?
3. Wat zegt het over dit kind en het gezin dat deze problemen zijn ontstaan en blijven
bestaan?
- Gebaseerd op theorie en interpretatie
- Eerste stap naar hulpverlening: het is een voorwaardelijke stap: na diagnostiek
volgt (eventueel) hulpverlening
Samengevat Het gaat om de antwoorden op twee vragen:
- Classificatie: wat is er aan de hand?
- Diagnostiek: waarom en hoe is dat zo gekomen?
Risico cirkelredenaties:
Classificatie ‘ADHD’ is een samenvatting van:
- Druk gedrag
- Moeite hebben met volhouden aandacht
, - Impulsiviteit
Vraag: ‘Waarom is hij zo druk?’
“Hij is zo druk en impulsief, omdat hij ADHD heeft” = “Hij is zo druk en impulsief, omdat hij
zo druk en impulsief is”
Hulpverlening:
Drie factoren vergroten de kans dat er een beroep gedaan wordt op hulpverlening:
- De ernst van de problemen
- De leeftijd van een kind (hoe ouder, hoe eerder)
- De combinatie van kind problemen en gezinsproblemen
Bepalen van de ernst
Criterium 1: als iets afwijkt van het gemiddelde
Normaal-abnormaal als statistische norm (gemiddelde van kwantitatieve gegevens is de
norm)
Bijvoorbeeld: aantal woordjes dat een kind op een bepaalde leeftijd leest zegt nog niets
over dat er iets mis is of dat er iets gedaan moet worden!
Criterium 2: als iets afwijkt van het ideaal
- Afwijken van een ideaal kan geen/soms/wel een probleem zijn
- Zegt nog niets over dat er iets mis is of dat er iets gedaan moet worden
Criterium 3: als er sprake is van een stoornis
- Onbegrijpelijk gedrag?
- Een ziekte?
- Een herkenbaar beeld?
Criterium 4: integratie
Is er sprake van een probleem in de adaptatie?
- Problemen in het leeftijdsadequaat aangaan van relaties (inclusief die met jezelf)
- Problemen in het leeftijdsadequaat verrichten van werk
- Ervaren van lijden
Integratie van perspectieven: adaptatie
- Dat vraagt een (dynamisch) evenwicht tussen de mogelijkheden van de persoon en
de mogelijkheden van de omgeving
- Let op: sommige mensen functioneren sociaal en professioneel geweldig, maat zijn
toch diepongelukkig. Lijden kan op zich een criterium zijn.
- Let op: sommige mensen functioneren sociaal en professioneel geweldig, maar
maken sommige anderen toch diepongelukkig. Het lijden van de omgeving
(onveiligheid) kan ook een criterium zijn.
Criteria ernst (naar Rutter)
Orthopedagogiek
Inhoudsopgave
College 1 Normaal of niet-normaal................................................................................................................. 2
College 2: Voeding- en eetstoornissen bij jonge kinderen...............................................................................7
College 3 Gehechtheid en hechtingsstoornissen........................................................................................... 10
College 4 Autisme Spectrum Stoornis ASS.................................................................................................... 16
College 5: Alle dagen heel druk.................................................................................................................... 21
College 6: taal/spraak- en leerstoornissen.................................................................................................... 25
College 7: Angst en angststoornissen............................................................................................................ 30
College 8: Agressie en gedragsstoornissen.................................................................................................... 35
College 9: stemming en stemmingsstoornissen............................................................................................. 41
College 10: Trauma en PTSS......................................................................................................................... 48
College 11: slaap en slaapstoornissen........................................................................................................... 52
College 12: middelengebruik en middelenmisbruik......................................................................................56
,College 1 Normaal of niet-normaal
Ontwikkelingspschyopathologie: “In de ontwikkelingspschyopathologie wordt het
ontstaan en beloop van psychische stoornissen onderzocht”.
- Ontwikkelingsopgaven als uitgangspunt
- Een dynamisch gezichtspunt
- Vroeger en nu
- Een uniek individu met unieke ervaringen (kind-, gezins- en maatschappijfactoren)
Classificatie: onderscheid maken en indelen
Zoals onderscheid tussen allerlei soorten organismen, of grazers, of psychische
stoornissen.
Het DSM-classificatiesysteem: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
International gebruikt handboek, maar wordt uitgegeven door The American Psyhiatric
Association (waardoor het wel een westers boek is).
Het is een indeling van gedrag op grond van (uiterlijke en innerlijke) kenmerken:
- Het basisprincipe is beschrijving
- DSM-5 is een classificatiesysteem, ook al lijkt het dat met de titel ‘diagnostisch
handboek’ wordt bedoeld
- Een andere omschrijving van ‘classificatie’ is herkenning
DSM-systematiek:
DSM werkt traditioneel met vaststellen van wel of geen stoornis.
- Je hebt het of je hebt het niet
- Een beetje een stoornis hebben kan volgens DSM niet
DSM: voor- en nadelen
+ Voordelen:
Standaardiseren, onderlinge communicatie, vergelijkbaarheid in onderzoek, kunnen
ontwikkelen van testmateriaal om afgesproken criteria te toetsen, kunnen ontwikkelen en
onderzoeken van behandelingen, link naar wetenschappelijke literatuur en kan begrip en
erkenning opleveren.
-Nadelen:
DSM niet leeftijdsspecifiek genoeg, beperkte betrouwbaarheid van classificaties, DSM5 is
nog steeds vrij categorisch, risico stigmatisering, verklaring zoeken voor probleemgedrag is
,belangrijker voor hulpverlening dan classificatie. Classificatie zegt niets over oorzaak.
Dimensioneel denken
In DSM-5 wordt voor het eerst onderscheid gemaakt: lichte, matige of ernstige vormen
van een stoornis. Hoe meer symptomen: hoe ernstiger de stoornis.
Differentiaaldiagnose en comorbiditeit:
Bij het vaststellen of een kind een psychische stoornis heeft, spelen tegelijkertijd nog twee
vragen:
- Hoe zeker ben ik van mijn zaak? Welke andere stoornissen lijken erop, en kan die
op de grond van argumenten uitsluiten? Dit noem je de differentiaaldiagnose
- Welke andere problemen of stoornissen gaan vaak samen, met de stoornis die ik
heb vastgesteld? Dit noem je comorbiditeit
Comorbiditeit:
Zeker bij kinderen en jeugdigen eerder regel dan uitzondering.
- Een kind met slechts één psychische stoornis is uitzonderlijk
- Denk ook aan comorbiditeit met lichamelijke problemen en sociale problemen
Differentiaaldiagnose: zeker zijn van je zaak is heel belangrijk.
Het niet vaststellen van een stoornis, de verkeerde stoornis vaststellen, ten onrechte een
stoornis vaststellen:
Kan grote negatieve gevolgen hebben voor een kind en zijn gezin.
Diagnostiek
1. Waarom heeft dit kind deze klachten op dit moment van de ontwikkeling
gekregen?
2. Waarom blijven juist deze problemen en klachten bestaan?
3. Wat zegt het over dit kind en het gezin dat deze problemen zijn ontstaan en blijven
bestaan?
- Gebaseerd op theorie en interpretatie
- Eerste stap naar hulpverlening: het is een voorwaardelijke stap: na diagnostiek
volgt (eventueel) hulpverlening
Samengevat Het gaat om de antwoorden op twee vragen:
- Classificatie: wat is er aan de hand?
- Diagnostiek: waarom en hoe is dat zo gekomen?
Risico cirkelredenaties:
Classificatie ‘ADHD’ is een samenvatting van:
- Druk gedrag
- Moeite hebben met volhouden aandacht
, - Impulsiviteit
Vraag: ‘Waarom is hij zo druk?’
“Hij is zo druk en impulsief, omdat hij ADHD heeft” = “Hij is zo druk en impulsief, omdat hij
zo druk en impulsief is”
Hulpverlening:
Drie factoren vergroten de kans dat er een beroep gedaan wordt op hulpverlening:
- De ernst van de problemen
- De leeftijd van een kind (hoe ouder, hoe eerder)
- De combinatie van kind problemen en gezinsproblemen
Bepalen van de ernst
Criterium 1: als iets afwijkt van het gemiddelde
Normaal-abnormaal als statistische norm (gemiddelde van kwantitatieve gegevens is de
norm)
Bijvoorbeeld: aantal woordjes dat een kind op een bepaalde leeftijd leest zegt nog niets
over dat er iets mis is of dat er iets gedaan moet worden!
Criterium 2: als iets afwijkt van het ideaal
- Afwijken van een ideaal kan geen/soms/wel een probleem zijn
- Zegt nog niets over dat er iets mis is of dat er iets gedaan moet worden
Criterium 3: als er sprake is van een stoornis
- Onbegrijpelijk gedrag?
- Een ziekte?
- Een herkenbaar beeld?
Criterium 4: integratie
Is er sprake van een probleem in de adaptatie?
- Problemen in het leeftijdsadequaat aangaan van relaties (inclusief die met jezelf)
- Problemen in het leeftijdsadequaat verrichten van werk
- Ervaren van lijden
Integratie van perspectieven: adaptatie
- Dat vraagt een (dynamisch) evenwicht tussen de mogelijkheden van de persoon en
de mogelijkheden van de omgeving
- Let op: sommige mensen functioneren sociaal en professioneel geweldig, maat zijn
toch diepongelukkig. Lijden kan op zich een criterium zijn.
- Let op: sommige mensen functioneren sociaal en professioneel geweldig, maar
maken sommige anderen toch diepongelukkig. Het lijden van de omgeving
(onveiligheid) kan ook een criterium zijn.
Criteria ernst (naar Rutter)
